«Για μας, τους Λατινοαμερικανούς, η γλώσσα και το ύφος ήταν απολύτως ουσιώδη»

Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης είχε συναντήσει τον Μ.Β. Λιόσα στο διαμέρισμα της Μαδρίτης τον Μάρτιο του 2007 και μετέφερε τη συνομιλία τους στις θρυλικές «Κεραίες της εποχής μου» (εκδ. Καστανιώτη, 2012). Από εκεί προέρχονται τα παρακάτω αποσπάσματα.

Για τον μαγικό ρεαλισμό

«Ακόμα και σήμερα υπάρχουν κάποια κλισέ για τον μαγικό ρεαλισμό. Για πολλά χρόνια κυριαρχούσε η εντύπωση ότι η λατινοαμερικανική λογοτεχνία ήταν φαντασιακή, ότι ήταν μια λογοτεχνία που εμπνεόταν από την καθαρή φαντασία. Αυτό δεν ήταν ποτέ αλήθεια. Υπάρχουν μερικοί πολύ σημαντικοί συγγραφείς για τους οποίους το φαντασιακό στοιχείο είναι ουσιώδες, όπως ο Μπόρχες και ο Γκαρσία Μάρκες. Ομως για τους υπόλοιπους υπήρχαν και υπάρχουν πολλές διαφορετικές αποχρώσεις. Πιστεύω, πάντως, ότι παρά τις τόσες διαφορές μας το κοινό μας στοιχείο ήταν ότι ουσιαστικά είχαμε την ίδια ιδέα για τη λογοτεχνία. Την ιδέα ότι λογοτεχνία δεν είναι απλώς η επινόηση πρωτότυπων χαρακτήρων και ιστοριών, αλλά η επινόηση πρωτότυπων μορφών ως προς τον χειρισμό του χρόνου και της οπτικής γωνίας. Και, φυσικά, για μας η γλώσσα και το ύφος ήταν απολύτως ουσιώδη. Αυτή, νομίζω, ήταν και η μεγάλη διαφορά μας από τους λατινοαμερικανούς συγγραφείς του παρελθόντος. Εκείνοι, με έναν πολύ ρομαντικό τρόπο, πίστευαν ότι το σημαντικό στη λογοτεχνία είναι να έχεις πρωτότυπη ιστορία και πρωτότυπους χαρακτήρες».

Λατ. Αμερική και Παρίσι

«Η Ευρώπη ήταν πάντα το μεγάλο όνειρο. Ιδιαίτερα η Γαλλία. Πίστευα ότι αν δεν πήγαινα στη Γαλλία, δεν θα γινόμουν ποτέ πραγματικός συγγραφέας. Εβλεπα τη Μαδρίτη μονάχα ως το πρώτο βήμα για την εγκατάστασή μου στη Γαλλία. Ημουν ένας Περουβιανός απόλυτα γοητευμένος από την ευρωπαϊκή λογοτεχνία». Εχει ήδη μάθει γαλλικά και είναι μέγας θαυμαστής των υπαρξιστών. «Θαύμαζα κυρίως τον Σαρτρ και τις ιδέες του περί στρατευμένης λογοτεχνίας: ο Σαρτρ υπήρξε πολύ σημαντικός στα πρώτα χρόνια της διαμόρφωσής μου ως συγγραφέα». Εκείνη την εποχή υπήρχαν ελάχιστες πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Οσο βρίσκεται στη Λίμα, ο Λιόσα διαβάζει, πέρα από τους Γάλλους, τους Αγγλους, τους Ιταλούς και τους Βορειοαμερικανούς, μονάχα περουβιανούς συγγραφείς. Ηταν εξαιρετικά δύσκολο να βρει κανείς βιβλία άλλων λατινοαμερικανών συγγραφέων. Τους Λατινοαμερικανούς θα τους γνωρίσει το 1960, όταν το ζευγάρι μετακομίζει στη γαλλική πρωτεύουσα. «Στο Παρίσι αρχίζω να συναντώ λατινοαμερικανούς συγγραφείς που ζούσαν εκεί ή ήταν απλώς περαστικοί. Ανακαλύπτω έτσι μια πολύ ενδιαφέρουσα λογοτεχνία, τον Κορτάσαρ, τον Καρπεντιέρ, τον Γκαρσία Μάρκες. Εγινα στενός φίλος του Χούλιο Κορτάσαρ που ζούσε στο Παρίσι. Θυμάμαι ότι είχαμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αρχίσαμε να αποκτάμε λατινοαμερικανική συνείδηση μονάχα χάρη στο… Παρίσι: εκεί, στην καρδιά της Ευρώπης, ανακαλύπταμε ότι η λατινοαμερικανική είναι μια κοινότητα με κοινά προβλήματα, κοινό παρελθόν, κοινή ιστορία, κοινή γλώσσα. Η ιδέα των εθνικοτήτων είναι ίσως παντού συζητήσιμη, αλλά στη Λατινική Αμερική είναι απολύτως παράλογη και τεχνητή. Θυμάμαι ότι εκείνα τα χρόνια είχε κυκλοφορήσει ένα τεύχος του περιοδικού “Les Lettres Nouvelles” (ήταν ένα καλό λογοτεχνικό περιοδικό με διευθυντή τον Μορίς Ναδό), αφιερωμένο στη Λατινική Αμερική. Το κύριο άρθρο ήταν του Οκτάβιο Παζ, που έλεγε ότι το Παρίσι είναι η πρωτεύουσα της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Διότι μέσω της γαλλικής πρωτεύουσας πολλοί λατινοαμερικανοί συγγραφείς ανακάλυπταν τη Λατινική Αμερική ως πολιτιστική οντότητα».