Το βρογχικό άσθμα και το κάπνισμα δημιουργούν μια επικίνδυνη και συχνά αόρατη σύγκρουση μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Και παρότι αρχικά η σύγκρουση αυτή φαίνεται να εκτυλίσσεται αθόρυβα, στην πραγματικότητα οι επιπτώσεις είναι πολύ επιβαρυντικές για το αναπνευστικό σύστημα και κατά συνέπεια για την ποιότητα ζωής συνολικά. Τα παραπάνω υπογραμμίζει η δρ Σταματούλα Τσικρικά, πρόεδρος της Ενωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας, πρόεδρος της Ομάδας Προαγωγής Υγείας και Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και Secretary and Treasurer of UEMS Pneumology Section. Και έπειτα, στο κείμενο που ακολουθεί και υπογράφει, αναλύει τον επικίνδυνο αυτό συνδυασμό.
Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση των αεραγωγών, κατά την οποία οι βρόγχοι γίνονται περισσότερο «ευάλωτοι» σε ένα πλήθος ερεθισμάτων – π.χ. σκόνη, γύρη, υγρασία, έκθεση στο κρύο, ιογενείς λοιμώξεις, έντονη άσκηση, χημικές ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου κ.ά.
Η έκθεση σε καπνό τσιγάρου προκαλεί βρογχόσπασμο των αεραγωγών, αύξηση βλέννας, καθώς και περιοχική φλεγμονή. Η αναπνοή γίνεται περισσότερο δύσκολη, ενώ συχνά συνοδεύεται από συριγμό, βήχα, αίσθημα βάρους στο στήθος και αυξημένη αποβολή πτυέλων. Οι ασθματικοί καπνιστές φαίνεται να παρουσιάζουν αυξημένη νοσηρότητα και θνητότητα σε σχέση με μη καπνιστές, ενώ ταυτόχρονα έχουν μειωμένο έλεγχο της νόσου.
Η σχέση άσθματος και καπνίσματος είναι βαθιά και πολυεπίπεδη, με δοσοεξαρτώμενη συσχέτιση μεταξύ της βαρύτητας του καπνίσματος και της φλεγμονής των αεραγωγών. Πιο αναλυτικά, ο καπνός του τσιγάρου μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως εκλυτικός παράγοντας οξείας παρόξυνσης όσο και ως μόνιμος επιβαρυντικός μηχανισμός που επάγει την ουδετεροφιλική φλεγμονή σε υψηλά επίπεδα μέσω διαβιβαστών στο επίπεδο των αεραγωγών. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν ένας ασθενής λαμβάνει σωστά την εισπνεόμενη αγωγή του, η συνεχής έκθεση στον καπνό δύναται να μειώσει τον έλεγχο της νόσου και την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων, να αυξήσει την ανάγκη για θεραπεία συμπεριλαμβανομένης της κορτιζόνης διά στόματος, ακόμα και να προκαλέσει συχνότερες επισκέψεις στα επείγοντα ή σε δομές υγείας λόγω παροξύνσεων.
Μόνιμη απόφραξη
Σύμφωνα με πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα οι ασθματικοί που καπνίζουν, καταγράφουν ταχύτερη πτώση της πνευμονικής λειτουργίας σε σχέση με τους μη καπνιστές, γεγονός που σημαίνει ότι με την πάροδο των χρόνων μπορεί να εμφανίσουν μόνιμη απόφραξη των αεραγωγών, δημιουργώντας ένα περισσότερο σύνθετο και δύσκολα θεραπεύσιμο προφίλ χρόνιας αποφρακτικής νόσου. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το παθητικό κάπνισμα είναι εξίσου επιβλαβές, ειδικά για τα παιδιά και τους ευάλωτους ενηλίκους. Ενα παιδί που μεγαλώνει σε σπίτι όπου οι γονείς καπνίζουν έχει αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης βρογχικού άσθματος κατά τη διάρκεια της ζωής του ή εφόσον αυτό εγκατασταθεί να παρουσιάζει πιο συχνές κρίσεις, να χρήζει περισσότερης φαρμακευτικής αγωγής και να καταγράφει μειωμένη αναπνευστική ικανότητα ήδη από την παιδική ηλικία.
Επιπρόσθετα, το κάπνισμα της μητέρας κατά τη διάρκεια της κύησης αυξάνει σημαντικά την εμφάνιση άσθματος και αναπνευστικών προβλημάτων στους μετέπειτα μη καπνιστές εφήβους.
Η «χρυσή» συμβουλή
Για τους καπνιστές με βρογχικό άσθμα, η διακοπή του καπνίσματος δεν είναι απλώς μια απλή και καλοπροαίρετη συμβουλή υγείας, αλλά μια αναμφισβήτητη ουσιαστική θεραπευτική παρέμβαση. Η βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας μπορεί να οφείλεται είτε σε άρση των βρογχοσυσπαστικών επιδράσεων του καπνού του τσιγάρου είτε στην απώλεια της φλεγμονώδους επίδρασης.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες από την ημερομηνία διακοπής, η φλεγμονή αρχίζει να μειώνεται, η λειτουργία των πνευμόνων μπορεί να βελτιωθεί, τα φάρμακα γίνονται αποτελεσματικότερα, οι κρίσεις λιγοστεύουν και η καθημερινότητα γίνεται ποιοτικά πολύ καλύτερη. Η αντιμετώπιση του άσθματος δεν περιορίζεται μόνο στην εισπνεόμενη αγωγή και στην αποφυγή αλλεργιογόνων, αντιθέτως· περιλαμβάνει μια ολιστική προσέγγιση για τη συνολική προστασία της αναπνοής με ενίσχυση της φυσικής κατάστασης, την αποφυγή των εκάστοτε ρύπων, την υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής, τη διατήρηση θετικής στάσης στα προβλήματα, τη βελτίωση του καθημερινού ύπνου, καθώς και την αποφυγή έναρξης του καπνίσματος ή παθητικής έκθεσης σε αυτό.
Οι ασθματικοί καπνιστές πρέπει να κατανοήσουν ότι δεν είναι μόνοι τους σε αυτή την προσπάθεια, αλλά υπάρχουν πλέον ειδικοί και εκπαιδευμένοι επαγγελματίες υγείας με τεχνικές κινητοποίησης, ενίσχυσης κινήτρων, αποφυγής στερητικού συνδρόμου και υποτροπών, οι οποίοι θα τους συνδράμουν αποτελεσματικά και με εγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Η επίσκεψη σε ένα Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος σε δημόσια ή ιδιωτική δομή υγείας με σκοπό να σχεδιάσουν από κοινού με τον εξειδικευμένο στη διακοπή καπνίσματος επαγγελματία υγείας ένα προσωποποιημένο πλάνο απεξάρτησης από τον καπνό, θα τους προσφέρει ένα μοναδικό δώρο υγείας.
