«Η μνήμη, ακόμα και αν πονάει, είναι πολύτιμη»

Ερχεστε στο Φεστιβάλ Αθηνών με το έργο «Σαρμάντζα», βασισμένο στις συλλογές διηγημάτων «Ωπα – ώπα», «Μπλάτιμοι» και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ, που έχει στο επίκεντρό του την τελετουργία της απώλειας, τη μνήμη του σώματος και του τόπου. Ποια ήταν η εσωτερική σας ανάγκη, που σας οδήγησε να ασχοληθείτε με αυτό το υλικό;

Το έργο αρχίζει με τον ήρωα – τον Γιάννη Τσορτέκη – ο οποίος βρίσκεται μπροστά από τον ανοιχτό τάφο της μητέρας του, λέγοντας τη φράση «είχες δεν είχες τα κατάφερες μάνα». Παρ’ όλο δηλαδή που η βάση του έργου είναι αρκετά δραματική, την ίδια στιγμή έχει και πάρα πολύ χιούμορ και φοβερές ανατροπές. Αυτό προκύπτει από τα διηγήματα του Κωνσταντίνου.

Εσείς πώς συνδέεστε με αυτό που μου περιγράφετε;

Σε πολλά επίπεδα. Κατ’ αρχάς, χρησιμοποιεί το σχήμα ενός τόπου και τις παραδόσεις του για να μιλήσει για κάτι βαθιά ψυχικό – κάτι που αφορά τον ήρωα, αλλά τελικά τον άνθρωπο γενικότερα: τη σχέση με τη μητέρα του, την απώλεια, την ανθρώπινη ζήλια. Αν και αγγίζει σκοτεινές περιοχές της ανθρώπινης ψυχής, την ίδια στιγμή προκαλεί γέλιο – συχνά λυτρωτικό. Ο ήρωας λειτουργεί ως ένας σύγχρονος φαρμακός· κουβαλά πάνω του, μέσα από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται, τις αμαρτίες όλων μας. Είναι σαν να παρακολουθούμε ένα εσωτερικό, ψυχικό τελετουργικό του ανθρώπου που παλεύει να ξεφύγει από τη μοίρα του. Ενα ταξίδι για το πώς ξορκίζονται οι εσωτερικοί δαίμονες.

Εσείς, αν κοιτάζατε πίσω στη δική σας διαδρομή, ποια κομβικά σημεία θα ξεχωρίζατε; Ποια βιώματα νιώθετε ότι σας έχουν διαμορφώσει περισσότερο μέχρι σήμερα;

Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο ένταση, μουσική, τραγούδι και θεατρικότητα. Οι στιγμές αυτές, όσο απλές κι αν φαίνονταν τότε – ένα τραπέζι όπου όλοι τραγουδούσαν και έπαιζαν μουσική – με διαμόρφωσαν βαθιά. Δεν είναι τυχαίο που και εγώ και τα αδέλφια μου ασχοληθήκαμε με το θέατρο και τη μουσική. Αυτό που με κράτησε στο θέατρο είναι η δύναμή του να σε συγκινεί και να σε μετακινεί. Εχει κάτι αρχέγονο – ένας παίζει, ένας παρακολουθεί, κι αυτή η ανταλλαγή γίνεται ανθρώπινη ανάγκη. Για μένα, το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει σαν βάλσαμο για την ψυχή· μια μνήμη που γεννιέται τη στιγμή που κάτι αληθινό συμβαίνει επί σκηνής.

Ποιο κομμάτι μνήμης θέλετε να ξαναγράψετε από την προσωπική σας ιστορία και ποιο θέλετε να διαγράψετε;

Ωραία ερώτηση, χρειάζεται σκέψη. Δεν θα ήθελα να διαγράψω κάτι από τη ζωή μου. Ακόμα και τα δύσκολα, τα πληγωτικά, πιστεύω πως με διαμόρφωσαν και με έκαναν αυτό που είμαι σήμερα. Η ζωή έχει πάντα στιγμές πίκρας, αναθεώρησης ή και μετανιώσεων, αλλά στο τέλος δεν μετανιώνω για όσα έχουν συμβεί. Δεν μπορείς να γυρίσεις πίσω τον χρόνο ή να αλλάξεις το παρελθόν. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να χτίζεις νέες εμπειρίες και να υπερασπίζεσαι το καλό, βασισμένος σε όσα έμαθες. Κάθε αγώνας που δίνεις είναι αποτέλεσμα των επιλογών και της πορείας σου.

