«Κατζούρμπος»

Το καλοκαίρι του 1976 το ΚΘΒΕ, με τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Κανέλλου Αποστόλου και τα σκηνικά και τα κοστούμια της Λίζας Ζαΐμη, παρουσίασε το σημαντικό έργο του Γεωργίου Χορτάτση «Κατζούρμπος», με κύριους πρωταγωνιστές τον Δημήτρη Βάγια, τον Διονύση Καλό, τον Βασίλη Γκόπη, τον Ανδρέα Ζησιμάτο και την Πόπη Αλβα. Στην κριτική μου στο «ΒΗΜΑ» τότε έκανα μια μικρή αποτίμηση της οφειλής του θεάτρου στα έργα της Κρητικής Αναγέννησης:

«Τίποτε δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη γνώση της παράδοσης. Και η παράδοση σημαίνει σκύψιμο στα έργα, στη γλώσσα και στην ιστορία των εργαλείων του θεάτρου. Το θέατρο της Κρητικής Αναγέννησης αντιμετωπίστηκε συνήθως ως θέατρο ρεπερτορίου ή εθνική υποχρέωση κάποιων κρατικών φορέων απέναντι στην εθνική κληρονομιά. Λίγοι το είδαν σαν σπουδή της ιστορίας των θεατρικών μέσων. Υστερα από τον Φώτο Πολίτη, μόνο ο Σπύρος Ευαγγελάτος πίστεψε πως το θέατρο της Κρήτης, της Ζακύνθου και της Κεφαλονιάς έπρεπε να είναι η αφετηρία για της διερεύνηση της θεατρικής μας παράδοσης. Η έξοχη παράσταση του “Φορτουνάτου” και οι ενδιαφέρουσες προτάσεις του στον “Θυέστη” του Κατσαΐτη και στον “Χάση” του Γουζέλη σημάδεψαν τη σκηνοθετική του καριέρα. Αντίθετα, οι απόπειρες του Αλέξη Σολομού (“Ερωφίλη” χωρίς ιντερμέδια και “Βασιλεύς Ροδολίνος”) ήταν παραστάσεις ρουτίνας. Η “Ερωφίλη” του Πέλου Κατσέλη στο “Αρμα Θεάτρου” με τα ιντερμέδια είχε λαϊκή ανταπόκριση.

Σκέφτομαι, όμως, πόσο μεγάλη θα ήταν η προσφορά, αν μαζί με την “Πανώρια” και τον “Κατζούρμπο”, στον ίδιο χώρο, το κοινό μπορούσε να δει και τον “Ασυλλόγιστο” του Μολιέρου ή τη “Σαμία” του Μενάνδρου. Τί μέγα μάθημα! Πότε θα ευτυχήσει το θεατρικό κοινό σε μια θεατρική περίοδο να διαπιστώσει τη συνέχεια της θεατρικής πράξης και την εξέλιξη των εκφραστικών μέσων, περνώντας από τον Αριστοφάνη στον Μένανδρο, από τον Πλαύτο στον Μακιαβέλι, από τον Μολιέρο στον Χορτάτση, από τον Γκολντόνι στον πρώιμο Σαίξπηρ και από τον Λόπε ντε Βέγκα στον Γουζέλη και στον Χουρμούζη.

Χορτάτσης και Μολιέρος

Ο “Κατζούρμπος” είναι καλύτερο έργο από τον “Ασυλλόγιστο” του Μολιέρου. Ενώ γράφτηκαν και τα δύο πάνω στον ίδιο καμβά, ο Χορτάτσης κρατάει μια λαϊκότητα και μιαν αμεσότητα εκεί που ο Μολιέρος προχωρεί σε σχηματοποιήσεις. Ο Μολιέρος είναι μεγαλύτερος μάστορας, ο Χορτάτσης είναι ζουμερότερος, ζωντανότερος και κοινωνικότερος. Η εικόνα της κοινωνίας που διαφαίνεται πίσω από την απλοϊκή ίντριγκα δίνει στον οξυδερκή θεατή την ευκαιρία να διαπιστώσει τις αντιφάσεις μιας δομής κοσμοπολιτικής που στηρίζεται σε μια μεταπρατική οικονομία. Αρμένιοι, Εβραίοι, Ιταλοί συμφύρονται σε μια δίνη, όπου τα ήθη έχουν ισοπεδωθεί και κίνητρο κάθε πράξης είναι η ωφέλεια. Ο Κατζούρμπος είναι “μοντέρνο” έργο, αν ανεβαστεί σωστά».