Διηγήματα για την «Αγία Οικογένεια»

Στο βιβλίο «Τρία δεκαοκτώ» του Θράσου Καμινάκη το πρώτο μέρος μοιάζει μακροβούτι στο παιδικό τραύμα και πώς διαμορφώνεις χαρακτήρα μέσα από την πρώτη σου οικογένεια. Στην επόμενη ενότητα περνάει στον άνθρωπο που με σχεδία τα όνειρά του προσπαθεί να ενηλικιωθεί ενώ την ίδια στιγμή ένα μικρό παιδί κλαίει γοερά μέσα του. Τέλος, όταν τα άτομα φτάνουν να κάνουν τη δική τους οικογένεια, τότε αποκαλύπτεται πως όλοι χρειαζόμαστε ένα φυλακτό για να μη χαθούμε μέσα στα λάθη μας: κάτι σαν τον μυστικό αριθμό 318 μήπως; Στο σημείο αυτό η περίοδος χάριτος έχει τελειώσει και ήρθε η ώρα να κάνεις ταμείο. Να θερίσεις ό,τι έσπειρες.

Σε όλες τις ιστορίες είτε σαν ήρωας ή σαν αφηγητής είναι παρών ο ίδιος ο συγγραφέας είτε σε πρώτο είτε σε τρίτο πρόσωπο. Αυτοβιογραφία; Ο συγγραφέας γίνεται σκηνοθέτης και αδιαφορεί αν θα ξεβολευτεί ο αναγνώστης του. Γυμνός ο λόγος, ξερός, αυθάδης και σαφής, την ώρα που η κάμερα καταγράφει τα θολά τοπία της ψυχής. Δίνει φειδωλά την πληροφορία, το συναίσθημα όμως είναι κρυμμένο στην πλούσια εικόνα. Περιμένει εσύ να βγάλεις το φίδι από την τρύπα, να κάνεις εικόνα δηλαδή τον λόγο και να το ανακαλύψεις. Αλλωστε είναι γνωστό πως μαζί με όλα τα άλλα ο συγγραφέας είναι και δάσκαλος και σαν τέτοιος επιδιώκει να ρίξει φως στις τεχνικές του μικροδιηγήματος ώστε να θυμίζει μυθιστόρημα μέσα σε χίλιες μόνο λέξεις. Δεν υπογράφει συνταγές, δεν προτείνει λύσεις, μεταμορφώνεται και μεταμορφώνει τους αναγνώστες του σε ρόλους.

Ενα σπίτι – ξόρκι

Τι είναι λοιπόν το «ΤΡΙΑ ΔΕΚΑΟΚΤΩ»; Ενας αριθμός, μία ιδέα ή ένα σπίτι; Την απάντηση θα την πάρουμε αν διαβάσουμε το διήγημα με τον ίδιο τίτλο. Στην αρχή θα φανεί πως είναι ένα σπίτι που μοιάζει με κέντρο διερχομένων. Κόσμος πολύς, μανάδες, πατεράδες, εραστές και παιδιά, ακόμη και σκυλιά έρχονται και παρέρχονται αλλά το σπίτι στο τέλος κρατάει όποιους θέλει και τους υπόλοιπους τους αποβάλλει όπως την τρίχα από το ζυμάρι! Λειτουργεί σαν ξόρκι που διώχνει τα κακά πνεύματα. Είναι ένα οικοδόμημα, οικοδόμημα είναι και η οικογένεια, που για συγκολλητική ουσία στα θεμέλιά του έχει την αγάπη, τον αγνό έρωτα, τη λαχτάρα, το αθώο δάκρυ. Αυτή είναι η δύναμή του και δεν ξεχνάει ούτε ξεχνιέται. Το βλέπουμε στην ενότητα «Αυταπάτες» και στο διήγημα «Το αγοράκι με τα σπίρτα» εκεί που ένα νεαρό αγόρι που εκδίδεται και είναι εθισμένο στα ναρκωτικά ληστεύει έναν πελάτη του. Ξαφνικά βρίσκεται μπροστά του ένας άγγελος-τιμωρός και το αγόρι ρωτάει με παιδική αθωότητα κρυμμένη σε τρεις λέξεις. «Δέρνουν οι άγγελοι;». Η γροθιά που τρώει από τη συνείδησή του τον φέρνει έστω και αργά μπροστά στον Θεό του λίγο πριν αφήσει την τελευταία του ανάσα πάνω στο χιόνι. Κάποιος είχε φροντίσει να του μάθει το καλό και το κακό, το δίκιο και το άδικο.

