«Eχουμε αρχηγούς κομμάτων τρολ»

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Μάκη Μαλαφέκα («Deepfake», Αντίποδες) είναι ένα σπινταριστό οδοιπορικό στις υπόγειες στοές της πολιτικής διαπλοκής της χώρας. Eνα παρόν που κλείνει το μάτι προς το άμεσο μέλλον. Ο Μιχάλης Κρόκος, ένας κατά παρέκκλιση ντετέκτιβ, συγγραφέας και συλλέκτης περίεργων ιστοριών, που καλείται από μια δικηγόρο να εξιχνιάσει ένα λαβυρινθώδες παζλ που εκκινεί από κλεμμένες – και απαγορευμένες – μνήμες του μυαλού και καταλήγει στο κατώφλι ενός ακροδεξιού οργανισμού με μαφιόζικα πλοκάμια. Μια προσομοίωση της πραγματικότητας, πιο αληθινή από την ίδια την πραγματικότητα. Με πυρετική γραφή, φορές παραπάνω επιδεικτική απ’ όσο χρειάζεται, και με νεύρο στην πλοκή, ο συγγραφέας προσπαθεί να σχηματίσει μέρος από το γράφημα της εποχής μας. Στην Αθήνα του σήμερα, τα δολοφονικά προσωπεία κυριαρχούν και η αλήθεια είναι ένα επικίνδυνο τρολ με τάχα μου ακριβοθώρητες διαστάσεις.

Τι είναι το deepfake ως φαινόμενο και πώς το μετατρέψατε σε μυθιστόρημα;

Ξεκίνησα από μια απλή διαπίστωση. Οτι οι άνθρωποι ξυπνάνε και δεν αναγνωρίζουν τον κόσμο. Βλέπω να συμβαίνει σε όλο και περισσότερους, όλο και πιο συχνά. Σε βαθμό που να προκύπτει η ερώτηση: Τι είναι ο κόσμος και η κοινωνία; Υπάρχουν στ’ αλήθεια; Ή πόσο υπάρχουν και πόσο δεν υπάρχουν; Το deepfake είναι ένας σχετικά πρόσφατος όρος, αμετάφραστος ακόμα στα ελληνικά, που περιγράφει μια τεχνική «βαθιάς» προσομοίωσης της πραγματικότητας. Μιας πολύ προωθημένης προσομοίωσης. Μπορεί δηλαδή να σε βάζει να λες πράγματα που δεν είπες, να σε δείχνει σε μέρη που δεν πήγες – σε μέρη που δεν υπάρχουν καν. Στην πολύ σύγχρονη πραγματικότητα, ειδικά στην ελληνική, αν θέλετε, που είναι μια πραγματικότητα μετακρίσης, μεταποκάλυψης, οι άνθρωποι φτάνουν σε σημείο να μην αναγνωρίζουν τίποτα, απ’ τη γειτονιά τους και τις κοινωνικές σχέσεις και συμβάσεις μέχρι τον εαυτό τους στον καθρέφτη. Να έχουν χάσει τα σημεία αναφοράς, που λέμε. Εβαλα, λοιπόν, αυτό το «δεν αναγνωρίζω τον κόσμο» να το λέει ένας ακροδεξιός, ένας της alt-right, να σ’ το λέει εσένα δηλαδή, πράγμα που προσθέτει μία ακόμα στρώση αστάθειας στο όλο σκηνικό. Εμφανίζεται αυτός και σου λέει κάτι με το οποίο συμφωνείς. Συμφωνείς ψυχικά, συμφωνείς εκατό τοις εκατό. Ετσι, προσπάθησα να βάλω τον αναγνώστη σε μια τροχιά πολλαπλής αμφιβολίας.

Ο Μιχάλης Κρόκος πώς μπαίνει στο παιχνίδι και τι αντιπροσωπεύει για εσάς;

Ο Κρόκος είναι ο ήρωάς μου. Και είναι και «το όλο θέμα» με μια έννοια. Η εποχή υπάρχει μέσα από αυτόν, και υπάρχει εφόσον ο ίδιος στέκει ως χαρακτήρας. Οσο στέκει αυτός, μπορούμε να δούμε τα ζητήματα μέσα από τη δική του οπτική, όσο υποκειμενική κι αν είναι αυτή. Αυτή είναι και η γενική λογοτεχνική συνθήκη, ανάμεσα σε hardboiled και κοινωνικό μυθιστόρημα, που διέπει όλη τη σειρά. Στο «Deepfake» τον βλέπουμε για τρίτη φορά. Είμαστε στην αρχή του καλοκαιριού του 2022, ο συγγραφέας Μιχάλης Κρόκος έχει να γράψει τέσσερα χρόνια, γενικά είναι στο όριο, σε πολλά και διάφορα όρια. Του γίνεται μια περίεργη πρόταση να μπει σε μια κουλ ακροδεξιά οργάνωση ως βασικός κειμενογράφος, κι αυτός για κάποιο λόγο δέχεται. Για να ξελασπώσει μια φίλη. Για τα λεφτά. Και για να ξαναρχίσει να γράφει. Να βρει έμπνευση, αφηγηματικές αφορμές. Ο χαρακτήρας αυτός, με τον οποίο είμαστε συνδεδεμένοι σχεδόν ασφυκτικά, θα μπει σφήνα σε όλα όσα λέμε, δηλαδή θα γίνει το βασικό όχημα αυτής της αστάθειας και της αμφιβολίας. Στην αρχή ξεκίνησα να κάνω μια πραγματική έρευνα πάνω στο πολιτικό φαινόμενο της alt-right, και σε μεγάλο βαθμό αυτό συνέβη. Μου κόστισε και αρκετά, μπορώ να σας πω. Και μετά, όπως προχωρούσε το βιβλίο, η πλοκή, οι εικόνες, καταλάβαινα ότι με πηγαίνει και αλλού. Προστέθηκαν διάφορα μοτίβα, άλλοι χαρακτήρες… Και τελικά έγινε ένα βιβλίο που βρέθηκε να μιλάει για τη γενιά του Κρόκου, για τη γενιά μου. Για το πού βρίσκεται αυτή σήμερα, ποια είναι η σχέση της με το πραγματικό και το ψεύτικο, με το παρελθόν της και τις προβολές της. Κυρίως: ποια είναι η σχέση της με το γενικό φαινόμενο της εξουσίας. Ολα αυτά τα ερωτήματα θα ήταν αδύνατον ακόμα και να φανταστώ ότι μπορώ να τα θέσω χωρίς την ύπαρξη αυτού του ήρωα.

