Ιστορίες από 5 άγνωστα έργα

Μία φορά στα 100 χρόνια διοργανώνεται μια τέτοια έκθεση, υποστηρίζει η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου που φέτος γιορτάζει τα 200 της χρόνια συγκεντρώνοντας 61 αριστουργήματα του Βίνσεντ βαν Γκογκ στην περιοδική έκθεση «Βαν Γκογκ, ποιητές και εραστές». Την επισκεφθήκαμε και εντοπίσαμε πέντε έργα που έχουν ξεχωριστές και αθέατες, με την πρώτη ματιά, ιστορίες να διηγηθούν.

Η ημισέληνος «κοιτούσε» ανάποδα

Γρίφος για δυνατούς λύτες είναι το λάθος που κρύβει το συγκεκριμένο πορτρέτο, ένα από τα δύο στα οποία οφείλεται ο υπότιτλος της έκθεσης «Ποιητές και εραστές». Περιπαίζοντας αλλά και ζηλεύοντας τις επιτυχίες του στο γυναικείο φύλο ο Βαν Γκογκ θέλησε να δώσει τον τίτλο «Εραστής» (1888) στο πορτρέτο του υπολοχαγού στο Σώμα των Ζουάβων, Πολ Οζέν Μιλιέ. Μόνο που απέδωσε το έμβλημα του συντάγματος στο οποίο ανήκε ο Μιλιέ ανάποδα:  η ημισέληνος έπρεπε να είναι στραμμένη προς τα δεξιά και όχι προς τα αριστερά. Ο ακριβής λόγος στον οποίο οφείλεται το λάθος δεν έχει αποσαφηνιστεί. Εικάζεται πως η επιλογή έγινε καλλιτεχνική αδεία για την ισορροπία της σύνθεσης, ωστόσο πρέπει να προστέθηκε αφού ολοκληρώθηκε το πορτρέτο, διότι ο υπολοχαγός δεν θα επέτρεπε αυτό το λάθος που θεωρούνταν προσβολή για το Σώμα στο οποίο υπηρετούσε.

Οταν δεν έφτανε ο καμβάς

Οχι σε καμβά αλλά σε ύφασμα για πετσέτες του τσαγιού είναι ζωγραφισμένα τα «Μεγάλα πλατάνια (Οδός Μέντερς στο Σεν Ρεμί)» (1889). Σε επιστολή του με ημερομηνία 26 Νοεμβρίου 1889 ο ζωγράφος είχε παραπονεθεί στον αδελφό του ότι είχε ξεμείνει εντελώς από καμβά. Μερικές ημέρες αργότερα ζωγράφισε τα «Μεγάλα πλατάνια» πάνω σε τέτοιο ύφασμα με αποτέλεσμα σε ορισμένα σημεία που είναι ζωγραφισμένα με λεπτή στρώση χρώματος να διακρίνονται από κάτω οι κόκκινοι ρόμβοι της πετσέτας, όπως επί παραδείγματι ανάμεσα στις πέτρες, αριστερά του κέντρου της σύνθεσης.

Αλλαξε κορνίζα για να ταξιδέψει

Με νέα εμφάνιση προσγειώθηκαν στο Λονδίνο τα «Τριαντάφυλλα» (1889) από το Εθνικό Μουσείο Δυτικής Τέχνης του Τόκιο ξαφνιάζοντας ακόμη και τους επιμελητές της έκθεσης. Το έργο ταξίδεψε όχι με τη γνωστή επίχρυση κορνίζα του, αλλά με μια νέα, λευκή, η οποία ενδεχομένως να πλαισίωνε τον πίνακα το 1890, όταν ο ζωγράφος το παρέδωσε στον γιατρό του, δρα Πολ Γκασέ. Ο γιατρός που είχε στην κατοχή του αρκετούς πίνακες – δώρα των αδελφών Βαν Γκογκ – σχεδίαζε μόνος του τις κορνίζες.  Πριν από μερικά χρόνια εντοπίστηκαν μερικές από έναν γείτονα του γιου του γιατρού και παρουσιάστηκαν πέρυσι για πρώτη φορά από το Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι. Τα «Τριαντάφυλλα» πωλήθηκαν από τον γιο του Πολ Γκασέ το 1923 και οι επιμελητές του μουσείου δοκίμασαν να πειραματιστούν με την κορνίζα – αντίγραφο του Γκασέ για την έκθεση του Λονδίνου.

Και άρωμα Ελλάδας

Λάτρης του καφέ ο Βίνσεντ βαν Γκονγκ θέλησε να αποτυπώσει στον καμβά του την καφετιέρα που είχε αποκτήσει στο λιτό Κίτρινο Σπίτι, εξού και φιλοτέχνησε τον πίνακα «Νεκρή φύση με καφετιέρα» (Μάιος 1888), έργο που ταξίδεψε από την Αθήνα για το Λονδίνο καθώς ανήκει στο Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή. Το έργο που ενδεχομένως κοσμούσε την κουζίνα του σπιτιού στην Αρλ και το θέμα του επιτρέπει στον θεατή να «κρυφοκοιτάξει» στο εσωτερικό της και κατά συνέπεια στην καθημερινότητα του ζωγράφου. Ξεχωριστή πινελιά δίνει το λεπτό κόκκινο περίγραμμα με το οποίο περιέβαλε τον καμβά του ενώ στη συνέχεια προσέθεσε ένα λευκό περίγραμμα για να οριοθετήσει τη σύνθεση.

Η ακρίδα που παρέσυρε ο χρωστήρας

Μια ακρίδα κατάφερε να βρει τη θέση της ανάμεσα στα «Ελαιόδεντρα» που ζωγράφισε ο Βίνσεντ βαν Γκογκ την περίοδο Ιουνίου – Σεπτεμβρίου 1889 και την ανακάλυψαν μόλις πριν από τρία χρόνια οι συντηρητές του Μουσείου Τέχνης Νέλσον – Ατκινς στο Μιζούρι των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού και δεν είναι ζωγραφισμένη, αλλά αληθινή. Εκτιμάται ότι κόλλησε πάνω στον καμβά παρασυρμένη από τον άνεμο καθώς ο ζωγράφος δούλευε στην ύπαιθρο, στο Σεν-Ρεμί-ντε-Προβάνς. Το γεγονός ότι δεν έχει υπάρξει κάποια αλλαγή στο χρώμα δείχνει πως η ακρίδα ήταν ήδη νεκρή όταν το κεφάλι και το πίσω πόδι της, που διέκριναν οι συντηρητές, έγιναν ένα με τον καμβά και παρασύρθηκαν από τον στροβιλισμό του χρωστήρα.