8 στοχαστές για τον 21ο αιώνα

Αξίζει να θυμηθούμε εδώ το ερώτημα που είχαν απευθύνει «ΤΑ ΝΕΑ» («Πρόσωπα») σε συγγραφείς και πανεπιστημιακούς σχετικά με το ποιος στοχαστής του 20ού αιώνα έχει αναφορές και στον 21ο.

Ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος, καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, υποδείκνυε τον Στέφαν Τσβάιχ, με δεδομένο μάλιστα ότι εκείνη την περίοδο οι αναγνώστες έδειχναν ιδιαίτερη προτίμηση στο βιβλίο του «Ο κόσμος του χθες. Αναμνήσεις ενός Ευρωπαίου» (εκδ. Printa): «Αν υπάρχει αυτό που ονομάζεται ηθική συνείδηση της Ευρώπης – δηλαδή της βαθιάς αίσθησης του κοινού πεπρωμένου μιας ηπείρου με ιστορία χιλιετιών –, αυτή από κανέναν άλλο δεν προσωποποιήθηκε τόσο έντονα όσο από τον αυστριακό συγγραφέα Στέφαν Τσβάιχ».

Ο συγγραφέας Νικήτας Σινιόσογλου επέλεγε τον Βάλτερ Μπένγιαμιν (1892-1940), έναν πλάνητα στη ζωή και στις ιδέες, που προσέγγιζε κύκλους πολιτικούς ή φιλοσοφικούς, κι όμως δεν αφομοιωνόταν, εν τέλει αποτραβιόταν.

Ο Νικόλας Σεβαστάκης, καθηγητής στο Τµήµα Πολιτικών Επιστηµών του ΑΠΘ, επέστρεφε στον Μισέλ Φουκό: «Στην ατμόσφαιρα του black lives matter, του ΜeΤoo ή της κριτικής στους λόγους της “νεοφιλελεύθερης βιοπολιτικής” διακρίνουμε μία κυρίως εμμονή: για ορισμένους η φιλοσοφική και ευρύτερη κοινωνική θεωρία ταυτίζονται πλέον με την κριτική στις διάφορες εμπειρίες υποτέλειας και παραγνώρισης. Δεν είναι πλέον ο Φουκό της ειρωνικής και σκεπτικιστικής διάθεσης που εμπνέει τις νεότερες γενιές των θεωρητικών. Δεν είναι ο “νιτσεϊκός τόνος”, αλλά ένας φουκοϊσμός που συνδυάζεται με τη συστηματική καταγγελία των απωθημένων της δυτικής σκέψης». Αλλά και ο Βασίλης Βαμβακάς, αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας στο ΑΠΘ, επέλεγε τον ίδιο στοχαστή υποδεικνύοντας μία εν μέρει παραχάραξη των ιδεών του: «Τείνει να επικρατήσει ως βασικός εκφραστής κάθε μορφής αντιεξουσιαστικής στάσης, κάτι που σε μεγάλο βαθμό αντιβαίνει το μεγαλύτερο μέρος των μελετών του».

O συγγραφέας και κριτικός Μάνος Καραγιάννης υποδείκνυε τη διαρκή γοητεία του Κορνήλιου Καστοριάδη («Είναι δύσκολο να συνοψίσει κανείς το τεράστιο και πολυσχιδές καστοριαδικό έργο. Ακόμη και τη “Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας” ή την τρίτομη “Ελληνική ιδιαιτερότητα”. Με την πάροδο του χρόνου η πρόσληψή του διαφοροποιείται ανάλογα με τις ανάγκες της εποχής».)

Ο Φιλήμων Παιονίδης, καθηγητής Ηθικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας (ΑΠΘ), καθώς και ο Γιώργος Καραβοκύρης, επίκουρος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΑΠΘ), στρέφονταν στη «Θεωρία της δικαιοσύνης» του Τζον Ρολς για το πάντοτε επίκαιρο ερώτημα της διανεμητικής δικαιοσύνης, δηλαδή το πώς πρέπει να κατανέμονται τα βάρη και τα ωφελήματα με την ευρεία έννοια σε μια κοινωνία. Ο αρχιτέκτονας Ανδρέας Γιακουμάτος επέλεγε τον Λε Κορμπιζιέ και ο επίσης αρχιτέκτων Αριστείδης Αντονάς τον Πιέρ Κλοσόφσκι.

Τέλος ο οµότιµος καθηγητής του Πανεπιστηµίου Αθηνών Π.Κ. Ιωακειμίδης επέλεγε την «Ανοιχτή κοινωνία» του Καρλ Πόπερ ως την «πλέον ανελέητη κριτική των ολοκληρωτισμών κάθε μορφής και την πλέον μαχητική υπεράσπιση της ανοιχτής κοινωνίας».