Πριν από λίγες μέρες. Πετάω με εταιρεία αραβικής χώρας. Το αεροπλάνο τροχιοδρομεί πριν από την απογείωση. Οι αεροσυνοδοί έχουν ολοκληρώσει την επίδειξη των μέτρων ασφαλείας. Από τα ηχεία βγαίνει μια περίεργη μελωδία. Και μια ανδρική φωνή που λέει «Αλλάχου Ακμπάρ», ξετυλίγοντας κάτι ακατάληπτο στα αραβικά.
Ο τύπος που κάθεται δίπλα μου επαναλαμβάνει τα λόγια. Το ίδιο κάνουν και αρκετοί άλλοι. Είπα στον εαυτό μου ότι αυτό ήταν. Βρέθηκα σε ομαδική εκδρομή για το Τελ Αβίβ με αναγκαστική προσγείωση, σίγουρα όχι σε αεροδρόμιο και χωρίς να κατέβουν οι ρόδες. Σκέφτηκα ότι το ίδιο θα αισθανόμουν αν πετούσα με Aegean και πριν από την απογείωση τα ηχεία έπαιζαν το «Πάτερ ημών». Δεν θα πήγαινε ο νους μου στο καλό. Στο επόμενο δευτερόλεπτο, όμως, έπιασα το νόημα.
Βρισκόμαστε στο Ραμαζάνι. Ο ιερότερος μήνας του Ισλάμ. Νηστεύουν από την ανατολή ως τη δύση του ηλίου. Προσεύχονται. Οσοι μπορούν, κοιμούνται μέσα στη μέρα για να απαλύνουν την πείνα τους. Απαγορεύεται το κάπνισμα. Και το σεξ. Για αλκοόλ ούτε συζήτηση. Ούτως ή άλλως είναι η αμαρτία σε υγρή μορφή.
Το Ραμαζάνι είναι περίοδος φιλανθρωπίας, συγχώρεσης και αυτοκριτικής. Το τέλος του γιορτάζεται με τη μεγάλη μουσουλμανική γιορτή Eid al-Fitr, με τύπους και σημεία που συναντάμε τα Χριστούγεννα και το Πάσχα: μεγάλες συνάξεις, δώρα, οικογενειακά τραπέζια. Ηταν η πρώτη μου φορά που βρέθηκα σε μουσουλμανική χώρα την περίοδο του Ραμαζανιού. Ξημέρωσε η πρώτη μέρα της νηστείας και μια στρώση νωχέλειας έπεσε πάνω στην πόλη.
Κλειστά καταστήματα, περιορισμένη κίνηση στους δρόμους, άνθρωποι στα τζαμιά. Κι εγώ, ο άπιστος, να αναζητώ τροφή σαν τρωκτικό που χώνει τη μύτη του παντού. Βρήκα ένα μαγαζί που ενημέρωνε, με σημείωμα στα αγγλικά, ότι σερβίρει μόνο μη μουσουλμάνους. Εφαγα χωμένος στη γωνία, σχεδόν κρυμμένος. Μου είχαν πει, άλλωστε, ότι θεωρείται προσβολή να τρως δημόσια όσο ο ήλιος είναι στον ουρανό. Οταν όμως χάθηκε και η τελευταία πορτοκαλί λωρίδα του ηλιοβασιλέματος, η πόλη μεταμορφώθηκε σε παιχνίδι που ολημερίς το κούρδιζαν και τώρα άφησαν το ελατήριο ελεύθερο.
Αναψαν φώτα, μουσικές βγήκαν στον αέρα μαζί με λαχταριστές μυρωδιές. Στρώθηκαν υπαίθρια τραπέζια, προσφέρθηκαν κεράσματα, αγόρια έπαιζαν μπάλα και κοπελιές, με τη μαντίλα, διέσχιζαν το πεζοδρόμιο απέναντι από τα καφέ. Και, ναι, κάνεις κέφι και χωρίς αλκοόλ, πιστέψτε με. Οι έρευνες δείχνουν ότι στις μουσουλμανικές χώρες τα ποσοστά τήρησης της νηστείας προσεγγίζουν το απόλυτο, είναι πάνω από το 90% του πληθυσμού. Και συγκρίνοντας με τα δικά μας κατάλαβα το εξής: οι μεγάλες θρησκείες δεν χωρίζουν τους ανθρώπους επειδή πιστεύουν σε διαφορετικούς θεούς.
Στην καθημερινότητα τους χωρίζουν επειδή ζουν σε διαφορετικούς χρόνους. Στον χριστιανικό κόσμο η νηστεία είναι εσωτερική υπόθεση. Ο καθένας αποφασίζει πόσο θα τηρήσει τη Σαρακοστή και η κοινωνία συνεχίζει να κινείται στον ίδιο ρυθμό. Δεν ξέρεις αν ο διπλανός σου νηστεύει. Δεν σε αφορά, σε αφήνει αδιάφορο. Και κανένας δεν θα σε στραβοκοιτάξει αν σε πετύχει με σουβλάκι στο στόμα.
Στις μουσουλμανικές κοινωνίες το Ραμαζάνι αλλάζει τη μορφή του κόσμου. Εκεί βρίσκεται και το πολιτισμικό χάσμα που μας χωρίζει από τους μουσουλμάνους. Για εμάς η θρησκεία είναι κυρίως ιδιωτική υπόθεση. Για εκείνους παραμένει το κέντρο γύρω από το οποίο οργανώνεται η κοινή ζωή. Εμείς προτάσσουμε την ιδιωτικότητα ως στοιχείο κοινωνικής συνοχής. Εκείνοι όμως δίνουν λογαριασμό. Η κοινωνία τούς παρακολουθεί. Και τους κρίνει.
Μπορεί να μοιραζόμαστε τον ίδιο κόσμο, όμως συχνά νιώθω ότι ζούμε σε διαφορετικούς χρόνους. Οταν ταξιδεύω προς τα εκεί, αισθάνομαι σαν χρονοταξιδιώτης. Λίγες ώρες πτήσης αρκούν για να σε μεταφέρουν αλλού. Σέβομαι τις γυναίκες με τσαντόρ, αλλά δεν το κρύβω ότι με ξενίζουν. Βλέπω τον άνδρα με την κελεμπία και τα μακριά γένια και χρειάζεται προσπάθεια για να ξηλώσω από μέσα μου τις προκαταλήψεις. Ναι, θέλει προσπάθεια, κατανόηση, καταλλαγή. Αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι η προσπάθεια θα έχει πάντα ανταπόκριση.
