«Το ΝΑΤΟ δεν ήταν εκεί για εμάς και δεν θα είναι εκεί για μας στο μέλλον!» έγραψε για πολλοστή φορά στο Truth Social ο Ντόναλντ Τραμπ το βράδυ της Τρίτης. Με φόντο, ή πρόσχημα, την άρνηση της Ευρώπης να στηρίξει τον αμερικανο-ισραηλινό πόλεμο στο Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε χαρακτηρίσει τις προηγούμενες μέρες τους Ευρωπαίους «δειλούς», απειλώντας εκ νέου να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ – το οποίο αποκάλεσε «χάρτινη τίγρη».
Είναι λοιπόν σαφές πως η Ευρώπη χρειάζεται εναλλακτικό σχέδιο. Και σύμφωνα με τη «Wall Street Journal», βρίσκεται στα σκαριά ένα εναλλακτικό σχέδιο, το οποίο μάλιστα αποκτά νέα δυναμική χάρη στη μεταστροφή της Γερμανίας, μιας χώρας που αντιστεκόταν για χρόνια στις γαλλικές εκκλήσεις για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία στην άμυνα: ορισμένοι το αποκαλούν «Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», άλλοι προτιμούν να κάνουν λόγο για έναν «συνασπισμό προθύμων» εντός του ΝΑΤΟ. Πρόκειται, σε κάθε περίπτωση, για ένα σχέδιο που θα διασφαλίζει ότι η Ευρώπη μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της αξιοποιώντας τις υπάρχουσες στρατιωτικές δομές του ΝΑΤΟ σε περίπτωση αποχώρησης των ΗΠΑ.
Σύμφωνα πάντα με τις πηγές της «Wall Street Journal», τα σχέδια – που προωθούνται άτυπα, μέσα από παράλληλες συζητήσεις και δείπνα εργασίας στο περιθώριο των συνεδριάσεων του ΝΑΤΟ – δεν έχουν σκοπό να ανταγωνιστούν την υφιστάμενη συμμαχία. Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιδιώκουν να διατηρήσουν την αποτροπή έναντι της Ρωσίας, τη λειτουργική συνέχεια και την αξιοπιστία της πυρηνικής αποτροπής, ακόμη και στην περίπτωση που η Ουάσιγκτον αποσύρει δυνάμεις από την Ευρώπη ή αρνηθεί να την υπερασπιστεί, όπως έχει απειλήσει ο Τραμπ.
Ιδανικά, οι ΗΠΑ θα παραμείνουν στη Συμμαχία, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της άμυνας θα το επωμιστούν οι Ευρωπαίοι. Είναι χαρακτηριστικές κάποιες πρόσφατες δηλώσεις: το ΝΑΤΟ θα είναι «περισσότερο ευρωπαϊκά καθοδηγούμενο», δήλωσε ο γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε· «Ηρθε η ώρα να αναλάβει η Ευρώπη μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της ασφάλεια και άμυνα» δήλωσε ο φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ· «Το ΝΑΤΟ πρέπει να γίνει περισσότερο ευρωπαϊκό για να παραμείνει διατλαντικό» επεσήμανε από την πλευρά του ο γερμανός υπουργός Αμυνας, Μπόρις Πιστόριους.
Η χώρα του, και δη το συμπέρασμα του καγκελάριου Μερτς ότι ο Τραμπ ήταν διατεθειμένος να εγκαταλείψει την Ουκρανία και ότι δεν υπάρχουν πλέον σαφείς αξιακοί κανόνες που να καθοδηγούν την αμερικανική πολιτική στο ΝΑΤΟ, φέρεται να προσέφερε μια καθοριστική πολιτική επιτάχυνση στα σχέδια περί «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ», που πρωτοδιατυπώθηκαν πέρυσι, για να τροφοδοτηθούν στη συνέχεια από τις απειλές του Τραμπ περί προσάρτησης της Γροιλανδίας.
Η πρόκληση είναι τεράστια. Ολόκληρη η δομή του ΝΑΤΟ βασίζεται στην αμερικανική ηγεσία σχεδόν σε όλα τα επίπεδα, από την εφοδιαστική αλυσίδα και τις πληροφορίες έως την ανώτατη στρατιωτική διοίκηση της Συμμαχίας. Οι αξιωματούχοι που εργάζονται πάνω στα σχέδια αυτά επιδιώκουν να ενισχύσουν τη συμμετοχή Ευρωπαίων σε θέσεις διοίκησης και ελέγχου και να συμπληρώσουν τα αμερικανικά στρατιωτικά μέσα με ευρωπαϊκές δυνατότητες.
Με βάση πάντα τις πηγές της «Wall Street Journal», μετά τη μεταστροφή του Βερολίνου οι σχεδιασμοί πέρασαν από το θεωρητικό στάδιο σε πρακτικά στρατιωτικά ερωτήματα, όπως το ποιος θα αναλάμβανε την αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα του ΝΑΤΟ, τους διαδρόμους μεταφοράς ενισχύσεων προς την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, τα δίκτυα εφοδιασμού και τις μεγάλες περιφερειακές ασκήσεις, σε περίπτωση που οι Αμερικανοί αξιωματικοί αποχωρούσαν. Αυτά φέρεται να παραμένουν τα μεγαλύτερα ζητήματα.
Παράλληλα, κρίσιμο στοιχείο του σχεδίου αποτελεί σύμφωνα με τις πληροφορίες, η επαναφορά της στρατιωτικής θητείας, την οποία πολλές χώρες κατήργησαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι εμπλεκόμενοι επιδιώκουν να επιταχύνουν την ευρωπαϊκή παραγωγή κρίσιμου εξοπλισμού σε τομείς όπου η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ, όπως οι ανθυποβρυχιακές δυνατότητες, οι διαστημικές και αναγνωριστικές δυνατότητες, ο εναέριος ανεφοδιασμός και η αερομεταφορική ικανότητα – αξιωματούχοι αναφέρουν ως παράδειγμα την ανακοίνωση Γερμανίας και Βρετανίας για κοινό πρόγραμμα ανάπτυξης πυραύλων Κρουζ χαμηλής παρατηρησιμότητας και υπερηχητικών όπλων.
Η αλήθεια βέβαια είναι πως κανένα ευρωπαϊκό μέλος δεν διαθέτει επαρκές κύρος εντός του ΝΑΤΟ ώστε να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ ως στρατιωτικός ηγέτης, εν μέρει επειδή μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να προσφέρουν την πανευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα που στηρίζει τη θεμελιώδη αρχή της Συμμαχίας: αμοιβαία αποτροπή μέσω ισχύος. Επιπλέον, καμία αναδιάταξη δυνάμεων δεν μπορεί να αντικαταστήσει γρήγορα τα αμερικανικά συστήματα δορυφορικής επιτήρησης και έγκαιρης προειδοποίησης πυραύλων, γεγονός που αφήνει τη Γαλλία και το Βρετανία υπό πίεση να ενισχύσουν τον ρόλο τους τόσο στον πυρηνικό τομέα όσο και στις στρατηγικές πληροφορίες. Οπως είναι γνωστό, πάντως, Φρίντριχ Μερτς και Εμανουέλ Μακρόν συζητούν ήδη το κατά πόσο θα μπορούσε να επεκταθεί η γαλλική πυρηνική αποτροπή ώστε να καλύψει και άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
