Η τέχνη της Βάνας Ξένουστον κόσμο των μύθων

Η Βάνα Ξένου επισφραγίζει την πολύχρονη ερευνητική και εικαστική της δραστηριότητα που τη συνδέει με την Ελευσίνα με την αναδρομική της έκθεση «Μυστήριο 15. Το Ανοιχτό Μουσείο. Γιατί η Ελευσίνα σήμερα; Από τη μελαγχολία στο όραμα». Η έκθεση – σε επιμέλεια Τάκη Μαυρωτά και Εμανιέλ Νταϊντέ – αποτελεί την τελευταία πράξη του καλλιτεχνικού προγράμματος «2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης».

Ο επισκέπτης στην έκθεση των έργων της Βάνας Ξένου στην Ελευσίνα νιώθει ότι η καλλιτέχνιδα απορροφήθηκε από τα Ελευσίνια Μυστήρια, από τη διερεύνηση του αινίγματος που για δεκαετίες εντόπιζε διαβάζοντας κείμενα φιλοσοφίας και ψυχανάλυσης, αρχαιολογικές μελέτες και συνταιριάζοντας στη δουλειά της τον κόσμο των συμβόλων και του μύθου.

Μέχρι που ύστερα από τριάντα χρόνια αφοσιωμένης ενασχόλησης, επιμέρους εκθέσεις στο Παρίσι, στην Ελευσίνα, στον Εθνικό Κήπο στην Αθήνα κατάφερε να ενώσει όλες τις νησίδες του έργου της και να εγκαταστήσει γλυπτά, ζωγραφικά έργα, σχέδια, βιβλία, κείμενά της στην Ελευσίνα. Σε μία έκθεση που τη σκέφτηκε σαν μία διαδρομή αυτοσυνειδησίας και κάλεσε τον κόσμο να δει την Ελευσίνα ως ένα ανοιχτό μουσείο και διαχρονικό αστικό ιερό, πατώντας πάνω στις δύο όψεις της πόλης, για να συνδεθεί με τους μύθους της αρχαιότητας και με το βιομηχανικό παρελθόν.

Στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας η Βάνα Ξένου εγκατέστησε μεγάλης κλίμακας ορειχάλκινα γλυπτά, στήλες από τσιμέντο, μία τεχνητή λίμνη από λαμαρίνα μέσα στην οποία επέπλεαν ορειχάλκινες κεφαλές αποθέτοντας έργα της τα οποία είχε δημιουργήσει από τις αρχές του 2000 και τα είχε δείξει σε άλλες χώρες πριν τα επιστρέψει στο σημείο καταγωγής τους. Στη γη της Δήμητρας και της Περσεφόνης, αρχετυπικά πρόσωπα της σχέσης μητέρας και κόρης. Στην πρότασή της «Το Ανοιχτό Μουσείο» η χρήση κατόψεων των ναΐσκων ή των προπυλαίων του αρχαιολογικού χώρου της Ελευσίνας παραπέμπουν στις φανταστικές απεικονίσεις ερειπίων του παρελθόντος του ιταλού αρχαιολόγου, αρχιτέκτονα και χαράκτη του 18ου αιώνα Τζιοβάνι Μπατίστα Πιρανέζι.

Στο εργοστάσιο ΙΡΙΣ

«Το Ανοιχτό Μουσείο» λειτουργεί σαν περιδιάβαση στο παραλιακό μέτωπο της Ελευσίνας. Μετά την επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο η έκθεση της Βάνας Ξένου συνεχίζεται στο εργοστάσιο ΙΡΙΣ. Εκεί η κλίμακα των έργων της κυμαίνεται από τον μικρόκοσμο των θραυσματικών γλυπτών της τοποθετημένων σε μεταλλικούς πάγκους – προθήκες έως τους ζωγραφικούς καμβάδες που το ύψος τους αγγίζει τα δέκα μέτρα και κρέμονται από το στέγαστρο της οροφής. Στον ίδιο χώρο παρουσιάζεται η ερευνητική της μέθοδος και η αρχειακή της σύνθεση με σχέδια, κατόψεις, φωτογραφίες της πόλης που εξερευνούν την ιστορική και σύγχρονη ταυτότητα της Ελευσίνας.

Κεντρικό σημείο αναφοράς αποτελεί το εικαστικό και θεωρητικό έργο της Βάνας Ξένου με επίκεντρο την Ελευσίνα, το οποίο, μέσα από μια τριαντάχρονη πορεία, έχει δοκιμαστεί και παρουσιαστεί σε διαφορετικούς χώρους, πόλεις και χώρες, ενώ συμπληρώνεται από νέα έργα. Μέσα από μια συνδυαστική παρέμβαση, η πόλη αποκαλύπτεται ως ένα ανοιχτό μουσείο, ως ένας τόπος διαρκούς μύησης, όπου το παρελθόν δεν αποτελεί στατική αφήγηση, αλλά ενεργή διαδικασία μετασχηματισμού.