Επιφυλλίδα

Δεν είναι τυχαία ή χωρίς σημασία η «σύμπτωση» διαβάζοντας κείμενα αυτοβιογραφικά, εξομολογητικά, ή και συνεντεύξεις τους ακόμη, πολύ σημαντικών ανθρώπων, με την πιο ουσιαστική και ακριβή έννοια της λέξης «σημαντικός», της επιστήμης, της τέχνης, της πολιτικής, να τους δεις να αναφέρονται σε κάτι που είπε η γιαγιά τους ή ο παππούς τους. Μια παρατήρησή τους, […]

Και αν δεν το λέει ευθέως το σύνολο των πολιτικών, το υπαινίσσονται με μισόλογα οι περισσότεροι, ενώ αρκετοί παραμένουν όσοι ανενδοίαστα – κι ανερυθρίαστα – το διατυμπανίζουν: ό,τι κάνουν, το κάνουν για το «κοινό καλό». Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό, ώστε να αναρωτιέσαι τι θα συνέβαινε πραγματικά αν τόσοι άνθρωποι δεν εργάζονταν με την αφοσίωση που […]

Στεναχωριέται πραγματικά κανείς να διαφωνεί – και μάλιστα τόσο έντονα, ώστε να αισθάνεται υποχρεωμένος να το κοινοποιήσει – με ανθρώπους σοβαρούς και γενικότερα ενός υψηλού πολιτιστικού επιπέδου, ενώ θα του ήταν απείρως προτιμότερο να συμφωνεί μαζί τους και να επιδιώκει επίσης να το κάνει γνωστό. Ο λόγος για τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη που είπε […]

Από προσωπική «διαστροφή», είτε πρόκειται για πολιτικούς είτε για καλλιτέχνες, αλλά και για πρόσωπα της οικείας καθημερινότητας, μετρώ, για τους μεν πρώτους, σε μια σύντομη ή μακρά συνέντευξή τους στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση, για τους δε δεύτερους, σε μια ακόμα και ολιγόλεπτη συζήτηση μαζί τους, πόσες φορές μετέρχονται τη λέξη «εγώ». Δεν ξέρω γιατί, […]

Θα ήταν αδύνατον να πιστέψει κανείς, αν δεν διάβαζε τα σχετικά κείμενα με τα ίδια του τα μάτια, πως θα μπορούσε ποτέ να συμπέσουν δύο συγγραφείς τελείως διαφορετικού, ή μάλλον ακριβώς αντίθετου πνευματικού, ιδεολογικού και αισθητικού προσανατολισμού, όπως ο έλληνας πεζογράφος (και σπουδαίος ζωγράφος) Φώτης Κόντογλου με τον γάλλο ποιητή, θεατρικό συγγραφέα, σκηνοθέτη και πολλά […]

Αναπόφευκτο θα λογάριαζε κανείς πως όταν ζούμε γεγονότα που έχουν εξελιχθεί και παγιωθεί, ώστε να έχουν καταντήσει, όχι πλέον μια ανώδυνη συνήθεια, αλλά ένας συρμός – για να μη γράψουμε μόδα – με εκκωφαντικές διαστάσεις, αυθόρμητα να κάνουμε σκέψεις που – ακόμη κι αν δεν καταδικάζουν ευθέως τα γεγονότα αυτά – τα καθιστούν επιλήψιμα και, […]

Η πραγματικότητα και το πιο στενό της παρακολούθημα, η επικαιρότητα, είναι αμείλικτες. Με συνέπεια ακόμη και οι πλέον εσωστρεφείς και νουνεχείς άνθρωποι να ενεργούν, να συμπεριφέρονται και να αντιδρούν σαν να μην υπάρχει τίποτε άλλο παρά μονάχα ό,τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή γύρω τους αλλά και στον κόσμο ολόκληρο. Είναι τόσο σκληρός και ανελέητος αυτός […]

Ο τίτλος δεν αποτελεί δάνειο από το αφηγηματικό βιβλίο του αλησμόνητου φίλου πεζογράφου Αντώνη Σουρούνη, πεθαμένου εδώ και δέκα ακριβώς χρόνια, που τιτλοφορούνταν με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, αλλά μας τον προμηθεύει η πιο ζέουσα πραγματικότητα που μόνον επιεικέστατα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μελαγχολική. Είναι μια παμπάλαιη έκφραση, που συνεχίζει να υπάρχει και σήμερα, […]

