Το 2024 της πτώσης και των αδιεξόδων

Το 2024 βαίνει προς το τέλος του και είναι η κατάλληλη στιγμή για μια πρώτη αποτίμηση των βασικών χαρακτηριστικών που αφορούν την αγορά  της τέχνης κατά τη διάρκεια του έτους.

Χωρίς αμφιβολία, παρατηρείται μια συρρίκνωση όσον αφορά την κορυφή της αγοράς, με τα έργα-τρόπαια να μην επιστρέφουν στα επίπεδα της περιόδου της πανδημίας (ή και ακόμα παλαιότερα), ενώ η ζήτηση για υπερσύγχρονα έργα εξατμίστηκε, οδηγώντας κάποιες από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κλάδου σε αδιέξοδο.

Αυτό το χαρακτηριστικό ήταν πιο εμφανές στους οίκους δημοπρασιών, όπου οι πωλήσεις σημείωσαν πτώση για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά. Η εξέλιξη αυτή στους Sotheby’s είχε ως συνέπεια τη μεγάλη μείωση προσωπικού λόγω της ανακοίνωσης για πτώση στα βασικά κέρδη της τάξης του 88%, ενώ την ίδια ώρα προσείλκυε τη μεγαλύτερη επένδυση που έχει γίνει στον τομέα της τέχνης από fund του Αμπου Ντάμπι, ύψους 1 δισ. δολαρίων, όπως και την αγορά ενός κτιρίου στη Νέα Υόρκη.

Οι Christie’s επίσης φρόντισαν να επωφεληθούν από την ευμάρεια της Μέσης Ανατολής και έγιναν ο πρώτος οίκος δημοπρασιών που άνοιξε παράρτημα στη Σαουδική Αραβία, σε μια χρονιά γεμάτη δυσκολίες, με μία εκ των κορυφαίων την κυβερνοεπίθεση που δέχθηκε, με τους χάκερ να ζητούν λύτρα για να μην αποκαλύψουν τα δεδομένα πελατών που είχαν περάσει στα χέρια τους.

ΟΙ ΓΚΑΛΕΡΙ. Η πτώση στις πωλήσεις πολύ ακριβών έργων είχε αντίκτυπο και στις γκαλερί. Η Marlborough ανακοίνωσε ότι θα κλείσει ύστερα από 80 χρόνια λειτουργίας και την ακολούθησαν αρκετές μικρότερες αίθουσες τέχνης επικαλούμενες οικονομικές δυσκολίες, ενώ κάποιες άλλες, όπως η White Cube, προχώρησαν σε απολύσεις και περικοπές.

Στον χώρο των μεγάλων εμπορικών εκθέσεων η Paris+ par Art Basel έκλεψε την παράσταση όχι μόνο επειδή επέστρεψε στον φυσικό της χώρο, το Γκραν Παλέ, αλλά και λόγω της διαρροής νερού από τον γυάλινο θόλο, που δημιούργησε αλγεινές εντυπώσεις. Πλήρη επιστροφή μετά την πανδημία έκανε φέτος και η Art Basel Hong Kong, την ώρα που οι μεγάλοι παίκτες της αγοράς επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους – τόσο οι Sotheby’s όσο και οι Christie’s άνοιξαν νέα γραφεία εκεί φέτος και πραγματοποίησαν «ζωντανά» δημοπρασίες.

Στην Ευρώπη πάλι γίνεται προσπάθεια σε πολλά κράτη-μέλη της Ενωσης η αγορά της τέχνης να εξαιρεθεί από τις αλλαγές που θα ισχύσουν στον ΦΠΑ από την 1η Ιανουαρίου. Στη Γαλλία και τη Γερμανία οι πιέσεις έφεραν αποτέλεσμα, με τη Γερμανία να επιτυγχάνει μείωση στον ΦΠΑ από το 19% στο 7%.

Vergos: Εκπλήξεις στο φινάλε τη χρονιάς

Εκπλήξεις έκρυβε η τελευταία δημοπρασία με έργα ελληνικού ενδιαφέροντος η οποία σηματοδοτεί και την τελευταία του επετειακού έτους για τον οίκο Vergos, που φέτος συμπλήρωσε 35 χρόνια. Και μπορεί το ακριβότερο έργο της δημοπρασίας, βάσει των εκτιμήσεων (90.000 – 120.000 ευρώ) η ελαιογραφία του Νίκου Χατζηκυριάκου – Γκίκα «Ακρωτήρι στη θάλασσα» (1965) να μη βρήκε αγοραστή, ωστόσο αρκετά ήταν τα έργα που ξεπέρασαν εντυπωσιακά τις αρχικές εκτιμήσεις. Το «Ιστιοφόρο» (φωτογραφία επάνω) του «πατέρα της ελληνικής θαλασσογραφίας» Κωνσταντίνου Βολανάκη (80.000 έως 120.000 ευρώ) αναδείχθηκε στο ακριβότερο της βραδιάς με 122.00 ευρώ. Τη δεύτερη θέση κατέλαβε «Ο όρθρος» του Νικηφόρου Λύτρα που πωλήθηκε προς 85.624 ευρώ με ανώτατη αρχική εκτίμηση τις 90.000 ευρώ και την Τρίτη και πάλι ο Βολανάκης με τη «Βάρκα» του που άλλαξε χέρια για 97.856 ευρώ (αρχική εκτίμηση  60.000 με 80.000 ευρώ). Σε σχεδόν διπλάσιο ποσό της ανώτατης αρχικής εκτίμησης πωλήθηκε η «Ντέπυ» (1969) του Δημήτρη Μυταρά (από 40.000 σε 76.864 ευρώ), η «Μάχη του Μεγάλου Αλεξάνδρου» του Θεόφιλου (από 70.000 σε 134.552 ευρώ) και η «Προσωπογραφία του Διονύσιου Τριγγέτα» του Φώτη Κόντογλου (από 65.000 στις 120.978 ευρώ). Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η εκτόξευση των τιμών συγκριτικά με τις εκτιμήσεις των έργων του Παναγιώτη Τέτση με την «Υδρα» του από τις 16.000 να πωλείται προς 57.834 ευρώ, του Γιάννη Τσαρούχη με το «Τοπίο» (φωτογραφία κάτω) του να δημοπρατείται προς 16.708 ευρώ όταν η αρχική εκτίμηση ήταν 4.000 ευρώ και το «Τοπίο» του Κωνσταντίνου Παρθένη να πωλείται προς 44.982 ευρώ ενώ είχε εκτιμηθεί προς 16.000 ευρώ.