«Μπροστά στην απώλεια είμαστε όλοι ίσοι»

Μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, ένας κοινός τόπος θλίψης και πνευματικής ανύψωσης. Το «The Last Anthem» του Δημήτρη Σκύλλα και το «Lux aeterna» του Morten Lauridsen, που παρουσιάζονται από τη Χορωδία της ΕΡΤ απόψε στο Ωδείο Αθηνών, ενώνουν διαφορετικές παραδόσεις και συναισθηματικούς κόσμους. Το πρώτο, ένας σύγχρονος επικήδειος, αντλεί έμπνευση από την απώλεια και την ανθρώπινη κοινή μοίρα, ενώ το δεύτερο αναζητά την αιωνιότητα και την ειρήνη. Δύο έργα, μοναδικά αλλά συμπληρωματικά, αναδεικνύουν τη διαχρονική δύναμη της μουσικής να υπερβαίνει σύνορα και να ενώνει λαούς.

Το «The Last Anthem» δημιουργήθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Συνθήκη της Λωζάννης. Ηταν ανάθεση του Φεστιβάλ Μουσικής της Κωνσταντινούπολης και του Ιδρύματος IKSV, στοχεύοντας να ενισχύσει τις ελληνοτουρκικές πολιτιστικές σχέσεις. Ο συνθέτης του έργου, Δημήτρης Σκύλλας, εξηγεί: «Η μουσική είναι άχρονη, άτοπος, το ισοκράτημα του Σύμπαντος». Ο ίδιος υπογραμμίζει πως το έργο δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Τουρκία, αλλά είναι μια υπενθύμιση της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας. «Ο θρήνος του ενός είναι ο θρήνος του άλλου, ανεξαρτήτως γεωγραφικών και πολιτικών ορίων. Μπροστά στην απώλεια είμαστε όλοι ίσοι».

Η σύνθεση του έργου αντλεί έμπνευση από την ποίηση του Κώστα Καρυωτάκη, τα κείμενα του τούρκου μυστικιστή ποιητή Yunus Emre και παραδοσιακά μοιρολόγια της Τουρκίας. Ο δημιουργός του «The Last Anthem» αποκαλύπτει ότι τα κείμενα τον καθοδήγησαν. «Το πρώτο ποίημα που διάβασα ήταν το “Οταν Ανθη Εδένατε” του Καρυωτάκη. Μετέφερε όλο τον πόνο της προσφυγιάς, χωρίς να περιορίζεται σε τόπο και χρόνο, καθιστώντας το πάντα επίκαιρο για τους πρόσφυγες του τότε και του τώρα».

Στο μουσικό του λεξιλόγιο, ο Σκύλλας συνδυάζει όργανα που δημιουργούν ένα πολυδιάστατο ηχητικό τοπίο: «Το μπαγιάν είναι το ισοκράτημα του θρήνου, τα κρουστά εκφράζουν μια πρωτόγονη μανία, και το τρομπόνι συμβολίζει τις σειρήνες του πολέμου». Αυτά τα στοιχεία συνθέτουν ένα ηχητικό σύμπαν γεμάτο ένταση και συγκίνηση, που μιλάει κατευθείαν στην καρδιά.

Το «Lux aeterna» του Morten Lauridsen, από την άλλη πλευρά, φέρνει το κοινό σε έναν στοχασμό για την αιωνιότητα. Ο Lauridsen, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους αμερικανούς συνθέτες, συνθέτει ένα έργο γεμάτο φως και ελπίδα. Το «Lux aeterna» βασίζεται σε λατινικά κείμενα που αντλούν από τη λειτουργική παράδοση, ενώ ταυτόχρονα αποπνέει μια σύγχρονη πνευματικότητα.

Η παρουσίαση αυτών των δύο έργων σε μία συναυλία αποτελεί μια μοναδική εμπειρία. Οπως λέει ο Σκύλλας: «Η μουσική είναι το κοινό μας έδαφος, αυτό που μας θυμίζει ότι δεν είμαστε μόνοι μας, ότι υπάρχουν φωνές από το παρελθόν που αντηχούν μέσα μας και μας προετοιμάζουν για το μέλλον».

Το έργο θα παρουσιαστεί και στις Ηνωμένες Πολιτείες από τη χορωδία Cappella Romana. Πώς τον επηρεάζει αυτή η διεθνής διάσταση ως συνθέτη; «Με κάθε ειλικρίνεια, μου δίνει φως και ελπίδα. Κάνω μουσική για το γενικό κοινό, για να δημιουργώ εμπειρίες τις οποίες επιθυμώ διακαώς να μοιραστώ με τους ανθρώπους. Οποιαδήποτε στιγμή η μουσική μου φανερώνεται σε ένα νέο κοινό, γεννιέται μέσα μου μια νέα ανάσα ευτυχίας. Εχω φυσικά μεγάλη απορία για το πώς θα παρουσιαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, για το πώς επίσης θα το προσεγγίσει μουσικά μια τέτοια χορωδία».