Η πολιτική των φόρων

«Είναι η οικονομία, ηλίθιε!». Με το σύνθημα αυτό κέρδισε ο Μπιλ Κλίντον, αν
και αουτσάιντερ, τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές το 1992. Έκτοτε έχουν
περάσει εννιά χρόνια, αλλά τα διδάγματα του σλόγκαν παραμένουν ζωντανά.

Όπως λέγεται ωμά, «οι ψηφοφόροι κρίνουν με βάση την τσέπη» ­ και τίποτε δεν
επηρεάζει την τσέπη όσο οι φόροι. Μάλιστα, η φορολογία ενδιαφέρει ιδιαιτέρως
εκείνους τους πολίτες που ανήκουν στη μεσαία τάξη, ή, σύμφωνα με τον πιο
μοδάτο νεολογισμό, στον «μεσαίο χώρο», όπου λέγεται ότι κρίνονται πλέον οι
πολιτικές αναμετρήσεις.

Είναι άραγε τυχαίο ότι ο πρεσβύτερος Μπους, αντίπαλος του Κλίντον το ’92, είχε
αυξήσει τη φορολογία, ενώ είχε αρχικά δεσμευθεί ότι θα τη μείωνε; «Διαβάστε τα
χείλη μου, όχι άλλοι φόροι», είχε υποσχεθεί, φράση που έγινε η «πολιτική του
ταφόπετρα». Ο υιός Μπους, νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, δεν επανέλαβε το ίδιο λάθος. Ο
πρώτος του προϋπολογισμός βασίζεται σε μείωση της φορολογίας της τάξεως του 1
τρισ. δολαρίων. Ανάλογα ισχύουν περίπου και στην Ευρώπη. Ο Μπλερ κέρδισε την
εμπιστοσύνη της βρετανικής μεσαίας τάξης το 1997, διακηρύσσοντας ότι θα
μειώσει τους φόρους. Η επιλογή αυτή βοήθησε τους Εργατικούς να αποτάξουν τη
ρετσινιά ότι ήταν το κόμμα «των φόρων και της σπατάλης» (αγγλιστί «tax and
spend») και τους οδήγησε στην εξουσία.

Αφορμή για την αναφορά στη φορολογική πολιτική ξένων κυβερνήσεων είναι ο
πρόσφατος δημόσιος διάλογος για το Ασφαλιστικό. Η υπουργός Ανάπτυξης Βάσω
Παπανδρέου και ο πρόεδρος της Βουλής Απ. Κακλαμάνης εισηγήθηκαν αύξηση της
φορολογίας εκείνων που έχουν υψηλά εισοδήματα. Όπως επισημαίνει ένας από τους
«εκσυγχρονιστές» της κυβέρνησης, η πρόταση θύμισε την ατμόσφαιρα της δεκαετίας
του ’80, όταν το ΠΑΣΟΚ εμφανιζόταν ως υπέρμαχος των «μη προνομιούχων» ή των
«μικρομεσαίων».

Βάσω Παπανδρέου: Υπέρ της πρόσθετης φορολογίας

Σύμφωνα με την παραδοσιακή αυτή αντίληψη, οι φόροι έχουν έντονη ιδεολογική
διάσταση και η επιβολή τους προϋποθέτει μια αντιδιαστολή ανάμεσα σε «έχοντες»
και «μη έχοντες». Χωρίς αμφιβολία, είναι ένα επιχείρημα με απήχηση στην
ευρύτερη λαϊκή βάση του Κινήματος ­ γεγονός που καταγράφεται και στις
δημοσκοπήσεις. Το ερώτημα είναι αν μια τέτοια προσέγγιση έχει νόημα στο
σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον.

Γιάννος Παπαντωνίου: Αρχικά αντίθετος σε νέους φόρους

Γιατί η διεθνής εμπειρία υποδεικνύει ότι οι κυβερνήσεις αξιοποιούν πλέον ως
πολιτικό όπλο μάλλον τις φορο-απαλλαγές, παρά τους φόρους.

Η συζήτηση για τους φόρους έχει πολλές πτυχές. Από καθαρά δημοσιονομική
πλευρά, υπάρχει το επιχείρημα ότι όσοι δηλώνουν υψηλά εισοδήματα φορολογούνται
ήδη με συντελεστές πάνω από 40%. Η υπερφορολόγησή τους, ακόμη και αν θεωρηθεί
κοινωνικώς δίκαια, θα συνεισφέρει ψίχουλα σε σχέση με το «άνοιγμα» του
Ασφαλιστικού. Το ενδιαφέρον ερώτημα είναι αν οι Έλληνες φορολογούνται
περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους. Βεβαίως, τέτοιου είδους συγκρίσεις
απαιτούν προσοχή. Διότι οι εισφορές δεν αξιολογούνται σε απόλυτες τιμές ­ αλλά
σε συνάρτηση με το εύρος και την ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρει κάθε
κράτος στους φορολογουμένους.

Απόστολος Κακλαμάνης: Εμμονή στο κοινωνικό πρόσωπο

Με αυτή την επιφύλαξη, η σύγκριση των υπαρχόντων στοιχείων αναδεικνύει ότι οι
Έλληνες δεν είναι από τους αγριότερα φορολογούμενους Ευρωπαίους, αλλά
βρίσκονται μάλλον κάπου στη μέση. Ο ανώτατος συντελεστής στη χώρα μας είναι
42,5%, αλλά στην Ολλανδία είναι 60%, στη Γαλλία 56,8%, στο Βέλγιο και τη
Σουηδία 55%, στη Γερμανία 53%, στην Ιταλία 51%, σε Αυστρία και Λουξεμβούργο
50%. Χαμηλότεροι είναι οι συντελεστές σε χώρες όπως η Βρετανία και η
Πορτογαλία (40%), η Φινλανδία (39%), η Ισπανία (35%), η Δανία (28,5%) και η
Ιρλανδία (28%).

