Ο θάνατος και οι φόροι θεωρούνται οι δύο αναπόφευκτες βεβαιότητες της ανθρώπινης ζωής — τουλάχιστον προς το παρόν. Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένους από τους πιο γνωστούς μελλοντολόγους στον κόσμο, ο θάνατος ίσως να μην παραμείνει για πολύ ακόμη σε αυτή τη λίστα.
Στους κύκλους των μελλοντολόγων συζητείται έντονα η αμφιλεγόμενη θεωρία της λεγόμενης «ταχύτητας διαφυγής μακροζωίας» (longevity escape velocity). Η ιδέα αυτή, που θυμίζει σενάριο επιστημονικής φαντασίας, βασίζεται στην υπόθεση ότι οι τεχνολογίες επιμήκυνσης ζωής θα προοδεύουν τόσο γρήγορα ώστε το προσδόκιμο ζωής μας να αυξάνεται περισσότερο απ’ όσο γερνάμε μέσα σε μια χρονική περίοδο.
Για παράδειγμα, ενώ συνεχίζουμε να γερνάμε ένα έτος κάθε χρόνο, η πρόοδος της ιατρικής θα μπορούσε να αυξάνει το προσδόκιμο ζωής κατά ένα έτος και δύο μήνες, «επιστρέφοντάς» μας ουσιαστικά δύο μήνες ζωής.
Η πρόβλεψη του Ray Kurzweil
Τον Μάρτιο του 2024, ο Ray Kurzweil — πρώην μηχανικός της Google και εξέχων μελλοντολόγος με έμφαση στην τεχνητή νοημοσύνη — δήλωσε σε συνεντεύξεις του ότι πιστεύει πως η ανθρωπότητα θα πετύχει την ταχύτητα διαφυγής μακροζωίας έως το 2029.
«Μετά το 2029, θα παίρνεις πίσω περισσότερο από έναν χρόνο. Θα πηγαίνεις προς τα πίσω στον χρόνο», είπε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του στην επενδυτική εταιρεία Bessemer Venture Partners. «Όταν μπορείς να κερδίζεις τουλάχιστον έναν χρόνο ζωής ανά έτος, έχεις φτάσει στην ταχύτητα διαφυγής μακροζωίας».
Παρότι η πρόβλεψη φαίνεται εξαιρετικά κοντινή, ο Kurzweil δηλώνει πεπεισμένος, επικαλούμενος τον ταχύ ρυθμό των ιατρικών εξελίξεων. «Αναπτύξαμε το εμβόλιο για την COVID σε δέκα μήνες», ανέφερε. «Μας πήρε δύο ημέρες να το δημιουργήσουμε, αφού επεξεργαστήκαμε δισεκατομμύρια διαφορετικές αλληλουχίες mRNA. Υπάρχουν πολλές άλλες καινοτομίες σε εξέλιξη· η προσομοιωμένη βιολογία είναι μία από αυτές και θα οδηγήσει σε τεράστια πρόοδο τα επόμενα πέντε χρόνια».
Μακροζωία δεν σημαίνει αθανασία
Η ιατρική πρόοδος έχει πράγματι αυξήσει σημαντικά το προσδόκιμο ζωής, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες χώρες. Όμως, όπως επισημαίνει ο Kurzweil, το προσδόκιμο ζωής δεν ταυτίζεται με τη διάρκεια ζωής. Η επίτευξη της ταχύτητας διαφυγής μακροζωίας δεν ισοδυναμεί με την κατάκτηση της αθανασίας.
«[Η επίτευξη της ταχύτητας διαφυγής μακροζωίας] δεν εγγυάται ότι θα ζήσεις για πάντα», είπε. «Ένα παιδί δέκα ετών μπορεί να έχει θεωρητικά δεκαετίες ζωής μπροστά του, αλλά θα μπορούσε να πεθάνει αύριο».
Η αβεβαιότητα της ζωής παραμένει καθοριστικός παράγοντας. Ο Kurzweil αναγνωρίζει ότι δεν θα θεραπευτούν όλες οι ασθένειες, όπως ο καρκίνος, μέσα σε λίγα χρόνια, ενώ τα ατυχήματα εξακολουθούν να αποτελούν αναπόφευκτο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης. Παρόλα αυτά, εκτιμά ότι η τεχνολογία — όπως τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό — θα μειώσει δραστικά τις πιθανότητες θανατηφόρων ατυχημάτων στο μέλλον.
Το ιστορικό των προβλέψεων και οι περιορισμοί
Ο Kurzweil είναι γνωστός για τις επιτυχημένες του προβλέψεις, όπως η εξάπλωση των φορητών υπολογιστών και των κινητών τηλεφώνων, η εμφάνιση του WiFi και του cloud computing, καθώς και η νίκη ενός υπολογιστή απέναντι σε παγκόσμιο πρωταθλητή στο σκάκι το 1997. Ωστόσο, έχει κάνει και αρκετές λανθασμένες προβλέψεις, γεγονός που δείχνει ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα το μέλλον, όσο δεδομένα κι αν διαθέτει.
Ακόμη, η επίτευξη της ταχύτητας διαφυγής μακροζωίας βασίζεται σε στατιστικούς υπολογισμούς μέσου όρου προσδόκιμου ζωής. Ακόμη κι αν επιτευχθεί, δεν θα σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι θα απολαμβάνουν ξαφνικά παρατεταμένη ζωή.
Για να συμβεί κάτι τέτοιο, θα έπρεπε όλοι να έχουν πρόσβαση στις πιο προηγμένες μορφές ιατρικής τεχνολογίας και στο κατάλληλο υποστηρικτικό δίκτυο, κάτι που θεωρείται εξαιρετικά απίθανο μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.
Η πραγματικότητα των ανισοτήτων
Ενδεικτικά, η φυματίωση — μια ασθένεια που γνωρίζουμε πώς να προλαμβάνουμε και να θεραπεύουμε εδώ και δεκαετίες — σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους κάθε χρόνο από οποιαδήποτε άλλη μολυσματική ασθένεια, εκτός από την τριετία που κυριάρχησε η COVID-19. Η ύπαρξη ιατρικών θεραπειών δεν συνεπάγεται αυτόματα και την ευρεία εφαρμογή τους.
Η τεχνολογία και η ιατρική πράγματι εξελίσσονται με εντυπωσιακούς ρυθμούς και πιθανότατα θα συνεχίσουν να αυξάνουν το μέσο προσδόκιμο ζωής. Ωστόσο, όσο δελεαστική κι αν φαίνεται η ιδέα της ταχύτητας διαφυγής μακροζωίας, προς το παρόν παραμένει μια πρόβλεψη. Ο θάνατος και οι φόροι, για την ώρα, εξακολουθούν να είναι τα μόνα αναπόφευκτα γεγονότα της ζωής.
