Ο κόσμος, μια δαγκωματιά

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάθε κίνησή μας, κάθε μας λόγος, σε οποιονδήποτε και αν απευθύνονται, συγκροτούν μια σχέση μας με τον κόσμο, όσο σύντομα ή μη ιδιαιτέρως ορατά και αν είναι, διαμορφώνουν μιαν ατμόσφαιρα, ενώ ταυτόχρονα παραμένουν ενδεικτικά για το ποια θα μας ενδιέφερε να είναι η σύνολη κατάσταση όχι μόνο στη γειτονιά μας, αλλά και στην πόλη μας – όποια και αν είναι αυτή – και στη χώρα μας – επίσης όποια και αν είναι αυτή. Ενας άνθρωπος που βρίζει ή ένας διαδηλωτής που πετά μια βόμβα ουσιαστικά είναι σαν να παροτρύνει να κάνουν το ίδιο και όλοι οι άλλοι, όπως και ένας που ηθικολογεί ανέξοδα από άμβωνος. Οσο και αν πρόκειται για πολύ εξειδικευμένες προϋποθέσεις, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς πως μια διαφήμιση τόσο στο σκεπτικό που τη συγκροτεί όσο και στον τρόπο που διαμορφώνεται η τελική της εικόνα, δεν παύει να παραμένει ως ζητούμενο ο μεγαλύτερος αριθμός καταναλωτών – επομένως δεν παύει να απηχεί τα πραγματικά ή τα υποθετικά ενδιαφέροντά τους, κατά κάποιο τρόπο να τα νομιμοποιεί όσο και αν συμβαίνει, έστω συχνά και όχι πάντα, να είναι μιας αντικοινωνικής, αντιπνευματικής και αντιαισθητικής τάξεως.

Δυστυχώς δεν είναι μία, είναι περισσότερες οι διαφημίσεις, στην τηλεόραση, που θέλοντας να υπογραμμίσουν μια γαστρονομική απόλαυση, περιορίζονται να αποτυπώνουν την έκφραση ενός άντρα ή μιας γυναίκας που, δαγκώνοντας, ένα οποιοδήποτε φαγώσιμο, πριν καν αρχίσει η μάσηση, μια ανείπωτη αγαλλίαση έχει διαχυθεί σε όλο τους το πρόσωπο σάμπως και ο τρόπος που δαγκώνει κανείς να κάνει την απόλαυση ακόμη εντονότερη. Εχουμε όλοι μας παραδεχθεί, όχι χωρίς έναν ιδιαίτερα εξουθενωτικό προβληματισμό, πως μια διαφήμιση δεν συνιστά «διδαχή» και πως δεν θα ήταν δυνατόν να υπολογίζει στα δισεκατομμύρια των ανθρώπων που, καθώς μια αντίστοιχη απόλαυση τους είναι απαγορευμένη, καταστρατηγούν οι ίδιες οι διαφημίσεις την έννοια μιας υποτυπώδους ηθικής τάξεως, απαραίτητης ωστόσο ακόμη και μέσα στις πιο ανώμαλες πολιτικά και ηθικά συνθήκες. Αν και όλοι μας έχουμε συμβιβαστεί γενικότερα, αφού η καθημερινότητά μας μοιάζει να μπορεί να πορεύεται χωρίς ιδιαίτερα ηθικά σκαμπανεβάσματα, με μια πραγματικότητα που χωρίζει την ανθρωπότητα σε δύο στρατόπεδα, το ένα να απολαμβάνει έστω και με διαβαθμίσεις σε σχέση με το μέγεθος της απόλαυσης και το δεύτερο να δυστυχεί, με μια κλιμακούμενη ένταση όσον αφορά τις ταλαιπωρίες του, δεν παύει να επιφυλάσσεται ή και να αγανακτεί κανείς με μια εικόνα που θέλει τον κόσμο να μεταβάλλεται σε υποχείριο για αδίστακτα σαγόνια.

Τα πράγματα – και εννοούμε κυρίως την πολιτική και την κοινωνική συνθήκη – έχουν φτάσει σε ένα τόσο οριακό σημείο στον πλανήτη μας ώστε ακόμη και την πιο φαινομενικά ανώδυνη και ακίνδυνη κίνηση, όχι μόνο ενός υπεύθυνου συντελεστή της δημόσιας ζωής, αλλά και ενός καθημερινού, σχεδόν αμέτοχου στα κοινά, ανθρώπου, οφείλουμε να τη μετράμε στις συνέπειές της αν γινόταν η κίνηση αυτή να αποκτήσει πολλαπλάσια ισχύ. Τίποτα πια δεν είναι μικρό, αδιάφορο, ή αμελητέο, αφού με τη συνδρομή των «κατάλληλων» συνθηκών μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας εκρηκτικός μηχανισμός. Σε βαθμό ώστε να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε αιφνίδια, όχι για τις συνέπειες μιας απόφασης του Μητσοτάκη, του Μακρόν ή του Τραμπ, αλλά για αυτή καθαυτή την προσωπική μας συμπεριφορά, όταν συνέβη να ολιγωρήσουμε για σημεία και τέρατα που γίνονταν στη γειτονιά μας και τα προσπεράσαμε σαν να μην τα υποψιαζόμασταν.

Μπορεί η συνολική, η μεγάλη εικόνα του κόσμου να μας δημιουργεί την εντύπωση, ή μάλλον τη βεβαιότητα, πως αν κινδυνεύει ο κόσμος είναι κυρίως σε σχέση με όσα διαδραματίζονται στις εμπόλεμες περιοχές του, ή στα πολυώροφα κέντρα λήψης των αποφάσεων στις πρωτεύουσες των πανίσχυρων χωρών. Ομως η συνείδηση που αποκτά ένα νεογέννητο μεγαλώνοντας στη Χιλή ή στην Ινδία, χάρη στην οικογένειά του, στην παιδεία ή στην τηλεόραση, ότι μπορεί με μια δαγκωματιά να γίνει όλος ο κόσμος δικός του, κάνει τα υλικά και κυρίως τα ηθικά αποθέματα, για μια στοιχειώδη αξιοπρεπή διαιώνιση της ίδιας της ζωής, εξαιρετικά περιορισμένα.