Ο «Δρόμος» {LF}από την πλευρά της πατρότητας

To 2003 ο Τόμας Πίντσον τελειώνει την εισαγωγή τού «1984» του Οργουελ με την παρακάτω παράγραφο που ξεκινά με την περιγραφή μιας φωτογραφίας του Οργουελ με τον θετό του γιο:

«Ο Οργουελ τον κρατάει προσεκτικά και με τα δύο χέρια, χαμογελώντας, ευχαριστημένος, αλλά όχι αυτάρεσκα – είναι πιο περίπλοκο το συναίσθημα –, σαν να έχει ανακαλύψει κάτι που μπορεί να αξίζει ακόμη περισσότερο από θυμό – το κεφάλι του γέρνει λίγο, τα μάτια του με ένα προσεκτικό βλέμμα που μπορεί να θυμίζει στους κινηματογραφόφιλους έναν χαρακτήρα του Ρόμπερτ Ντιβάλ με μια ιστορία στην οποία έχει δει περισσότερα από όσα ίσως θα προτιμούσε. Ο Ουίνστον Σμιθ “πίστευε ότι είχε γεννηθεί το 1944 ή το 1945…”. Ο Ρίτσαρντ Μπλερ γεννήθηκε στις 14 Μαΐου 1944. Δεν είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς ότι ο Οργουελ, το 1984, φανταζόταν ένα μέλλον για τη γενιά του γιου του, έναν κόσμο για τον οποίο δεν τους ευχόταν τόσο πολύ όσο προειδοποιούσε. Ηταν ανυπόμονος με τις προβλέψεις του αναπόφευκτου, παρέμεινε όμως σίγουρος για την ικανότητα των απλών ανθρώπων να αλλάξουν τα πάντα. Είναι το χαμόγελο του αγοριού, σε κάθε περίπτωση, στο οποίο επιστρέφουμε, άμεσο και ακτινοβόλο, ξεκινώντας από μια χωρίς δισταγμό πίστη ότι ο κόσμος, στο τέλος της ημέρας, είναι καλός και ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όπως και η γονική αγάπη, μπορεί πάντα να θεωρείται δεδομένη – μια πίστη τόσο έντιμη που μπορούμε σχεδόν να φανταστούμε τον Οργουελ, και ακόμη και τους εαυτούς μας ίσως, για μια στιγμή, να ορκίζεται να κάνει ό,τι πρέπει να γίνει για να μην προδοθεί ποτέ».

Ο Πίντσον την εποχή που γράφει αυτή την παράγραφο έχει έναν γιο δώδεκα ετών, ενώ λίγα χρόνια αργότερα, στο τέλος του «Εμφυτου Ελαττώματος», θα βρούμε έναν Πίντσον που φαίνεται να περιγράφει στον έφηβο πια γιο του το πώς ήταν τελικά αυτά τα 60s και πώς τα έζησε ο ίδιος.

Η επίδραση της πατρότητας και της μητρότητας σε έναν συγγραφέα δεν είναι κάτι που πιστεύω ότι έχει μελετηθεί ικανοποιητικά και το θέμα της σχέσης των συγγραφέων με τα παιδιά τους φαίνεται να είναι πολύπλοκο. Είναι πολύ ενδιαφέρον πως σπάνια συναντάμε παιδιά συγγραφέων να γίνονται συγγραφείς, ενώ αυτό συμβαίνει κατά κόρον σε παιδιά επιστημόνων.

«Ο Δρόμος» του Μακάρθι, που επανεκδίδεται στα ελληνικά σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή, ανήκει σε αυτή την κατηγορία έργων που είναι προφανής η επίδραση της πατρότητας πάνω στον συγγραφέα. Η πλοκή του έργου αφορά έναν πατέρα με τον γιο του που μετακινούνται σε ένα μετα-αποκαλυπτικό περιβάλλον και που η σχέση μεταξύ τους είναι ουσιαστικά το κέντρο όλης την ανάπτυξης του βιβλίου. Το βιβλίο είναι επίσης αφιερωμένο στον τελευταίο γιο του Μακάρθι, ο οποίος ήταν μόλις έξι ετών όταν εκδόθηκε το βιβλίο – και πολύ κοντά στην ηλικία του παιδιού στο έργο. Φήμες επίσης λένε πως τα μόνα υπογεγραμμένα αντίτυπα του «Δρόμου» από τον Μακάρθι είναι 250 αντίτυπα που έδωσε στον γιο του με σκοπό να τα πουλήσει. Κυνικά και νομοτελειακά λοιπόν όλοι οι δρόμοι οδηγούν εκεί, στη σχέση πατέρα – γιου, στη σχέση του Μακάρθι με τον γιο του, στη σχέση όλων των πατεράδων με τα παιδιά τους.

