Οι διασημότητες αναλύουν τα ρούχα τους στον καναπέ μιας άλλης Φρόιντ

Ενα ρολόι χτυπάει. Ενα κουδούνι χτυπάει. Ενα υποκείμενο μπαίνει στον χώρο της Μπέλα Φρόιντ και μια συνέντευξη ξεκινά σε έναν καναπέ. Καθώς κάθεται κοντά στον αναλυόμενο, η σχεδιάστρια αρχίζει να ψάχνει τις απαντήσεις στα ρούχα. Για να καταλάβετε τους ανθρώπους πρέπει να καταλάβετε τα ρούχα τους. Είναι η γνώμη της Μπέλα Φρόιντ, της βρετανίδας σχεδιάστριας, η οποία έδωσε τον ευρηματικό τίτλο «Fashion Neurosis» στη σειρά podcasts που επιμελείται. Η Φρόιντ γνωρίζει και από σχεδιασμό ρούχων και από ψυχανάλυση και από ζωγραφική. Πατέρας της, ο ζωγράφος Λούσιαν Φρόιντ και προπάππους της ο ψυχαναλυτής Ζίγκμουντ Φρόιντ. Μέσα από τέτοιο οικογενειακό σύμπλεγμα το να χρησιμοποιείς την ερμηνεία των ρούχων ως καθοριστικό παράγοντα στη συγκρότηση του εαυτού είναι έως και αυτονόητο. Η απόγονος του ψυχαναλυτή προπάππου ακολουθεί τη μέθοδό του και κατά κάποιον τρόπο «ακούγοντας» τα ρούχα αντί τα λόγια των ανθρώπων, εντοπίζει τις παραδρομές του ασυνειδήτου. Τα ρούχα είναι ομιλητικά και εξωτερικεύουν αυτό που βρίσκεται μέσα μας, λέει για τα Fashion Neurosis, προσκαλώντας πρόσωπα από την τέχνη, τη μόδα, τη λογοτεχνία, το σινεμά να ξαπλώσουν στο ντιβάνι της δικής της στυλιστικής ψυχανάλυσης και να μιλήσουν για εμμονές, τραύματα της παιδικής ηλικίας, ταμπού και συναισθήματα.

Η Μπέλα Φρόιντ, έχοντας ήδη εντάξει τον γραπτό λόγο στον πυρήνα των δημιουργιών της, στηρίχθηκε σε αυτό που η Βιρτζίνια Γουλφ ονόμασε «συνείδηση του ενδύματος», γράφοντας το 1928 στο μυθιστόρημά της «Orlando»: «Οσο κι αν φαίνονται μικροπράγματα, τα ρούχα λέγεται ότι έχουν πιο σημαντικά καθήκοντα από το να μας κρατούν απλώς ζεστούς. Αλλάζουν την άποψή μας για τον κόσμο και την άποψη του κόσμου για εμάς». Το επόμενο βήμα έφερε το Χόλιγουντ και το σύστημα της μόδας στις συνεδρίες της για την ανάλυση των νευρώσεων της μόδας. Πρώτος καλεσμένος της ο αμερικανός σχεδιαστής, εγκατεστημένος στο Παρίσι, Ρικ Οουενς. Ακολούθησαν η Κέιτ Μος, ο Νικ Κέιβ, η Μαρίνα Αμπράμοβιτς, η Τζούλιαν Μουρ, η Κέιτ Μπλάνσετ, ξάπλωσαν στον ιβουάρ καναπέ και κοιτάζοντας προς την κάμερα και το μικρόφωνο πάνω από το πρόσωπό τους ξετύλιξαν το κουβάρι της παιδικής ηλικίας και της γκαρνταρόμπας τους. «Ενα ρούχο που σας κάνει να αισθάνεστε δυνατοί μπορεί πραγματικά να βοηθήσει να γίνει το μυαλό σας πιο ευκίνητο και το σώμα σας πιο χαλαρό», λέει η σχεδιάστρια για την έμπνευσή της να ασχοληθεί με την ψυχολογία της μόδας.

«Για μένα προσωπικά, το αντίδοτο στην απελπισία είναι η τάξη. Και για να ξέρεις τι κάνεις στη ζωή σου, τον λόγο που είσαι εδώ, πρέπει να έχεις πρακτικά πράγματα που οργανώνουν την καθημερινότητά σου», θα της πει ο Νικ Κέιβ, ντυμένος με ένα από τα δικά της κοστούμια που εδώ και χρόνια του ράβει για να φοράει πάνω στη σκηνή , αλλά και στις καθημερινές του διαδρομές. «Το κοστούμι λειτουργεί σαν ένα σταθεροποιητικό στοιχείο στη ζωή μου. Το να ξυπνάω το πρωί και να μπαίνω μέσα σε ένα κοστούμι με τη δομή και την αρχιτεκτονική του ραψίματός του, με βοηθάει δημιουργικά. Αγαπώ τη δομή και την αυστηρότητα των πραγμάτων, κυρίως επειδή νομίζω ότι τότε μπορώ να αφήσω τη φαντασία να τρέξει εντελώς ελεύθερη.  Αρκεί να υπάρχει ένα είδος τάξης γύρω από τα πράγματα».

Θεωρίες του εαυτού

Η δρ γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας Κάρολιν Μερ ίδρυσε το τμήμα ψυχολογίας της μόδας στο London College of Fashion του University of the Arts του Λονδίνου. Συγγραφέας επίσης του βιβλίου «The Phychology of Fashion» (εκδ. Routledge) αναφέρει ότι «η μόδα μπορεί να αποτελέσει μεγάλη πηγή ευχαρίστησης και αυτοπεποίθησης. Ωστόσο, δημιουργεί πολλά προβλήματα. Η εικόνα της μόδας μπορεί να είναι επιζήμια, καθώς αποκλείει το 99% του πληθυσμού και προωθεί μια μη ρεαλιστική εικόνα του τι είναι όμορφο. Αυτό έχει οδηγήσει σε δυσαρέσκεια για το σώμα ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού καθώς και στην αυξημένη ζήτηση για αισθητικές παρεμβάσεις». Η ψυχολόγος παρατηρεί πως επιδρούν οι ηλικιακοί περιορισμοί που θέτει η μόδα στα σύγχρονα υποκείμενα καθώς οι ώριμοι ενήλικες βιώνουν συναισθηματικές διαταραχές. «Το θέμα δεν είναι ηλικιακό, αλλά το πλαίσιο και ο τρόπος ζωής. Αν συναναστρέφεστε διαφορετικούς ανθρώπους, το “κατάλληλο ντύσιμο” ως όρος καθίσταται άσχετος. Επικεντρωθείτε λοιπόν στο ντύσιμο «κατάλληλο για την περίσταση». Οταν δεν είστε σίγουροι για το τι να φορέσετε σε μια εκδήλωση, μάθετε τι είναι κατάλληλο. Δεν θέλετε να μοιάζετε με όλους τους άλλους, αλλά ούτε και να αισθάνεστε άβολα», συμβουλεύει.