Η αμυγδαλή (μια μικρή δομή σε σχήμα αμυγδάλου που βρίσκεται βαθιά στους κροταφικούς λοβούς) και ο ιππόκαμπος είναι δύο βασικές δομές του λεγόμενου «μεταιχμιακού συστήματος» του εγκεφάλου και παίζουν σημαντικό ρόλο στη συναισθηματική επεξεργασία, τη μνήμη και τη συμπεριφορά.
Οι κύριες λειτουργίες της αμυγδαλής είναι η επεξεργασία συναισθημάτων, ιδιαίτερα του φόβου, του άγχους και της απειλής, η συναισθηματική μάθηση, δηλαδή η σύνδεση εμπειριών με θετικά ή αρνητικά συναισθήματα και η ενεργοποίηση της αντίδρασης «μάχης ή φυγής» (fight-or-flight) όταν αντιλαμβανόμαστε κίνδυνο.
Οταν η αμυγδαλή λειτουργεί υπερβολικά, μπορεί να σχετίζεται με αγχώδεις διαταραχές, φοβίες ή μετατραυματικό στρες. Ο ιππόκαμπος είναι το κέντρο της μνήμης και της μάθησης και βλάβη του μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολία σχηματισμού νέων αναμνήσεων, όπως παρατηρείται στη νόσο Αλτσχάιμερ.
Ο ιππόκαμπος βρίσκεται δίπλα στην αμυγδαλή, επίσης στον κροταφικό λοβό. Η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος επικοινωνούν συνεχώς: Η αμυγδαλή «χρωματίζει» τις εμπειρίες με συναισθήματα. Ο ιππόκαμπος καταγράφει το γεγονός και το πλαίσιο στο οποίο συνέβη. Γι’ αυτό θυμόμαστε πιο έντονα γεγονότα που συνοδεύονται από ισχυρά συναισθήματα, όπως ένα ατύχημα, μια μεγάλη επιτυχία ή μια ιδιαίτερα χαρούμενη στιγμή.
Νέα συστηματική ανασκόπηση από 77 μελέτες που περιλάμβαναν συνολικά 72.798 συμμετέχοντες δείχνει ότι η χρήση κάνναβης και το κάπνισμα καπνού συνδέονται με μειωμένο όγκο σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα που χρησιμοποιούσαν κάνναβη παρουσίαζαν μικρότερο όγκο στην αμυγδαλή σε σύγκριση με άτομα που δεν έκαναν χρήση. Αντίστοιχα, οι καπνιστές εμφάνιζαν μειωμένο όγκο στην αμυγδαλή, τη νήσο και το ωχρό σώμα, καθώς και χαμηλότερο συνολικό όγκο φαιάς ουσίας. Παράλληλα, εντοπίστηκαν ενδείξεις για μικρότερο όγκο του ιππόκαμπου στους καπνιστές.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα ευρήματα υποστηρίζουν τη σύνδεση του καπνίσματος με μειώσεις στη φαιά ουσία του εγκεφάλου, καθώς το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε σε διαφορετικούς τύπους μελετών. Η παρατήρηση μικρότερου όγκου στην αμυγδαλή και τον ιππόκαμπο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα άτομο θα εμφανίσει εμφανή προβλήματα μνήμης ή συναισθημάτων. Ωστόσο, οι ερευνητές θεωρούν ότι τέτοιες μεταβολές μπορεί να επηρεάζουν μακροπρόθεσμα λειτουργίες που σχετίζονται με τη μνήμη, τη συναισθηματική επεξεργασία και την προσαρμογή στο στρες.
Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών
