Τα «άδηλα {LF}και τα κρύφια» {LF}του Αγίου Ορους

Αγιον Ορος· «το υψηλότερο σημείο της γης». Εκεί που ο χρόνος μετριέται αλλιώς και η ανθρώπινη φύση αναμετριέται με την αιώνια προοπτική της. Εκεί όπου η ιδιομορφία της μοναχικής άσκησης, άβατης στον έλεγχο της λογικής και την ανάγκη των δικαιωμάτων, ταιριάζει αρμονικά με τη μοναδικότητα του τόπου, όπου κυριαρχεί η σιωπή παρά ο λόγος· η δύναμη της πίστης και η συγκίνηση του θαύματος παρά η αντοχή του επιχειρήματος· το μυστήριο παρά η βεβαιότητα· το άγγιγμα της αιωνιότητας παρά το αποτύπωμα της πραγματικότητας.

Αυτό το Αγιο Ορος, το υπερβατικό και μη προφανές, μας καλεί να γνωρίσουμε ο Γιάννης Γιαννάτος, με το φωτογραφικό λεύκωμά του, το οποίο, με τον τίτλο «Πέρα από το ορατό» και τον διαφωτιστικό υπότιτλο «Οπτικές αφηγήσεις από τη Μονή Βατοπαιδίου και το Αγιον Ορος», είδε προσφάτως το φως της δημοσιότητας. Η δίγλωσση (ελληνικά και αγγλικά) προσεγμένη έκδοση, με τις ασπρόμαυρες, υψηλής αισθητικής, φωτογραφίες και τα συνοδευτικά κείμενα, με την επιμέλεια των αγιορειτών μοναχών του Βατοπαιδίου, αποτελεί μία εικονογραφημένη αφήγηση της πνευματικότητας και της εύλαλης σιωπής του Αγίου Ορους.

Το εγχείρημα, κάθε άλλο παρά εύκολο ήταν. Και τούτο, διότι τα ερωτήματα προκύπτουν εύλογα: φωτογραφίζεται το υπερβατικό; Αποτυπώνεται η μυσταγωγική σιωπή και η κατά Θεόν ησυχία; Οι αγιορείτες μοναχοί αποφεύγουν την έκθεση. Το διαπιστώνει και ο ίδιος ο δημιουργός του πανόδετου τόμου και το εξομολογείται στο προλόγισμά του: «Είδα πρόσωπα φωτισμένα», γράφει, «Οχι από το φως της κάμερας, αλλά από το φως της πίστης. Ακουσα τα βήματά τους, που πατούν στη γη όχι για να αφήσουν σημάδι, αλλά για να χαθούν». Το περιγράφει, επίσης, με παραστατική ευγλωττία, ο (νυν) Μητροπολίτης Μεσογαίας Νικόλαος (Αγιον Ορος. Το υψηλότερο σημείο της γης, 2000): «το Αγιον Ορος», σημειώνει, «αποτελείται από δύο λέξεις. Τη μία την περπατάς με τα πόδια· το Ορος. Την άλλη την ανεβαίνεις με την προσευχή· την αγιότητά του. Στην πρώτη ανακαλύπτεις κορυφές. Στη δεύτερη σου αποκαλύπτονται σπήλαια. Τα σπήλαια του Ορους φανερώνουν πολύ πιο πολλά από όσα δείχνουν οι κορυφές του. Γιατί αυτά κρύβονται, ενώ αυτές φαίνονται…».

Είναι γνωστό ότι η πιο φημισμένη ιδιοτυπία του Αγίου Ορους είναι το «άβατό» του, η απαγόρευση δηλαδή εισόδου σε αυτό των γυναικών. Η απαγόρευση αυτή, η οποία ίσχυε αρχικώς ως κανόνας εθιμικού δικαίου, προβλέφθηκε νομοθετικώς το πρώτον το 1924 και ποινικοποιήθηκε το 1953. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για έναν θεσμό, γύρω από τον οποίο έχουν αναπτυχθεί έντονες αντιλογίες, που εκφεύγουν του παρόντος. Εχω την αίσθηση ότι το βιβλίο «καταργεί», κατά κάποιον τρόπο, το άβατο. Και τούτο, διότι δίνει την απροϋπόθετη δυνατότητα και στο γυναικείο φύλο να «εισέλθει» στα άδυτα του Αθωνα και να μην αρκεστεί στον γραφικό περίπλου του. Να τον «περπατήσει». Να διαβεί τα μονοπάτια του. Να εξοικειωθεί με το φρόνημά του. Να κατανοήσει τη λογική του. Να μαθητεύσει στην πίστη του. Να συγχωρήσει την ιδιαιτερότητά του. Να συναισθανθεί και να αναγνωρίσει τη μοναδικότητά του… Ετσι, το άβατο, ως απαγόρευση της εν σώματι παρουσίας του γυναικείου φύλου στο έδαφος του Αθωνα, εν τοις πράγμασι «ακυρώνεται» με την ουσιαστική ευκαιρία που προσφέρει το βιβλίο για την εν πνεύματι προσπέλαση και προσέγγισή του.

Ο Γεώργιος Ι. Ανδρουτσόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Νομικής του ΕΚΠΑ, είναι διευθυντής του Εργαστηρίου «Εκκλησιαστικού Δικαίου και σχέσεων Κράτους – Θρησκευμάτων» στην ίδια Σχολή.