Ο εκδότης της παγκοσμίου φήμης εφημερίδας «The New York Times», A.G. Sulzberger, εκφώνησε την περασμένη Δευτέρα μια ομιλία-ορόσημο με τίτλο «Τεχνητή Νοημοσύνη, Δημοσιογραφία και το Αβέβαιο Μέλλον του Δημόσιου Χώρου» στο Παγκόσμιο Συνέδριο Μέσων Ενημέρωσης της WAN-IFRA, στη Μασσαλία της Γαλλίας.
Στην ομιλία του προειδοποίησε ότι η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) θεμελιώνεται στην άνευ προηγουμένου και, κατά την άποψή του, παράνομη εκμετάλλευση πνευματικής ιδιοκτησίας. Παράλληλα, κάλεσε τους εκδότες να αντισταθούν στην άνιση ισορροπία δυνάμεων που έχει διαμορφωθεί υπέρ των τεχνολογικών κολοσσών.
Τα βασικά σημεία της ομιλίας του ήταν τα εξής:
Πρώτον, υποστήριξε ότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν παραμείνει υπερβολικά σιωπηλά, παθητικά και κατακερματισμένα απέναντι στις πρακτικές των εταιρειών ΤΝ. Οπως τόνισε, πολλές από αυτές επιχειρούν να αποδυναμώσουν ή και να καταργήσουν στην πράξη τα δικαιώματα ελέγχου επί του δημοσιογραφικού έργου. Τα μέσα ενημέρωσης δεν μπορούν να παραμένουν αδρανή όταν διακυβεύεται η ίδια η βιωσιμότητά τους.
Δεύτερον, σημείωσε ότι θα ήταν θετικό αν οι τεχνολογικές εταιρείες επένδυαν ουσιαστικά στην παραγωγή πρωτότυπου δημοσιογραφικού περιεχομένου, χρηματοδοτώντας δημοσιογράφους, αποστολές και ερευνητικά εγχειρήματα. Ωστόσο, όπως επισήμανε, αυτό δεν συμβαίνει. Οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν έχουν επενδύσει συστηματικά στη δημιουργία του πρωτογενούς δημοσιογραφικού έργου από το οποίο εξαρτώνται. Αντιθέτως, αξιοποιούν και συχνά αναπαράγουν το έργο άλλων. Παρομοίασε μάλιστα τη σημερινή διαμάχη με εκείνη που έδωσε η μουσική βιομηχανία απέναντι στο Napster, υπογραμμίζοντας ότι οι δημοσιογραφικοί φορείς οφείλουν να συνεργαστούν για την προστασία της πνευματικής τους ιδιοκτησίας.
Τρίτον, υποστήριξε ότι οι εταιρείες ΤΝ διαθέτουν τεράστιους πόρους και αποτελεσματικούς μηχανισμούς επικοινωνίας, μέσω των οποίων προβάλλουν τα οφέλη των τεχνολογιών τους, υποβαθμίζοντας παράλληλα τις αρνητικές συνέπειες και τις πιθανές ζημίες που προκαλούν. Ο κλάδος της ενημέρωσης, από την πλευρά του, οφείλει να υπενθυμίζει διαρκώς ότι η πρωτότυπη δημοσιογραφία αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για υγιείς και ισχυρές δημοκρατίες.
Ο Sulzberger παρουσίασε επίσης έναν «οδικό χάρτη» πέντε σημείων για τους εκδότες στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης:
Πρώτον, οι εκδότες πρέπει να υπερασπιστούν αποφασιστικά τα πνευματικά τους δικαιώματα και να πιέσουν τους νομοθέτες να ενισχύσουν το σχετικό θεσμικό πλαίσιο.
Δεύτερον, τα μέσα ενημέρωσης οφείλουν να εξετάζουν προσεκτικά τις συμφωνίες αδειοδότησης με τις εταιρείες τεχνολογίας, διασφαλίζοντας ότι η αμοιβή αντανακλά την πραγματική αξία του περιεχομένου τους και ότι διατηρούν τον έλεγχο της χρήσης του.
Τρίτον, ο κλάδος πρέπει να διεκδικήσει σαφείς κανόνες για τη λειτουργία της ΤΝ, όπως η υποχρεωτική ταυτοποίηση των bots, η διαφάνεια ως προς τη χρήση ειδησεογραφικού περιεχομένου και η ανάληψη ευθύνης από τις εταιρείες για δυσφημιστικό ή παραπλανητικό υλικό που παράγεται από τα συστήματά τους.
Τέταρτον, τα μέσα ενημέρωσης χρειάζεται να συντονίσουν τις ενέργειές τους και να ενώσουν τις δυνάμεις τους, ώστε να αντισταθμίσουν την ισχυρή επιρροή και τις εκτεταμένες δαπάνες άσκησης πίεσης των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης.
Πέμπτον, και ίσως σημαντικότερο, οι εκδότες πρέπει να επενδύσουν εκ νέου στην ουσία της δημοσιογραφίας: στην πρωτότυπη, ερευνητική και υψηλής ποιότητας παραγωγή περιεχομένου, η οποία δημιουργεί πραγματική αξία για τον αναγνώστη και δεν μπορεί να αναπαραχθεί εύκολα από αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης.
Δυστυχώς, επί χρόνια, τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα, πολλοί εκδότες επένδυσαν περισσότερο στην τεχνολογία παρά στο βασικό τους προϊόν: το περιεχόμενο. Γοητευμένοι από τις τεχνολογικές εξελίξεις, συρρίκνωσαν τις αίθουσες σύνταξης και υποβάθμισαν την πρωτογενή δημοσιογραφική παραγωγή. Ομως το περιεχόμενο είναι αυτό που δημιουργεί αξία και εμπιστοσύνη. Οταν η είδηση, η καρδιά της δημοσιογραφίας, παύει να αποτελεί προτεραιότητα, χάνει σταδιακά τη σημασία και την εμπορική της αξία. Τότε το κενό καλύπτουν η τεχνητή νοημοσύνη και τα κοινωνικά δίκτυα, όχι επειδή προσφέρουν καλύτερη ενημέρωση, αλλά επειδή η ίδια η δημοσιογραφία έχει εγκαταλείψει το βασικό της πλεονέκτημα: την πρωτότυπη παραγωγή γνώσης και ενημέρωσης.
Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
