Η σαφήνεια του ασαφούς…

Αινιγματικό και σαφές, με μια φόρμα αυστηρή που ωστόσο γεννά μια σπάνια ελευθερία, το «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Σάμιουελ Μπέκετ (Samuel Beckett, 1906-1989), στη σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου, βρίσκει μια από τις πληρέστερες σκηνικές του εκδοχές. Κάπου ανάμεσα στην κλοουνερί και το αρχαίο δράμα, την κωμωδία και την τραγωδία και με τη διαρκή συνομιλία της όψης με τον λόγο, η παράσταση ξετυλίγει την ανθρώπινη ύπαρξη. Αποκαλύπτει και αποκαλύπτεται.

Γραμμένο τον χειμώνα του 1948-49, το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά το 1953, στο Παρίσι (Theatre de Babylone), σε σκηνοθεσία του Ροζέ Μπλεν (Roger Blin), στη γαλλική γλώσσα («En attendant Godot»). Το κοινό αντέδρασε αμήχανα ή και αδιάφορα, αλλά σύντομα άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για κάτι ιδιαίτερο, μοναδικό. Δύο χρόνια αργότερα πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο η αγγλική πρεμιέρα («Waiting for Godot») – και τα δύο γραμμένα από τον ίδιο. Στην Ελλάδα το έργο σύστησαν ο Μίνως Βολανάκης (Θεσσαλονίκη – ΚΘΒΕ, 1965-67) και ο Κάρολος Κουν (Αθήνα – Θέατρο Τέχνης, 1968-69).

Στα χρόνια που μεσολάβησαν, το «Περιμένοντας τον Γκοντό» καθιερώθηκε ως ένα από τα κορυφαία, αν όχι το κορυφαίο, του 20ού αιώνα. Και ο Μπέκετ, αυτός ο ιρλανδός ιδιόρρυθμος τύπος, που έζησε στο Παρίσι, ως ο συγγραφέας που άλλαξε και καθόρισε το σύγχρονο θέατρο. Το Νομπέλ Λογοτεχνίας (1969) δεν ήταν παρά το επιστέγασμα για αυτή την ιδιοφυή προσωπικότητα. Πρωτοπόρος αυτού που στη συνέχεια βαφτίστηκε Θέατρο του Παραλόγου (από τον Μάρτιν Εσλιν), ο Μπέκετ κατάφερε να ενσωματώσει το ανθρώπινο δράμα, το κωμικοτραγικό της ζωής, προβλέποντας ένα μέλλον που τότε έμοιαζε δυσοίωνο. Τέσσερις άνδρες – δύο (ας πούμε) ζευγάρια – κι ένα αγόρι συνθέτουν το παζλ αυτού του αινίγματος, που βρίθει συμβολισμών. Την ίδια στιγμή όλα γίνονται και λέγονται με τρόπο απλό, με φράσεις, μικρές, κοφτές αλλά και εξαιρετικά οικείες, σχεδόν καθημερινές, και συνθέτουν το μπεκετικό σύμπαν.

Η παράσταση

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος, ένας σκηνοθέτης που διαθέτει μακρά εμπειρία ενώ παραμένει ανοιχτός και διαθέσιμος στις προκλήσεις, στάθηκε απέναντι στο έργο με τρόπο βαθύ, ουσιαστικό και σεμνό. Το άφησε να ξεδιπλωθεί μπροστά στα μάτια και τα αφτιά μας, ακολουθώντας με θρησκευτική ευλάβεια τις οδηγίες του συγγραφέα. Κι έφτιαξε ένα σύμπαν όπου το έργο είναι κυρίαρχο, όπου ο Μπέκετ μοιάζει να είναι παρών. Δίχως σκηνοθετικές παρεμβάσεις, χωρίς καμία επίφαση, η παράσταση στο θέατρο Πόρτα αφήνεται στη ροή, τον ρυθμό και τη δύναμη του κειμένου.  Τοποθετημένοι σε αυτό το άχρονο-σύγχρονο τοπίο – έξοχα το σκηνικό και οι φωτισμοί της παράστασης – οι ήρωες του έργου αναζητούν ασυνείδητα(;) απαντήσεις στα υπαρξιακά τους ερωτήματα.

Με έναν θίασο ηθοποιών νεότερης γενιάς, ο σκηνοθέτης δούλεψε το έργο λέξη-λέξη, έτσι ώστε στη σκηνική του αναπαράσταση να μην υπάρχει τίποτα το υποκριτικό ή το ψεύτικο. Χαμένοι στον χώρο και τον χρόνο, εξαρτημένοι ο ένας από τον άλλον και συγχρόνως κουρασμένοι από αυτή τη συνύπαρξη, οι ήρωες-ηθοποιοί γίνονται τα πρόσωπα του δράματος.  Ο Πάνος Παπαδόπουλος είναι ο Ντίντι (Βλαντιμίρ), που κυριαρχεί στο σκηνικό παιχνίδι, πλήρως ενταγμένος στο πνεύμα του Μπέκετ, έχοντας στο πλάι του τον Γκόγκο (Εστραγκόν) του Τάσου  Ροδοβίτη, που δρα συμπληρωματικά, σχεδόν «συνενοχικά». Ο Γιάννης Σαμψαλάκης καταθέτει έναν ενδιαφέροντα Πότζο, «σέρνοντας» τον Λάκι του, λίγο υποτονικού, Γιάννη Βαρβαρέσου. Την τετράδα συμπληρώνει ο νεαρός Πέτρος Δημοτάκης. Είναι το αγόρι που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του έργου για να ενημερώσει ότι ο κύριος Γκοντό δεν θα ‘ρθει απόψε, αλλά θα ‘ρθει αύριο, οπωσδήποτε…