Τζορτζ Μπους: Ένα τρισ. δολάρια φοροαπαλλαγές

Η παράθεση των αριθμών είναι ενδεικτική. Μια συνολική εκτίμηση της βαρύτητας
της φορολόγησης αφορά επίσης σε έμμεσους φόρους ή στον ΦΠΑ. Αντιστοίχως,
υπάρχουν οι συντελεστές φορολογίας των εισηγμένων στο χρηματιστήριο εταιρειών,
που είναι 30% στην Αυστρία αλλά φθάνουν ως 42% στην Πορτογαλία. Ή οι
φορολογικοί συντελεστές μικρομεσαίων επιχειρήσεων που ξεκινούν από 28% στην
Ιρλανδία και φθάνουν μέχρι 60% στη Γερμανία. Η μνεία του επιχειρηματικού τομέα
έχει ενδιαφέρον γιατί κι αυτός θα μπορούσε να συνεισφέρει, μέσα από αυξημένη
φορολογία, στα κοινωνικά βάρη εις όφελος των ασθενέστερων τάξεων.

Τόνι Μπλερ: Έσφαξε τον δράκοντα της φορολογίας

Ωστόσο εκείνο που θα πρέπει να επισημανθεί είναι ότι οι συγκρίσεις πρέπει να
αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη και για έναν πρόσθετο λόγο. Πολλές ευρωπαϊκές
χώρες βρίσκονται σε τροχιά φορολογικής μεταρρύθμισης. Ο λόγος; Ο φορολογικός
ανταγωνισμός. Η νομισματική ενοποίηση των χωρών της ευρωζώνης, αλλά, κυρίως, η
παγκοσμιοποίηση δίνουν τη δυνατότητα στα επενδυτικά κεφάλαια να μετακινούνται
από χώρα σε χώρα. Όσο χαμηλότερη η φορολογία τόσο ελκυστικότερη μια χώρα.
Είναι η φιλοσοφία που ακολούθησε η Ιρλανδία τα τελευταία χρόνια. Το ιρλανδικό
«οικονομικό θαύμα» βασίστηκε σε δραστικές περικοπές φόρων (άρα και κοινωνικών
δαπανών), οι οποίες με τη σειρά τους τράβηξαν επενδύσεις από το εξωτερικό,
ιδίως στον τομέα της Νέας Οικονομίας.

Μπιλ Κλίντον: Σημαία του η οικονομία

Όπως παραδέχεται στέλεχος του οικονομικού επιτελείου, ο ευρωπαϊκός
φορολογικός ανταγωνισμός δυσχεραίνει τα περιθώρια ελιγμών της ελληνικής
κυβέρνησης, που έως τώρα προωθούσε ένα είδος «φορολογικής σύγκλισης». Είναι
άλλωστε κάτι που το γνωρίζουν οι του «νέου ΠΑΣΟΚ» και κυρίως οι «ρεαλιστές»
της κυβέρνησης. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία αυτή, η αναπτυξιακή πολιτική δεν
συμβαδίζει με την αύξηση της φορολογίας. Όσο για την επιβολή πρόσθετων βαρών
στις επιχειρήσεις, αυτή θα λειτουργήσει αποτρεπτικά για τις ξένες επενδύσεις,
τις οποίες αναζητά η χώρα μας. Με απλά λόγια, «η δεκαετία του ’80 πέρασε
ανεπιστρεπτί» και οι φορολογικές εκστρατείες ενδέχεται να βλάψουν την ήδη
προβληματική ανταγωνιστικότητα της χώρας μας, γεγονός που θα υποστεί τελικά η
κοινωνία. Βεβαίως, όπως επισημαίνει κορυφαίος υπουργός, εδώ που έχουν φθάσει
τα πράγματα με το Ασφαλιστικό, ένας φόρος στη μεγάλη ακίνητη περιουσία θα είχε
«συμβολική αξία», ενώ δεν θα ήταν αντι-αναπτυξιακός.

Τζων Κένεθ Γκαλμπραίηθ: Οι πλούσιοι θα γίνουν πλουσιότεροι

Έτσι, οι φόροι ως μέσον πολιτικής διχάζουν. Από τη μια πλευρά, είναι η μεσαία
τάξη που θέλει «τα λεφτά μας πίσω» και τα οικονομικά επιτελεία που βλέπουν τη
μείωση των φόρων ως αναπτυξιακό όπλο, ενδεδειγμένο για τις ανταγωνιστικές
πιέσεις της παγκοσμιοποίησης. Από την άλλη πλευρά, είναι οι ασθενέστερες
τάξεις και οι παραδοσιακά σκεπτόμενοι πολιτευόμενοι που βλέπουν τους φόρους ως
μέσο χρηματοδότησης μιας κοινωνικής πολιτικής που αποσκοπεί στην άμβλυνση των
ανισοτήτων. Το Ασφαλιστικό έδωσε απλώς την αφορμή για να μετρηθούν οι μεν και
οι δε στο ΠΑΣΟΚ για άλλη μια φορά.