Μισή ζωή

Από την ενότητα «Ονειρα» και στο διήγημα «Κάθε σούρουπο στη βεράντα» βλέπουμε την ηρωίδα να λέει «Ολα μισά τα κάνω». Πράγματι, ό,τι ξεκινάει το αφήνει στη μέση. Μισός ο έρωτας, μισός ο γάμος, η δουλειά, τα παιδιά, μισή ζωή δηλαδή. Εχει φτάσει στα 50 και δεν έχει καταφέρει να ολοκληρώσει τίποτα. Η απογοήτευση για ό,τι κατάφερε μέχρι τώρα την πνίγει. Θέλει να φύγει, να τα παρατήσει όλα και να εξαφανιστεί. Για μοναδική συντροφιά θέλει έναν σκύλο που θα τον μαζέψει από τον δρόμο, έτσι όπως έκανε όταν ήταν παιδί. Το παιδί ποτέ δεν σε εγκαταλείπει, το κουβαλάς μια ζωή μέσα σου.

Από την τελευταία ενότητα «Οικογένειες» ο μπαμπάς τού Μάνι θα πει στον παππού τού Μάνι: «Πατέρα, ο Μάνι αυτοκτόνησε. Εκοψε τις φλέβες του μέσα στο νερό της μπανιέρας, στο σπίτι της Νόρμα. Δεν τον προλάβαμε». Ο παππούς θα κατεβάσει το ακουστικό. Θα πάει στη φωτογραφία της γιαγιάς, που έχει από χρόνια πεθάνει, και θα της πει: «Μαριάν, πες μου, τι λάθος κάναμε; Αυτά τα παιδιά παίζουν με τη ζωή τους και την ξοδεύουν για το τίποτα».

Αν καταφέρουμε να οπτικοποιήσουμε αυτή την περιγραφή, θα δούμε τον παππού να πηγαίνει σέρνοντας το βήμα, να στέκεται συντετριμμένος μπροστά στη φωτογραφία της γιαγιάς και αναλαμβάνοντας πλήρως την ευθύνη να ρωτάει τη νεκρή από χρόνια γυναίκα του για τα παλαιά λάθη.

Λυτρωτική διέξοδος

Παρατηρούμε πως ο συγγραφέας σηκώνει το δάχτυλο και δείχνει. Την οικογένεια που χάνει τα παιδιά της και τα παιδιά που χάνουν την οικογένεια. Την οικογένεια που χωρίζει και χωρίζεται ή ακόμα κι αυτήν που ενώ είναι τελείως διαλυμένη και σαθρή, φαίνεται ισχυρή και ασκεί εξουσία καλά κρυμμένη πίσω από βαριές κουρτίνες και απόρθητους τοίχους. Τι προσπαθεί να κάνει; Να αποκαθηλώσει την Αγία Οικογένεια; Ο,τι λάμπει δεν είναι χρυσός. Ποια είναι η πρότασή του; Εγώ νομίζω πως ο Καμινάκης δεν θέλει να δείξει κάποιον δρόμο διαφυγής. Απλώς παραθέτει όλους τους κινδύνους μήπως και από μόνος του μετά ο αναγνώστης σκαρφιστεί μια λυτρωτική διέξοδο.