Από την εποχή του Αποστόλου Παύλου το να αλλάζει κανείς πεποιθήσεις, συμπεριφορές, πίστεις – γενικότερα στάση ζωής – ήταν κάτι σεβαστό· είχε εξελιχθεί σε ένα σχεδόν ιερό δικαίωμα. Πολύ περισσότερο όταν η αλλαγή παρέμενε αποκλειστικά μια εσωτερική υπόθεση κι από άθεος γινόταν κανείς θρήσκος, κι από έκδοτος μεταβαλλόταν σε ένα άτομο ασκητικό. Με τις συνέπειες […]

Θα ήταν παρήγορο αν η έλλειψη μιας ουσιαστικής πολιτικής ηθικής χρεωνόταν σε τόσο εκκωφαντικά περιστατικά ώστε να γίνονται αντιληπτά από τον καθένα και δεν διατηρούσε η έλλειψη αυτή μια δριμεία σχέση με «στιγμιότυπα» που ακόμη και όταν τα παρατηρεί κανείς, δύσκολο να τα σχολιάσει καθώς τα θεωρεί αμελητέα. Στην πρώτη κατηγορία θα εντάσσαμε αναμφισβήτητα το […]

Η διαφορά ενός πραγματικά σημαντικού πολιτικού με έναν κάθε άλλο παρά σημαντικό συνάδελφό του είναι πραγματικά πολύ εύκολη στην επισήμανσή της, όσο κι αν πρόκειται για μια αβυσσαλέα διαφορά. Ο μεν πρώτος ό,τι λέει, φαίνεται όχι μόνον να το εννοεί, ακόμη και μ’ ένα υπολογίσιμο περιθώριο να διαψευστεί, αλλά το λέει κυρίως με τη βεβαιότητα […]

Ηθελα να ξεκινήσω γράφοντας «για να είμαι ειλικρινής», αλλά όταν θυμήθηκα πόσο απαξιώνεται για τη συνείδησή μας ένας πολιτικός όταν λέει κάτι αντίστοιχο σε μια, κυρίως, τηλεοπτική συνέντευξή του, σαν να ομολογεί ή να παραδέχεται έμμεσα αλλά και άμεσα ότι υπάρχουν θέματα, πέρα του συζητουμένου, που μιλώντας γι’ αυτά υπήρξε ανειλικρινής, δηλαδή ψεύτης, κατάπια αυθωρεί […]

Θα συγκροτούσε μια ιδιότυπη ιστορία όσον αφορά την πολιτική ζωή της νεότερης Ελλάδας αν καταγράφονταν, ακόμη και χωρίς σχολαστικότητα, μια σειρά οικονομικών σκανδάλων, όπως έχουν αποκαλυφθεί και συνεχίζουν να αποκαλύπτονται με πρωταγωνιστικά πολιτικά αλλά και άλλα πρόσωπα του δημόσιου βίου. Μια ιστορία που θα εικονογραφούσε τη διαρκώς μεταβαλλόμενη πολιτική συγκυρία ως το πεδίο μιας εξόχως […]

Φαίνεται πως χωρίς να έχουν συνεννοηθεί μεταξύ τους οι πολιτικοί, στο σύνολό τους – πώς άλλωστε θα ήταν δυνατόν; – έχουν αποφασίσει ώστε κάθε εβδομάδα ν’ αποτελεί μια δοκιμασία – και μάλιστα δεινή – ηθικής κυρίως τάξεως για τους πολίτες, με τους ίδιους μάλλον να επιχαίρουν, αφού οι αντεγκλήσεις τους, όσο αβυσσαλέες κι αν είναι […]

Εχει γίνει πια μια απεχθής πραγματικότητα, όσο κι αν η ταραγμένη και αλλοπρόσαλη εποχή μας προκαλεί μια σύγχυση στη χρήση ορισμένων λέξεων σε σχέση με το τι ακριβώς εκφράζουν, να λογαριάζεται ως μια μορφή ενσυναίσθησης, και μάλιστα παρεμβατικής, στο «αχαβάχα» που αναπέμπεται από πολλά χείλη στη θέα και στο άκουσμα του αριθμού των ανθρώπων που […]

Θα μπορούσε αναμφισβήτητα να λογαριαστεί ως η κομβικότερη φράση που έχει ειπωθεί για τις δημοσκοπήσεις, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, η φράση όπως ακριβώς τη διατύπωσε, πριν από λίγες μέρες, σε τηλεοπτική εκπομπή η Αννα Διαμαντοπούλου, λέγοντας: «Τα δημοσκοπικά δεδομένα αλλάζουν όταν δεν συζητιούνται». Η τόσο καταλυτική ως υπουργός Παιδείας – και όχι μόνον – […]

