Ο Χανς Αρπ, ο Φρανθίσκο Γκόγια και η «σαγήνη του αλλόκοτου»

Την πρώτη μεγάλη αλλαγή στις μόνιμες συλλογές της, πέντε χρόνια μετά τα εγκαίνιά της στο μεγαλύτερο και πλήρως ανακαινισμένο κτίριό της, ετοιμάζει η Εθνική Πινακοθήκη για το επόμενο φθινόπωρο. Ο τρίτος όροφος που είναι αφιερωμένος στον 20ό αιώνα, με έμφαση στη μεταπολεμική ελληνική τέχνη, και αποτελεί κατά πολλούς τον αδύναμο κρίκο της επανέκθεσης των συλλογών του μουσείου θα ανανεωθεί εκ βάθρων. Την παρούσα έκθεση θα αντικαταστήσει μια νέα, με άξονα τη σχέση του σώματος και της κοινωνίας, ενώ, όσο θα ετοιμάζεται η νέα παρουσίαση, κατά διαστήματα οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθούν επιμελητές και συντηρητές να αποσύρουν υπάρχοντα έργα και να ετοιμάζουν τα επόμενα. Η κίνηση αυτή είναι σημαντική διότι εκτός των άλλων θα δώσει και ένα σαφές στίγμα των κατευθύνσεων που θέλει να ακολουθήσει η διευθύντρια του ιδρύματος, Συραγώ Τσιάρα, σε έναν πολύ κομβικό τομέα όπως η μεταπολεμική τέχνη, με πολλούς από τους εκπροσώπους της να βρίσκονται εν ζωή και να αναμένουν με ενδιαφέρον τις επιλογές προσώπων και έργων που θα γίνουν.

Αν και ιδιαίτερα σημαντική αυτή η κίνηση, καθώς συνδέεται άμεσα με το προφίλ του μουσείου, δεν ήταν εκείνη που έκλεψε την παράσταση στην παρουσίαση του εκθεσιακού σχεδιασμού για τον επόμενο χρόνο, όπως δεν ήταν και κάποια από τις έξι εκθέσεις που έχουν προγραμματιστεί.

Το βάρος έπεσε στη δωρεά 21 γύψινων προπλασμάτων του γαλλογερμανού ντανταϊστή και σουρεαλιστή Χανς Αρπ με την οποία εμπλουτίζονται οι συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και η οποία χαιρετίστηκε ιδιαίτερα από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.

Τα έργα που δεν έχουν βγει ποτέ στην αγορά προέρχονται από το Ιδρυμα Αρπ που διαχειρίζεται το έργο του σπουδαίου γλύπτη και η πρωτοβουλία οφείλεται στην επιμελήτρια του μουσείου, Αρτεμη Ζερβού, που εντόπισε την πρόσκληση ενδιαφέροντος προς ανά τον κόσμο μουσεία σχετικά με τη δωρεά 300 και πλέον έργων σε μια κίνηση εξωστρέφειας. Τα προπλάσματα – να σημειωθεί ότι η πρώτη ύλη της γλυπτικής του Αρπ ήταν ο γύψος, γεγονός που τον διαφοροποιεί από την πλειονότητα των ομοτέχνων του, καθώς παραδοσιακά ένα γύψινο αντίτυπο αποτελεί το ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στο πρόπλασμα, που συνήθως πλάθεται σε πηλό, και την τελική χύτευση στον μπρούντζο ή τη λάξευση στην πέτρα ή το μάρμαρο – δωρήθηκαν κατόπιν κλήρωσης σε 10 μουσεία από την Αυστραλία έως τον Καναδά. Και τώρα η Πινακοθήκη διερευνά τον χώρο και τον χρόνο που θα τα παρουσιάσει στο κοινό, ενώ ήδη μια γεύση μπορούν να πάρουν οι επισκέπτες στην είσοδο του κτιρίου επί της οδού Μιχαλακοπούλου όπου εκτίθεται ένα εξ αυτών, ο «Φυτικός κορμός».

Ο προγραμματισμός

Οσον αφορά τον εκθεσιακό προγραμματισμό, άμεσα – από Δεκέμβριο – θα εκτεθούν από τη μόνιμη συλλογή 80 χαρακτικά του Φρανθίσκο Γκόγια υπό τον τίτλο «Τα Καπρίτσια» (1797-8), έργα που θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά καθώς για πρώτη φορά ο καλλιτέχνης τόλμησε να ασκήσει δριμεία κριτική στην καθεστηκυία τάξη και να κινηθεί σε μια θεματολογία εκτός παραγγελιών. Παράλληλα θα «τρέχει» ένα θεματικό αφιέρωμα στην ελληνική τέχνη, «Η σαγήνη του αλλόκοτου». Τον Απρίλιο του 2025 θα εγκαινιαστεί μεγάλη αναδρομική έκθεση για το έργο του ακαδημαϊκού και ζωγράφου Παναγιώτη Τέτση και ο κήπος της Εθνικής Γλυπτοθήκης θα μεταμορφωθεί σε «Φάρμα» με γλυπτά ζώα από την άνοιξη. Τον επόμενο Νοέμβριο, 30 χρόνια μετά την εμβληματική έκθεση των έργων της Συλλογής Κωστάκη στην Πινακοθήκη, τα έργα θα επιστρέψουν στην Αθήνα από το MOMus της Θεσσαλονίκης για μια νέα παρουσίασή τους, ενώ θα αξιοποιηθεί και το αρχείο της Εθνικής Πινακοθήκης το οποίο θα «διηγείται» σε αυτόνομες εκθέσεις/παρουσιάσεις τις ιστορίες του από τον ερχόμενο Οκτώβριο.