Υπάρχουν στιγμές που δεν αλλάζουν ποτέ, όσο κι αν θέλουμε. Πώς τις αφήνετε να σας συνοδεύουν στην πορεία σας;

Τα τραύματα δεν είναι για να τα διαγράψεις, αλλά για να τα δουλέψεις και να τα θεραπεύσεις ή να μάθεις να ζεις μαζί τους. Δεν μπορείς να τα σβήσεις, γιατί έχουν ήδη συμβεί. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να κρατήσεις την αισιοδοξία σου και να κάνεις κάθε εμπειρία μάθημα, ώστε να αντιμετωπίζεις τη ζωή πιο δυναμικά. Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξη και πιστεύω πως όποιον δρόμο κι αν έπαιρνα, πάντα κάτι θα με σημάδευε. Αυτό που είμαι σήμερα είναι αποτέλεσμα αυτών που μου συνέβησαν και των επιλογών που έκανα. Δεν έχει νόημα να ξεγράφεις το παρελθόν· μέσα του κρύβεται ένας θησαυρός γνώσης, πορείας και ωρίμασης. Η μνήμη, ακόμα και αν πονάει, είναι πολύτιμη – είναι η δική σου ιστορία, μαζί με τις πληγές σου.

Οταν η ζωή φέρνει μια μεγάλη ανατροπή, όπως ένα διαζύγιο, κλονίζεται η πίστη στον εαυτό σας ή στη διαδρομή σας;

Οταν έρχεται μια μεγάλη ανατροπή, μια εσωτερική μετατόπιση, είναι αναμενόμενο να ταραζόμαστε. Αλλά εξακολουθώ να πιστεύω βαθιά στον άνθρωπο και στη δύναμή του. Κάθε δύσκολη εμπειρία μάς φέρνει μπροστά σε μια επιλογή: αφήνουμε τα πράγματα να μας καταβάλουν και να μας διαλύσουν ή προχωράμε. Προχωράμε – αυτή είναι η απάντηση. Και μέσα από αυτή την κίνηση, ξαναβρίσκουμε την αισιοδοξία μας, ξανά και εκ νέου. Πιστεύουμε πάλι στη ζωή, στον άνθρωπο, στον εαυτό μας. Γιατί τα πράγματα δεν σταματούν. Συνεχίζουν. Κι εμείς μαζί τους.

Ηταν αυτή η ερώτηση που θέσατε και στον εαυτό σας κάποια στιγμή; Αν θα αφήσετε κάτι να σας διαλύσει ή αν θα προχωρήσετε;

Οχι, δεν το έθεσα ποτέ τόσο συνειδητά στον εαυτό μου. Το «θα διαλυθώ ή θα προχωρήσω» είναι περισσότερο κάτι που το βιώνεις ως διαδρομή, όχι ως ερώτηση με μια καθαρή απάντηση. Οταν περνάς δύσκολες στιγμές – όταν πονάς, όταν η πραγματικότητα ανατρέπεται και όλα αλλάζουν γύρω σου – δεν έχεις πάντα τη διαύγεια να το διατυπώσεις έτσι. Αλλά μέσα στην ανατροπή, κάτι σε καλεί να συνεχίσεις. Εγώ είμαι από τη φύση μου αισιόδοξη. Το ένστικτό μου, ο τρόπος που υπάρχω, με οδηγούν πάντα στο να προχωράω. Να βλέπω τα πράγματα ως μέρος μιας ευρύτερης χορογραφίας της ζωής – με τις αρμονίες και τις σκληρές ασυμμετρίες της. Και αυτό δεν είναι θεωρία. Το βλέπω και μέσα από τη δουλειά μας, μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων. Ακόμα και μέσα στον πόνο, υπάρχει μια εσωτερική κίνηση προς τα εμπρός. Από κει και πέρα κάθε χωρισμός είναι δύσκολος. Δεν υπάρχουν βελούδινα διαζύγια, αναίμακτα, εύκολα. Ελάχιστες φορές στη ζωή μου έχω δει ανθρώπους να φτάνουν σε μια τέτοια συνθήκη – και όταν το κάνουν, είναι πάντα αποτέλεσμα κόπου, δουλειάς, εκτίμησης και βαθιάς αγάπης. Είναι μια εσωτερική εργασία πολύ απαιτητική, που προϋποθέτει να μπουν στην άκρη οι εγωισμοί, για να μπορέσει να νικήσει κάτι αληθινά ζωτικό: η αγάπη.

Υπάρχει όμως αγάπη όταν υπάρχει ένα διαζύγιο;

Σε κάποιες περιπτώσεις ναι, σε άλλες όχι. Ενα διαζύγιο μπορεί να συμβαίνει για πολλούς λόγους – δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει αγάπη. Σε κάθε περίπτωση η ζωή δεν τελειώνει, προχωράει. Οι άνθρωποι αλλάζουν, ωριμάζουν, απομακρύνονται. Εγώ όμως πιστεύω πάντα στην προσπάθεια να ξαναβρεθούν, να ξανασυναντηθούν.

Στη συγχώρεση πιστεύετε;

Η συγχώρεση μπορεί να έρθει μέσα από αυτή τη συνειδητοποίηση. Είναι μια πολύ προσωπική διαδρομή και δεν είναι απαραίτητα συνώνυμη με τη συνύπαρξη. Ναι, συγχωρούμε, αλλά προχωράμε. Κάθε άνθρωπος, άλλωστε, μέσα από τη ζωή του καταλαβαίνει ότι μπορεί να συγχωρήσει κάποιον και να συνεχίσει τη δική του πορεία, ακόμα κι αν εκείνος δεν παραμένει πια κοντά του.