Οταν είχα πρωτοδιαβάσει τον «Δρόμο» το 2006 είχα μείνει με μια έντονη απορία για την ανάπτυξη του βιβλίου – την οποία πρωταρχικά τη θεώρησα ως ένα τεράστιο μειονέκτημα. Ο πατέρας στο βιβλίο μεγαλώνει προστατευτικά τον γιο του λες και ανήκει σε ένα άλλο περιβάλλον και όχι σε αυτό το δυστοπικό σκηνικό που βρίσκεται γύρω τους. Ενας καλός πατέρας δεν θα έπρεπε να «σκληρύνει» το παιδί του; Να του δώσει τα εφόδια να ανταποκριθεί στις προκλήσεις ενός σκληρού κόσμου που θα το κάνει να επιβιώσει, να το μάθει να είναι πιο δυνατό απ’ τις καταστάσεις και πιο αιμοβόρο από τα πιο αιμοβόρα τέρατα που συναντούν στην πορεία τους; Ο πατέρας στον «Δρόμο» δεν το κάνει αυτό, και για μένα ήταν για ένα διάστημα τεράστιο πρόβλημα και απορία ταυτόχρονα.

Ωσπου έγινα κι εγώ πατέρας και φυσικά όπως μεγάλωνε ο γιος μου και έφτανε κι αυτός στην ηλικία των πέντε-έξι χρόνων χρειάστηκε να κατευθύνω κι εγώ εκείνον και να του δώσω όποιες αρχές χρειαζόταν σε αυτή την ηλικία που θα τον στήριζαν για τη συνέχεια. Και τότε κατάλαβα. Το να μεγαλώσεις ένα θηρίο σε μια άγρια κοινωνία δεν οδηγεί τελικά πουθενά, οδηγεί σε έναν εκτραχηλισμό του κόσμου, των σχέσεων και των ανθρώπων, μα και σε μια κοινωνία όχι επιβίωσης μα καταστροφής. Είναι επιλογή όλων μας ως γονιών να οδηγήσουμε τα παιδιά μας στην καλύτερη κοινωνία, αυτήν που βλέπει ο Πίντσον στη ματιά του Οργουελ στηριγμένη στην αθωότητα των παιδιών και όχι στην αγριότητα της κοινωνίας, κι αυτό μπορεί να γίνει όχι μεγαλώνοντας τέρατα μα ανθρώπους με αισθήματα και αρχές.

Ο κόσμος του σύμπαντος του Μακάρθι είναι ο κόσμος του «Αιματοβαμμένου Μεσημβρινού», ενός κόσμου σκληρής πραγματικότητας και βίας που εμφανίζεται απ’ το πουθενά και δεν έχει τελειωμό. Στον «Δρόμο» όμως, κάποια χρόνια μετά τον «Αιματοβαμμένο Μεσημβρινό», μας υπενθυμίζει πως τελικά δεν χρειάζεται να είναι τα πράγματα έτσι, πως μπορούν να γίνουν καλύτερα αν ως πατέρες και μητέρες δώσουμε στα παιδιά μας αυτή τη ρανίδα αισιοδοξίας για το καλύτερο μέλλον, ακριβώς όπως το περιγράφει ο Πίντσον στα μάτια του Οργουελ.

Ο Βασίλειος Δρόλιας είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο, «Οι Εξισώσεις», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg.

Σημείωση: πρώτη βιβλιοκρισία για τη νέα έκδοση του μυθιστορήματος έχει γράψει στο «Βιβλιοδρόμιο» ο Μιχάλης Μοδινός στις 11/1/2025 («Το λυρικό έπος του τρόμου»).