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς Μπαμπινιώτης και να γνωρίζει σε βάθος το εύρος της ελληνικής γλώσσας για να αναρωτηθεί ποιος άραγε να είναι ο λόγος ώστε το σύνολο σχεδόν των πολιτικών να πέφτει, όπως οι μύγες στο μέλι, πάνω σε ορισμένες λέξεις σαν να μην υπάρχουν παρά μόνον αυτές και το «φαινόμενο» αυτό – γιατί […]

Οσο κι αν η μικροσκοπική όραση των πραγμάτων λειτούργησε και λειτουργεί πάντα εις βάρος της αντίστοιχης μακροσκοπικής, μια υπόνοια ή έστω μια ξεθωριασμένη ανταύγεια της ρήσης του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, πως «αν ο καθένας καθάριζε το κατώφλι του σπιτιού του, σε λίγο όλη η πόλη (σ.σ.: εννοεί σαφώς τον κόσμο ολόκληρο) θα έλαμπε», εξακολουθεί να […]

Σίγουρα όσο κι αν η έννοια της «ανησυχίας» έχει υπογραμμιστεί και εκθειαστεί μέσα στον κόσμο από ένα πλήθος φιλοσόφων, συγγραφέων και καλλιτεχνών ακόμη (ας θυμηθούμε με την ευκαιρία, δειγματοληπτικά βέβαια πάντα, τον γάλλο φιλόσοφο Γκαμπριέλ Μαρσέλ και το βιβλίο του «Η ανησυχία στον σημερινό κόσμο» και τον δικό μας, τον πεζογράφο και δοκιμιογράφο Αγγελο Τερζάκη […]

Υπάρχουν ανακολουθίες σε όσα λέμε και κάνουμε όλοι μας που μοιάζουν δικαιολογημένες και αναπόφευκτες, αλλά και ανακολουθίες που προκαλούν διερωτήσεις όσον αφορά την ίδια την ανθρώπινη υπόστασή μας. Ακούμε κατά καιρούς κάθε άλλο παρά ανυποψίαστους ή μη, έστω και στοιχειωδώς, μορφωμένους ανθρώπους να μας λένε πως σχεδόν δυσφορούν όταν βλέπουν στο θέατρο ή στον κινηματογράφο, […]

Αν δεν ήξερε ή δεν υποψιαζόταν κανείς πώς έχουν τα πολιτικά πράγματα της χώρας, θα μπορούσε να ισχυρισθεί πως πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας συνάντησης που έγινε με μυστικότητα, ή και χωρίς προφυλάξεις, αφού πλέον αυτόχρημα μεμπτά ή και καταδικαστέα περιστατικά που γνωστοποιούνται κάθε άλλο παρά ζημιογόνες συνέπειες έχουν για τους ανθρώπους που τα επιχειρούν. […]

Το ατομικό μας περιβάλλον, όπως έχουν δυστυχώς εξελιχθεί τα πράγματα, δεν είναι πια μόνο το σπίτι όπου κατοικούμε, οι οικείοι μας, τα βιβλία μας ή έστω και κάποια πράγματα που έχουμε επιλέξει, επειδή τα αγαπάμε, να τα έχουμε διαρκώς γύρω μας. Χωρίς να σημαίνει ότι εύκολα μπορεί να τα κουμαντάρει κανείς όλα αυτά, ακόμα και […]

Στην πολύτιμη στήλη «ΤΑ ΝΕΑ του 20ού αιώνα», της εφημερίδας μας που επιμελείται ο Γεώργιος Π. Μαλούχος και αναδημοσιεύονται ειδήσεις σε σχέση με γεγονότα ευρύτατης πολιτικής, κοινωνικής και καλλιτεχνικής σημασίας διαβάσαμε στο φύλλο της 26ης Νοεμβρίου του 1964. «Τον Οκτώβριο του 1965 ο Αλέκος Αλεξανδράκης, η Αλίκη Γεωργούλη και οι συνεργάτες τους θα μεταβούν στο […]

Δεν ήταν καθόλου σώφρον ελάχιστες μέρες πριν από την κυκλοφορία του βιβλίου του, ο πρώην πρωθυπουργός να υπογραμμίσει με τον πιο εύγλωττο τρόπο ότι η σχέση του με τις λέξεις και με τις έννοιες είναι τόση ώστε να τις χρησιμοποιεί με τον τρόπο που τον βολεύει, και μάλιστα με τον πιο ανερυθρίαστο τρόπο. Σιγά βέβαια […]

