[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Καθώς κλείνει το έτος, ο αιώνας και η χιλιετία, η Ευρώπη αναλογίζεται το
μέλλον της, την ταυτότητά της, τα όριά της. Οι πρόσφατες αποφάσεις του
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι, με τις οποίες η Τουρκία συμπεριελήφθη στη
διευρυνσιακή διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) με προϋπόθεση ότι
ταυτόχρονα θα προχωρήσει στον εξευρωπαϊσμό τού πολιτικού και οικονομικού της
συστήματος (μια διαδικασία εξαιρετικά δύσκολη και αβέβαιη), έχουν θέσει
σημαντικά ερωτηματικά γεωπολιτικού χαρακτήρα για απάντηση. Το κεντρικό ερώτημα
από αυτά αναφέρεται στα όρια και την έκταση της Ευρώπης. Μετά την είσοδο της
Τουρκίας στη διευρυνσιακή διαδικασία άλλες περιφερειακές χώρες εμφανίζονται
έτοιμες να διεκδικήσουν επίσης τη συμπερίληψή τους στη διαδικασία και μια θέση
τελικά στους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ήδη έχουν εκδηλώσει την πρόθεσή
τους για κάτι τέτοιο η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Γεωργία, η Αρμενία, η Ρωσία ή
ακόμη και το Κιργιστάν, χώρα που συνορεύει με την Κίνα. Αλλά μέχρι ποιου
γεωγραφικού σημείου μπορεί να επεκταθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση; Πού αρχίζει και πού
τελειώνει η Ευρώπη τελικά; Η πρόσφατη υπόθεση του λεγόμενου «Μουσείου της
Ευρώπης» ­ που τόσο άστοχες και αμελέτητες αντιδράσεις προκάλεσε στη χώρα μας
(ως συνήθως) ­ αποτελεί ένα απλό και μικρό σύμπτωμα μιας ευρύτερης συζήτησης
για τον προσδιορισμό της ταυτότητας της Ευρώπης. Άποψή μου είναι ότι
οποιαδήποτε προσπάθεια προσδιορισμού της ταυτότητας της Ευρώπης με πολιτιστικά
κριτήρια θα ήταν άστοχη, ανιστόρητη και τελικά επικίνδυνη. Η σημερινή
τουλάχιστον ταυτότητα της Ευρώπης (Ευρωπαϊκής Ένωσης) προσδιορίζεται από μια
δέσμη βασικών πολιτικών αξιών (δημοκρατία, κράτος δικαίου, σεβασμός
δικαιωμάτων, ορθολογισμός, ανεκτικότητα, πολυπολιτισμικότητα). Άκαιρη και ίσως
επικίνδυνη θα ήταν επίσης οποιαδήποτε προσπάθεια να ορισθούν σήμερα τα όρια
της Ευρώπης. Μια τέτοια προσπάθεια θα κατέληγε εκ των πραγμάτων σε «διαδικασία
αποκλεισμού» (exclusion process), αποκλεισμού δηλαδή των χωρών που δεν θα
έχουν θέση στην Ευρώπη / Ευρωπαϊκή Ένωση. Ίσως το ποιος έχει θέση στην Ευρώπη
και ποιος όχι να προσδιορισθεί από την ικανότητα του εξευρωπαϊσμού του και
τούτο αφορά βεβαίως και την Τουρκία.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.