Για την κουλτούρα της διαφθοράς

Όταν ανέλαβα τα καθήκοντα της εκπροσώπου Τύπου της Νέας Δημοκρατίας, ομολογώ ότι δεν φανταζόμουν πως θα ερχόταν η στιγμή να βρεθώ σε δημόσιο διάλογο με τον Θανάση Νιάρχο για τη χρήση της γλώσσας.

Ίσως, βέβαια, λόγω της θέσης που ανέλαβα, θα όφειλα να είχα προβλέψει και αυτό το ενδεχόμενο.

Ομολογώ επίσης ότι το να απαντώ δημόσια σε έναν άνθρωπο που έχει αφιερώσει τη ζωή του στις λέξεις, που μέσα από αυτές έχει δημιουργήσει τέχνη και έχει συμβάλει ουσιαστικά στα ελληνικά γράμματα, μου δημιουργεί μια ιδιαίτερη αίσθηση ευθύνης για κάθε λέξη που επιλέγω.

Ίσως γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους η παρέμβασή του να αποτελεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες κριτικές που έχω δεχθεί και μια εξαιρετική αφορμή για έναν ουσιαστικότερο προβληματισμό γύρω από τη γλώσσα και τη σημασία της στον δημόσιο λόγο.

Ο σεβασμός, όμως, προς το πρόσωπο και την πνευματική διαδρομή του κ. Νιάρχου μού επιβάλλει και μια υποχρέωση εντιμότητας. Να πω καθαρά ότι διαφωνώ με την κριτική του.

Και διαφωνώ γιατί, ανεξάρτητα από το πώς ορίστηκε η λέξη «κουλτούρα» σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, η γλώσσα, όπως ο ίδιος γνωρίζει ασφαλώς πολύ καλύτερα από εμένα, είναι ένας ζωντανός οργανισμός.

Οι λέξεις έχουν τη δική τους δυναμική, μεταβάλλονται μέσα στον χρόνο, αποκτούν νέες σημασίες και επανανοηματοδοτούνται ανάλογα με το κοινωνικό, ιστορικό και επικοινωνιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο χρησιμοποιούνται.

Η κουλτούρα, επομένως, δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με την πνευματική καλλιέργεια. Στις κοινωνικές επιστήμες, όπως η κοινωνιολογία και η εγκληματολογία, περιγράφει επίσης συστήματα αντιλήψεων, αξιών, συμπεριφορών και πρακτικών που διαμορφώνονται και αναπαράγονται μέσα σε μια κοινωνία.

Υπό αυτή την έννοια, η έκφραση «κουλτούρα της διαφθοράς» δεν αποτελεί γλωσσικό ατόπημα, αλλά μια καθιερωμένη περιγραφή ενός κοινωνικού φαινομένου.

Άλλωστε, δεν είμαι η πρώτη που τη χρησιμοποιεί. Ο διακεκριμένος καθηγητής Εγκληματολογίας Γιάννης Πανούσης, σε άρθρο του στο «Βήμα» στις 2 Δεκεμβρίου 2017, με τίτλο ακριβώς «Η κουλτούρα της διαφθοράς», περιέγραφε πώς η κοινωνική ανοχή, οι πελατειακές σχέσεις και οι τεχνικές ηθικής ουδετεροποίησης, με πρώτη το «όλοι το κάνουν», δικαιολογούν σταδιακά την παρανομία και διαμορφώνουν ένα σύστημα αντιλήψεων που αναπαράγει τη διαφθορά. Την ορίζει, μάλιστα, ως «στρέβλωση των αξιών».

Αυτό ακριβώς εννοούσα και εγώ. Όχι ότι η διαφθορά συνιστά πνευματική καλλιέργεια, αλλά ότι μπορεί να αποκτήσει κοινωνικά χαρακτηριστικά, να γίνει ανεκτή, να ενσωματωθεί σε συμπεριφορές και τελικά να αναπαράγεται ως μια σχεδόν κανονική πρακτική.

Η κριτική του κ. Νιάρχου μού επέτρεψε, μακριά από την πίεση του τηλεοπτικού χρόνου, να εξηγήσω πληρέστερα τη σκέψη μου.

Κυρίως, όμως, μου πρόσφερε ένα ανεκτίμητο δώρο. Την αφορμή να αναστοχαστώ πάνω στις λέξεις, στο νόημά τους και στον τρόπο με τον οποίο τις χρησιμοποιούμε. Κάτι που πιστεύω πως όλοι εμείς που ασχολούμαστε με την πολιτική οφείλουμε να κάνουμε συχνότερα.

Η Αλεξάνδρα Σδούκου είναι εκπρόσωπος Τύπου της Νέας Δημοκρατίας