Ενεργειακή κρίση και πολιτική αυτοπαγίδευση
Αν και η επικαιρότητα συχνά μας αποσπά την προσοχή, με κυρίαρχο το αστυνομικό δελτίο, είναι γεγονός ότι η χώρα έχει ήδη εισέλθει σε προεκλογική περίοδο. Ως προς τη δημοσκοπική καταγραφή, δεν έχει υπάρξει σημαντική μεταβολή.
Το προβάδισμα του κυβερνητικού κόμματος είναι ανεπίδεκτο αμφισβήτησης. Το ίδιο όμως ισχύει, δημοσκοπικά, και με την απόσταση από την αυτοδυναμία. Η κύρια μεταβολή αφορά τη ρευστότητα ως προς το δεύτερο κόμμα, που πάντως δεν ενδιαφέρει για τις προσεχείς εκλογές, αλλά για το μέλλον.
Ως προς την πολιτική επιχειρηματολογία, από τη μία πλευρά, επανέρχεται η μομφή της αλαζονείας. Από την άλλη πλευρά, αντιτάσσονται το δίλημμα της ακυβερνησίας, οι φόβοι των αγορών, κ.λπ. Επιχειρήματα δηλαδή που αφορούν όχι τη θέληση να υποστηρίξεις κάποια παράταξη, αλλά τον φόβο του αγνώστου.
Υπάρχει ωστόσο μία νέα διάσταση, η οποία δεν πρέπει να υποτιμηθεί: η ενεργειακή κρίση και η άνοδος του κόστους διαβίωσης. Γνώση της ιστορίας δείχνει ότι η παρατεταμένη αύξηση της τιμής της ενέργειας επιφέρει δομικές αλλαγές στην οικονομική και την πολιτική ζωή.
Αυτό συνέβη στη δεκαετία του 1970 με τον στασιμοπληθωρισμό, την αδυναμία κάλυψης των αναγκών του κράτους πρόνοιας, την αστοχία πολιτικών δανεισμού και ενίσχυσης της ζήτησης, και τελικά την άνοδο νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Στα δικά μας, αν μεγάλο μέρος του πληθυσμού καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να διασφαλίσει επαρκές επίπεδο διαβίωσης, όλα τα επιχειρήματα περί ακυβερνησίας και σταθερότητας θα εξασθενήσουν σε πειθώ.
Ορισμένοι θεωρούν ότι το ζήτημα μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιδοματικές πολιτικές. Αυτή η σκέψη είναι στον πυρήνα της εσφαλμένη. Η επιδοματική πολιτική έχει γραφειοκρατικό κόστος. Πηγαίνει στην κατανάλωση. Διαστρέφει τα κίνητρα.
Είναι προϊόν πολιτικών επιλογών και επομένως η ορθολογικότητά της υποτάσσεται σε ευκαιριακούς υπολογισμούς. Πρωτίστως, δεν ανταποκρίνεται στο πρόβλημα, διότι γίνεται αντιληπτή ως ενίσχυση, την οποία συχνά λαμβάνουν άλλοι από αυτούς που πληρώνουν το αυξημένο κόστος. Ενώ το πρόβλημα είναι ότι διαψεύδονται οι προσδοκίες και η προβλεψιμότητα της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.
Θα έχουν αυτά πολιτικές συνέπειες; Νομίζω το βασικό σφάλμα στο οποίο έχει υποπέσει η πολιτική επιχειρηματολογία είναι ότι κινείται με όρους μοιρολατρικούς. Οτι δεν υπάρχει αντίπαλος, ότι ελλοχεύουν κίνδυνοι, κ.λπ.
Αυτά ενεργούν διαφορετικά σε σταθερό περιβάλλον, και διαφορετικά σε περιβάλλον επιδείνωσης των προσδοκιών. Εδώ ελλοχεύει ο κίνδυνος της αυτοπαγίδευσης. Οπως έχουμε επανειλημμένα επισημάνει, στο πολιτικό τοπίο των τελευταίων ετών, συνυπάρχει μία σαφής υπεροχή του πρώτου κόμματος και μία σαφής, αν και ανομοιογενής, υπερ-πλειοψηφία εναντίον του. Αυτό οδηγεί το πρώτο κόμμα σε απομονωτισμό (μόνο εναντίον όλων).
Για πολλούς, και με δεδομένο τον εκλογικό νόμο, καλλιεργεί τάσεις αλαζονείας. Αλλοτε αυτές είναι πολιτικά διαχειρίσιμες. Αλλά σε συνθήκες οικονομικής επιδείνωσης και μειωμένων προσδοκιών, μπορεί να απομακρύνουν τους αναποφάσιστους και τους αδιάφορους. Που σήμερα δεν υπολογίζονται στην εκτίμηση του αποτελέσματος. Αυτή είναι η παγίδα.
Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ















