Πώς η UNESCO συνδέει τα Γλυπτά του Παρθενώνα και την «πολιτιστική ταυτότητα»

Σε επίδειξη αδιαλλαξίας στο θέμα των Γλυπτών του Παρθενώνα προέβη η Βρετανία, απορρίπτοντας την πιθανότητα επανένωσής τους, παρά την ομόθυμη υποστήριξη του ελληνικού αιτήματος από το σύνολο των κρατών-μελών της αρμόδιας επιτροπής της UNESCO. Κατά την τριήμερη συνεδρίαση που διεξήχθη στο Παρίσι, το Λονδίνο εμφανίστηκε απομονωμένο, επαναλαμβάνοντας την «καραμέλα» της δήθεν νόμιμης απόκτησης των θησαυρών της κλασικής αρχαιότητας από τον λόρδο Ελγιν, τη στιγμή που η εκπρόσωπος της Τουρκίας Ζεϊνέπ Μποζ – όπως αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» την περασμένη Παρασκευή – όχι μόνον επανέλαβε ότι δεν υπάρχει οθωμανικό φιρμάνι, αλλά κάλεσε επισήμως τη Βρετανία να σταματήσει να το επικαλείται στα διεθνή φόρα.

Ο ένας μετά τον άλλον, οι εκπρόσωποι των χωρών-μελών της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή Πολιτιστικών Αγαθών (ICPRCP) πήραν τον λόγο για να ταχθούν στο πλευρό της Ελλάδας. Συνολικά 20 κράτη – από την Ευρώπη, την Αφρική, την Αμερική και την Ασία – υποστήριξαν την επιστροφή των Γλυπτών, καταγγέλλοντας ως απαράδεκτο το γεγονός ότι δεν έχει βρεθεί λύση σε ένα πρόβλημα που απασχολεί την UNESCO εδώ και 42 χρόνια. Η στάση τους – μεταξύ αυτών και της Τουρκίας – είναι αποτέλεσμα συστηματικού λόμπινγκ εκ μέρους της ελληνικής πλευράς.

Μοναδική χώρα που διαφώνησε ήταν… η Βρετανία, οι εκπρόσωποι της οποίας εμφανίστηκαν και πάλι προκλητικοί, προσφέροντας στην Ελλάδα τη «λύση» του δανεισμού των αριστουργημάτων του Φειδία, εφόσον η χώρα μας «δεσμευθεί ότι θα τα επιστρέψει» στο Λονδίνο και «αποδεχθεί ότι ιδιοκτήτης τους είναι το Βρετανικό Μουσείο»! Κι αυτό, παρά τις παλαιότερες «διαβεβαιώσεις» του προέδρου του ιδρύματος, Τζορτζ Οσμπορν, ότι «δεν θέλει να αναγκάσει τους Ελληνες να δεχθούν πράγματα που βρίσκουν αδύνατο να δεχθούν». Η βρετανική αντιπροσωπεία επανέλαβε, ακόμη, ότι «η κυβέρνηση δεν προτίθεται να αλλάξει τον νόμο» που θα επέτρεπε την επιστροφή των Γλυπτών.

«ΤΑ ΝΕΑ» αποκαλύπτουν, επίσης, ότι οι Βρετανοί δεν έχουν εκπληρώσει τη δέσμευση που έδωσαν πριν από τέσσερα χρόνια να προσέλθουν σε διακυβερνητικό διάλογο με την Ελλάδα. Τον Μάιο του 2022, το Ηνωμένο Βασίλειο ενημέρωσε εγγράφως την επιτροπή της UNESCO για την πρόθεσή του «να οργανώσει συνάντηση μεταξύ της ελληνίδας υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του βρετανού υφυπουργού Πολιτισμού».

Η Αθήνα αποδέχθηκε αμέσως την πρόσκληση. Ωστόσο, η συνάντηση αυτή ακόμη εκκρεμεί, παρά τις διαβεβαιώσεις τόσο της σημερινής υπουργού Πολιτισμού, Λίσα Νάντι, όσο και του υφυπουργού, Ιαν Μάρεϊ (σε συνεντεύξεις τους στα «ΝΕΑ» τον Οκτώβριο 2024 και τον Οκτώβριο 2025, αντίστοιχα), ότι η βρετανική κυβέρνηση «σκοπεύει να συνεργαστεί» με την Ελλάδα για την επίλυση του προβλήματος. Αντιθέτως, το Λονδίνο επιμένει να μην αναγνωρίζει τον διακυβερνητικό χαρακτήρα της υπόθεσης («είναι θέμα του Μουσείου, μιλήστε μαζί του», προέτρεψε την Ελλάδα η εκπρόσωπος της κυβέρνησης), αψηφώντας την απόφαση που έλαβε ομόφωνα η UNESCO το 2021, σύμφωνα με την οποία «η υποχρέωση επιστροφής των Γλυπτών βαραίνει ξεκάθαρα τη βρετανική κυβέρνηση», η οποία οφείλει «να προσέλθει σε καλόπιστο διάλογο με την Ελλάδα». Κι όμως: ο ίδιος ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, έχει διαψεύσει τον ισχυρισμό της βρετανικής κυβέρνησης, παραδεχόμενος (άθελά του;) ότι το ζήτημα είναι πράγματι διακυβερνητικό: «η όποια απόφαση θα πρέπει να ληφθεί από τους δύο πρωθυπουργούς (σ.σ. Ελλάδας και Βρετανίας)», είχε δηλώσει τον Φεβρουάριο.

Είκοσι συστάσεις

Η επιτροπή της UNESCO έχει εκδώσει, μέχρι στιγμής, 20 (!) διαφορετικές συστάσεις για τα Γλυπτά. «ΤΑ ΝΕΑ» παρακολούθησαν διαδικτυακά τη συνεδρίαση της 25ης συνόδου της ICPRCP, από το βήμα της οποίας η προϊσταμένη της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του υπουργείου Εξωτερικών Αρτεμις Παπαθανασίου διερωτήθηκε: «Είναι δίκαιο η Βρετανία να κρύβεται πίσω από τη δήθεν ανεξαρτησία των επιτρόπων του Βρετανικού Μουσείου, προκειμένου να συγκαλύψει την έλλειψη πολιτικής βούλησης για την επίλυση ενός καθαρά διακυβερνητικού ζητήματος;». Η διαπραγματευτική ομάδα της Ελλάδας πέτυχε δύο σημαντικές νίκες: στη σύσταση που εκδόθηκε, αναγνωρίζεται, για πρώτη φορά σε επίσημο κείμενο, ότι τα Γλυπτά «αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και συνδέονται με την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα».

Νωρίτερα, η επιτροπή είχε αναγνωρίσει ότι «η επιστροφή πολιτιστικών αγαθών είναι απαραίτητη για την άσκηση των πολιτιστικών δικαιωμάτων και τη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας» των πολιτών των χωρών προέλευσης. Ευρωπαϊκή διπλωματική πηγή εξήγησε στα «ΝΕΑ» ότι η επίμαχη διατύπωση ενισχύει το ελληνικό αίτημα, καθώς «η επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι άυλες πολιτιστικές αξίες που ενσωματώνει ένα εμβληματικό πολιτιστικό αγαθό όπως τα Γλυπτά συνδέονται με την ταυτότητα του έθνους από το οποίο αποσπάστηκε. Συνεπώς, η επανένωση αναδεικνύεται ως πολιτιστικό δικαίωμα: το δικαίωμα ενός λαού να έχει πρόσβαση στην πολιτιστική του κληρονομιά».

Η επιτροπή κάλεσε την Ελλάδα και τη Βρετανία «να εντείνουν τις προσπάθειές τους» με σκοπό «να ολοκληρωθούν οι συζητήσεις για την επανένωση των Γλυπτών». Η ελληνική αντιπροσωπεία στηλίτευσε, επίσης, την απόφαση του Λονδίνου – που αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» τον περασμένο Ιανουάριο – να απαγορεύσει στα εθνικά μουσεία της χώρας να επιστρέφουν εκθέματα για «ηθικούς λόγους», με την οποία καταρρίπτεται το βρετανικό επιχείρημα ότι η κυβέρνηση δεν αναμειγνύεται στη διαχείριση των συλλογών των μουσείων. Μιλώντας στα «ΝΕΑ», η πρόεδρος του Διεθνούς Συνδέσμου για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα (IARPS) δρ Κρις Τίτγκατ σχολίασε: «Δυστυχώς, δεν φαίνεται ότι έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος. Η Βρετανία επιμένει στις απαράδεκτες θέσεις της, αψηφώντας τόσο τις αποφάσεις της UNESCO, όσο και τις φωνές της διεθνούς κοινότητας υπέρ του δίκαιου αιτήματος της Ελλάδας».