Γεωγραφία και Ιστορία πρέπει να συνεργάζονται για να αποδώσουν την Αλήθεια

Το 2002 ο «Εξάντας» εξέδωσε σε δύο τόμους τον «Πόλεμο της συντέλειας του κόσμου» (μετάφραση Μανώλης Παπαλαμπαδάκης), κατά τεκμήριο ένα από τα πληρέστερα βιβλία του συγγραφέα. Τον πρόλογο εκεί, απόσπασμα του οποίου αναπαράγουμε, έγραφε ο Μιχάλης Μοδινός:

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα δεν καταδέχεται τις ευκολίες… Η καταγραφή της οποιασδήποτε ιστορικής στιγμής από τη σκοπιά του 20ού αιώνα δεν μπορεί να στερηθεί τα πολλαπλά εργαλεία που προσφέρονται στον φιλόπονο παρατηρητή. Ο Λιόσα το ξέρει καλά, γι’ αυτό και διαλέγει ένα δύσκολο θέμα, αλλά και μια δύσκολη οπτική. Γεωγραφία και Ιστορία οφείλουν να συνεργαστούν για να αποδώσουν την Αλήθεια. Στον δρόμο τους θα συναντήσουν την εθνολογία, τη φιλοσοφία, την οικολογία, με όσα αναλυτικά εργαλεία μπορούν αυτές να προσφέρουν. Το αποτέλεσμα; Ενα μυθιστόρημα – ποταμός που ανακατασκευάζει την πραγματικότητα με την ακρίβεια μικροσκοπίου.

Η πρώτη πρόκληση που αποδέχεται… αφορά τον γεωγραφικό χώρο. Περουβιανός ο ίδιος, πιστεύει ότι σε μια εποχή μετακινήσεων οφείλουμε να πραγματευθούμε και άλλους γεωγραφικούς χώρους από αυτούς όπου είδαμε το φως […] Η αμφισβήτηση της έννοιας της προόδου είναι κατά τη γνώμη μου το κύριο μήνυμα που μας στέλνει ο Λιόσα. Οι παραδοσιακές διχοτομήσεις που κουβαλάμε μέσα στο κεφάλι μας σαν εφιάλτες (ανάπτυξη – υπανάπτυξη, παράδοση – εκσυγχρονισμός, πρόοδος – οπισθοδρόμηση) εκθεμελιώνονται μέσα σ’ ένα παράξενο παιχνίδι όπου η γραμμικότητα της Ιστορίας τίθεται εν αμφιβόλω. Οι προοδευτικές δυνάμεις του  εκδημοκρατισμού αποδεικνύονται ανίκανες να κατανοήσουν τον κόσμο εν ονόματι του οποίου μιλούν. Ο απαρχαιωμένος κόσμος του φεουδαλισμού έχει – αν μη τι άλλο – αρχές και χάρη, μολονότι αποδεικνύεται εξίσου ανίκανος να συλλάβει τα σημεία των καιρών. Οι σκοταδιστικές δυνάμεις της θρησκείας συντήκονται με τον αφρικανικό μυστικισμό και αισθησιασμό για να κάνουν την επανάσταση προασπιζόμενες εντούτοις την παλιά τάξη πραγμάτων. Ποια παλιά τάξη όμως; Εκείνη της ισότητας, της αδελφότητας, της δημοκρατίας στη βάση, της αυτονομίας, της αυτάρκειας ή πιο απλά της αρχέγονης εκείνης τάξης που αποτελεί και την ουτοπία του 19ου αιώνα: μιας κοινωνίας χωρίς νόμισμα, όπου κυριαρχούν οι αξίες χρήσης αντί των ανταλλακτικών, όπου η ιδιοκτησία έχει καταργηθεί και οι άνθρωποι ζουν αδελφωμένοι. Μιας κοινωνίας που, υπακούοντας στα πανάρχαια προστάγματα, θέλει να αφήσει τη γη να ξεκουραστεί και καίει τα αγροκτήματα, σύμβολα ιδιοκτησίας και συγκέντρωσης του πλούτου… μιας κοινωνίας τέλος που συναντά τα ευρωπαϊκά ιδεώδη του σοσιαλισμού χωρίς να υποκύπτει στον άκρατο επιστημονισμό της άλλης ακτής του Ατλαντικού… Η Ιστορία δεν χωράει σε καλούπια, οι νόμοι της κίνησής της έχουν κατασκευασθεί για να έχουμε την ηδονή να τους διαψεύδουμε. Η πρόοδος δεν υπάρχει, άρα η ισότητα δεν θα προκύψει απ’ αυτή. Θα προκύψει από την εντρύφηση στα ανθρώπινα σε μερικές, μεμονωμένες ίσως, υπαρκτές πάντως ιστορικές στιγμές.