Πάμπολλες φορές μέσα στην καθημερινότητά του ο καθένας μας θα έχει παρατηρήσει να διατυπώνεται ως μια αποστομωτική μάλιστα απάντηση, σε συζητήσεις για τρέχοντα θέματα της πολιτικής κυρίως επικαιρότητας, όταν ένας συνομιλητής αδυνατεί να τεκμηριώσει με επιχειρήματα τα λεγόμενά του, να αποφαίνεται αξιωματικά, απαξιωτικά για τους άλλους και συνήθως με ένα βλοσυρό, μα πολύ βλοσυρό, ύφος […]

Ακόμη και όταν οι άνθρωποι αδυνατούν να προστατέψουν οι ίδιοι τον εαυτό τους, είναι αδιανόητο να επεμβαίνει το κράτος προκειμένου να διασφαλιστεί η σχετική προστασία. Σε ορισμένες τουλάχιστον περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα σε σχέση με μία δασκάλα δημοτικού σχολείου, που θα έπρεπε να διαθέτει την πρόνοια, αφού αποκλείεται να μην είχε κάποια τουλάχιστον συνείδηση για […]

Αναρωτιέται κανείς πώς είναι δυνατόν να καταχωρείται με έναν τόσο καταλυτικό τρόπο στη ζωή μας η έννοια της δικαιοσύνης και, αν και πρόκειται για κάτι που αποδεδειγμένα συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας, εμείς οι ίδιοι όχι μόνον να μην το συνειδητοποιούμε, αλλά συχνά ή μάλλον πάντα να μην το υποψιαζόμαστε καν. Θα πίστευε κανείς πως […]

Είναι γεγονός αναμφισβήτητο τα πισωγυρίσματα της Ιστορίας, όχι μόνο μέσα στα χρόνια της ζωής του καθενός μας που έχει πάντα μια συγκεκριμένη διάρκεια, αλλά και μέσα στους αιώνες. Οταν ο Βολταίρος έγραφε τον 18ο αιώνα ότι «είμαι πρόθυμος να πεθάνω για να έχεις το δικαίωμα να υποστηρίζεις τις απόψεις σου στις οποίες δεν πιστεύω», αναμφισβήτητα […]

Εχει πολλούς και επαναλαμβανόμενους λόγους να απορεί ή να εκπλήσσεται κανείς με πολλά «φανερώματα» της ελληνικής κοινωνίας, σε βαθμό που να αδυνατεί ακόμα και να θυμώσει ή να οργιστεί με τους ανθρώπους που εκφράζουν τα «φανερώματα» αυτά, τόσο πιο δύσκολα συγχωρητέα καθώς μια στοιχειώδης κριτική σκέψη θα τα είχε αποτρέψει. Βεβαίως, επειδή δημόσιος και ιδιωτικός […]

Οση συμπάθεια και εκτίμηση και αν διατηρεί κανείς για τα πρόσωπα του κυρίου Νίκου Ανδρουλάκη και του Σωκράτη Φάμελλου, ή παρά τη συμφωνία αλλά και την προβληματισμένη διαφωνία με τα κατά καιρούς, ή το τελευταίο διάστημα, λεγόμενά τους δεν παύει να αναρωτιέται με τόση ένταση ώστε η διερώτησή του να γίνεται αναπόφευκτα ερώτηση προς τους […]

Αν δεν υιοθετούμε την τόσο καίρια άλλωστε φράση του Οσκαρ Ουάιλντ «Η ζωή αντιγράφει την τέχνη», είναι για να μη θεωρηθεί ότι θα ήταν ποτέ δυνατόν να χρεωθεί το σπουδαίο θεατρικό έργο του Δημήτρη Κεχαΐδη «Δάφνες και πικροδάφνες» (μια θαυμάσια παράστασή του σκηνοθετημένη από τον Μάνο Καρατζογιάννη περιοδεύει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα) με όσα […]

Εχουν αλλάξει πάρα πολλά – αν όχι όλα – από τις αρχές του εικοστού αιώνα όταν ο γερμανός ποιητής Ράινερ – Μαρία Ρίλκε έγραφε πως «αν καθαρίσει ο καθένας μας το κατώφλι του σπιτιού του σε λίγο όλη η πόλη θα λάμψει», όπως επίσης έχουν αλλάξει πάρα πολλά από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 […]

Αισθάνεται κανείς πως δεν θα του έφτανε μια ολόκληρη ζωή προκειμένου να διευκρινίσει και να καταλάβει τις σχέσεις των ανθρώπων με την εξουσία, με κάθε μορφής εξουσία, κυρίως όμως την πολιτική. Πώς γίνεται ταυτόχρονα να την αναθεματίζουμε όλοι μαζί και να τη χρησιμοποιούμε, να δείχνουμε ότι την αποστρεφόμαστε ενώ βαθύτατα την ορεγόμαστε, να πειθαρχούμε στα […]