Η εξόντωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως Ελ Μέντσο, αρχηγού του πανίσχυρου καρτέλ CJNG, άνοιξε έναν νέο, αιματηρό κύκλο βίας στο Μεξικό, βυθίζοντας τη χώρα στο χάος. Μέσα σε λίγες ώρες από τον θάνατό του σε στρατιωτική επιχείρηση στην πολιτεία Χαλίσκο, τουλάχιστον 26 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ ένοπλες ομάδες εξαπέλυσαν συντονισμένα αντίποινα: πυρπολήσεις οχημάτων, αποκλεισμούς αυτοκινητοδρόμων, επιθέσεις σε τράπεζες και δημόσια κτίρια, πανικό σε αεροδρόμια και τουριστικά θέρετρα.
Η εξόντωση του 60χρονου βαρόνου των ναρκωτικών – ενός πρώην αστυνομικού που μετέτρεψε το CJNG σε μία από τις ισχυρότερες και πιο βίαιες εγκληματικές οργανώσεις διεθνώς, με εκτεταμένη διακίνηση κοκαΐνης και φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ – θεωρείται στρατηγική νίκη για το Μεξικό και ταυτόχρονα κομβική εξέλιξη στις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, το άμεσο τίμημα υπήρξε βαρύ: δεκάδες νεκροί, ανάμεσά τους μέλη της Εθνικής Φρουράς και πολίτες, εκατοντάδες συλλήψεις και μια χώρα σε κατάσταση ύψιστου συναγερμού. Η κυβέρνηση της προέδρου Κλάουντια Σέινμπαουμ αντέδρασε με μαζική ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων – επιπλέον 2.500 στρατιώτες προστέθηκαν στους ήδη 7.000 που σταθμεύουν στη Χαλίσκο – επιχειρώντας να ανακόψει την κλιμάκωση. Ο υπουργός Αμυνας μίλησε για ενίσχυση της «αποτρεπτικής παρουσίας», ενώ οι Αρχές επιβεβαίωσαν ότι, αν και η επιχείρηση εκτελέστηκε αποκλειστικά από μεξικανικές δυνάμεις, υπήρξε εκτεταμένη ανταλλαγή πληροφοριών με τις ΗΠΑ.
Eπικηρυγμένος από τις ΗΠΑ
Στο παρασκήνιο, η νεοσύστατη αμερικανική Κοινή Διυπηρεσιακή Μονάδα Κατά των Καρτέλ φέρεται να συνέβαλε καθοριστικά στη χαρτογράφηση του δικτύου του Ελ Μέντσο, ο οποίος για χρόνια βρισκόταν στην κορυφή της λίστας των πλέον καταζητουμένων, επικηρυγμένος από τις ΗΠΑ για 15 εκατομμύρια δολάρια.
Στο παρελθόν, οι συλλήψεις ηγετών καρτέλ έχουν πυροδοτήσει πολέμους μεταξύ της κυβέρνησης και των καρτέλ, καθώς και μεταξύ αντίπαλων φατριών που διεκδικούν την εξουσία στην αποκεφαλισμένη εγκληματική οργάνωση.
Οι μεξικανικές δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν την Κυριακή τον Οσεγκέρα στην Ταπάλπα, μια πόλη περίπου 20.000 κατοίκων στη δυτική παράκτια πολιτεία Χαλίσκο, όπου ιδρύθηκε και είχε τη βάση του το καρτέλ του, ανέφερε η κυβέρνηση σε ανακοίνωσή της. Ο Οσεγκέρα τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια της επιχείρησης και πέθανε ενώ μεταφερόταν στην Πόλη του Μεξικού για ιατρική περίθαλψη. Τουλάχιστον άλλα εννέα μέλη του καρτέλ σκοτώθηκαν επίσης.
Σε τουλάχιστον 13 πολιτείες, φερόμενοι ως συνεργοί καρτέλ επιχείρησαν να προκαλέσουν χάος βάζοντας φωτιές και αποκλείοντας δρόμους με φλεγόμενα οχήματα. Τα καρτέλ συχνά αντιδρούν βίαια μετά τη σύλληψη των ηγετών τους, επιδιώκοντας να επιδείξουν τη δύναμή τους και να αποθαρρύνουν τις Αρχές από μελλοντικές επιχειρήσεις.
Μεγάλο μέρος της βίας σημειώθηκε στη Γουαδαλαχάρα, πρωτεύουσα της Χαλίσκο, μητροπολιτικό κέντρο 1,4 εκατομμυρίων κατοίκων και μία από τις διοργανώτριες πόλεις του φετινού Παγκοσμίου Κυπέλλου. Πανικός ξέσπασε και στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Γουαδαλαχάρα.
Η πρόεδρος κάλεσε τους Μεξικανούς να παραμείνουν ψύχραιμοι διαβεβαιώνοντας ότι υπάρχει πλήρης συντονισμός με όλες τις πολιτειακές κυβερνήσεις.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους «New York Times», κάτοικοι περιέγραψαν σκηνές τρόμου, με ένοπλους άνδρες να κατεβάζουν οδηγούς από λεωφορεία και να τα πυρπολούν, ενώ ομάδες κουκουλοφόρων έριχναν στους δρόμους βενζίνη και έβαζαν φωτιά.
Η αναταραχή έπληξε επίσης τουριστικούς προορισμούς όπως το Κανκούν και η Πλάγια ντελ Κάρμεν στη χερσόνησο Γιουκατάν.
Σύμφωνα με τον υπουργό Ασφάλειας του Μεξικού Ομάρ Γκαρσία Χαρφούχ, 25 μέλη της Εθνικής Φρουράς κι ένας φύλακας ασφαλείας σκοτώθηκαν σε επιθέσεις που ακολούθησαν τη σύλληψη και τον θάνατο του Οσεγκέρα. Επίσης ο υπουργός Αμυνας Ρικάρδο Τρεβίγια δήλωσε ότι οι πληροφορίες που οδήγησαν στον επικηρυγμένο αρχηγό προήλθαν από γυναίκα σύντροφό του.
Εν τω μεταξύ, όπως δήλωσε αμερικανός στρατιωτικός αξιωματούχος στο Reuters, μια νεοσύστατη υπηρεσία του Πενταγώνου, η Κοινή Διυπηρεσιακή Μονάδα Κατά των Καρτέλ, συνέβαλε στην επιχείρηση. Η Μονάδα αυτή, στην οποία συμμετέχουν αρκετές κυβερνητικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, συγκροτήθηκε επισήμως τον προηγούμενο μήνα με στόχο τη χαρτογράφηση δικτύων καρτέλ ναρκωτικών που δραστηριοποιούνται στα σύνορα ΗΠΑ – Μεξικού. Στην ίδια στρατηγική περιλαμβάνονται άλλωστε τα συχνά αμερικανικά πλήγματα σε ταχύπλοα που φέρονται να διακινούν ναρκωτικά στην Καραϊβική και στον Ειρηνικό, η νομιμότητα των οποίων έχει προκαλέσει αντεγκλήσεις.