Οι στρατιές των τρολ τι ρόλο παίζουν στην άνοδο των ακραίων κομμάτων;

Α, σπουδαίο ρόλο. Θα έλεγα το εξής: παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στην άνοδό τους, στη δυναμική ύπαρξη των ιδεών τους μες στην κοινωνία, που τελικά όλο το σύστημα προσαρμόζεται σ’ αυτή τη μηχανική. Και έτσι ύστερα από λίγο όλοι και όλα μοιάζουν με τρολ. Γίνεται η πρακτική, και η γενική πολιτική διάλεκτος της εποχής. Εχουμε αρχηγούς κομμάτων τρολ, υπουργούς τρολ, επιφανείς επιχειρηματίες τρολ, διανοούμενους τρολ… Δεν παίζουν λοιπόν ρόλο απλώς στην άνοδο των κομμάτων τους, αλλά και στη διαμόρφωση ενός συνολικού τοπίου – που μπορεί να δείχνει χαοτικό, αλλά μάλλον είναι πολύ καλά οργανωμένο. Απ’ την άλλη, υπάρχουν και ωραία, ευγενικά τρολ. Απελπισμένα, μοναχικά, με ποίηση στον λόγο τους. Τα παρακολουθούμε με μεγάλη συγκίνηση. Ορισμένες φορές, και με ελπίδα.

Η γλώσσα του μυθιστορήματος είναι κοφτή και σύγχρονη. Πώς προέκυψε η δομή της;

Οταν μου τίθεται το ερώτημα αυτής της γλώσσας, για την οποία έχει γίνει κάποιος λόγος, δεν ξέρω πώς ακριβώς να απαντήσω γιατί για μένα είναι μια συνθήκη σχετικά αυτονόητη. Είναι η γλώσσα μας. Και το πρόβλημα εδώ δεν είναι η «γλώσσα» αλλά αυτό το «μας». Ποιοι είμαστε εμείς που μιλάμε και γιατί δίνουμε στον εαυτό μας την άδεια να μιλάει. Δηλαδή να «μιλάει έτσι». Πάντα, όταν μιλάς εσύ, στ’ αλήθεια εσύ, μιλάς «έτσι». Διότι η γλώσσα είναι δική σου. Ολη, ολοκληρωτικά δική σου. Αυτή είναι, νομίζω, η αποστολή της λογοτεχνίας: να σε κάνει να συνειδητοποιείς αυτό το πολύ απλό πράγμα, ότι η γλώσσα είναι πράγμα δικό σου.

Το μυθιστόρημά σας μιξάρει από πρόσφατη ειδησεογραφία μέχρι σημεία της ποπ κουλτούρας. Τι προσδιορίζει αυτό στην αφήγησή σας;

Ετσι είναι. Ενυπάρχουν στη συνείδηση του Κρόκου όλα αυτά, το τέλος της πόλης του, η alt-right, η δίκη του Τζόνι Ντεπ, το Ελληνικό, η Ριβιέρα, οι εκτάσεις με τα φωτοβολταϊκά, η πανδημία, το μνήμα του Παντελίδη… Υπάρχουν γύρω του και μέσα του διαρκώς, όπως συμβαίνει νομίζω σε πολλούς, με τη διαφορά ότι εδώ η αφήγησή του επιλέγει να τα πει αυτά, να τα δώσει, ενώ στους περισσότερους από μας μπαίνει ένας κάποιος σιγαστήρας, κάτι που κάνει τον θόρυβο υπόκωφο και υποφερτό. Τίποτα όμως δεν είναι στ’ αλήθεια υπόκωφο. Ολα γύρω μας είναι στο φουλ, στη διαπασών, είμαστε σαν ήρωες μιας υπερβολικής περιπέτειας, ενός κυβερνοπάνκ μυθιστορήματος με άπειρα ερεθίσματα και γεγονότα, αληθινές και ψεύτικες εικόνες που διαδέχονται η μία την άλλη σαν φωσφορίζοντα φωτάκια στο σκοτάδι. Γι’ αυτό και μπορούμε, αν το θέλουμε, να γράφουμε αδιάκοπα το μυθιστόρημά μας.

Μάκης Μαλαφέκας
Deepfake
Εκδ. Αντίποδες, 2024, σελ. 224
Τιμή 14,50 ευρώ