«Ο θόρυβος συχνά χωράει όσα οι λέξεις αποκλείουν»

Ο θόρυβος που άλλοτε ενοχλεί το σώμα και άλλοτε αφυπνίζει το πνεύμα είναι ο άξονας του φεστιβάλ Noisy Words και μιας σειράς συναυλιών, συζητήσεων, εργαστηρίων που φιλοξενούνται στο Ινστιτούτο Γκαίτε σε επιμέλεια της μουσικού και ερευνήτριας Εύης Νάκου. Μέσα από τις εκδηλώσεις του προγράμματος, εξηγεί η ίδια, καλλιτέχνες και κοινό μοιράζονται στιγμές συνακρόασης για να αφουγκραστούν τη θέση των άλλων.

Ποια είναι η αφετηρία της ιδέας σας γι’ αυτήν τη σειρά εκδηλώσεων του Noisy Words;

Το Noisy Words έχει ως αφετηρία του την επιθυμία για συνακρόαση του θορύβου που παράγουν σώματα ανθρώπινα και μη μέσα στο αστικό τοπίο. Είναι μια πρόσκληση να αφουγκραστούμε τον θόρυβο, και άρα τον χώρο, μέσα και ανάμεσα στα σώματά μας, τον θόρυβο των λέξεων και των κινήσεων που αλληλοδιαπλέκονται στον δημόσιο χώρο, άλλοτε για να ενισχύσουν και άλλοτε για να διαταράξουν το αστικό ηχοτοπίο. Το Noisy Words αναζητά τους τρόπους που ο θόρυβος ηχεί ιδιωτικά και αντηχεί δημόσια, τους τρόπους που σώματα μηχανικά και ανθρώπινα αναζητούν εργαλεία και μέσα συνήχησης και συνύπαρξης.

Τι έχετε αφουγκραστεί να σας λέει η πόλη την ώρα αιχμής;

Το ηχοτοπίο της Αθήνας σε ώρα αιχμής για ένα σώμα που στέκεται στο κέντρο της Ομόνοιας, για παράδειγμα, μάλλον είναι θορυβώδες. Δυνατό σε ένταση και πυκνό σε ήχους μηχανικούς, ανθρώπινους και φυσικούς. Ανθρωποι ηχογραφούν ηχητικά μηνύματα καθώς περπατούν βιαστικά, το νερό ανακυκλώνεται με πάταγο στο σιντριβάνι της πλατείας, αυτοκίνητα μαρσάρουν σταματημένα στο κόκκινο, μηχανάκια επιταχύνουν βιαστικά με φόντο το «βαθύ πορτοκαλί» φανάρι, ο ήχος και η μυρωδιά του συρμού του ηλεκτρικού «τρυπώνουν» στα αφτιά και τα ρουθούνια σου καθώς περπατάς πάνω από τον αεραγωγό. Περιστέρια, σκυλιά, γάτες συνομιλούν σε γλώσσες για εμάς αλλόκοτες. Αρκεί να πάρεις μια στροφή και ο ήχος αλλάζει δραστικά, μετατρέπεται σχεδόν σε σιωπή αν βρεθείς σε έναν «ξεχασμένο» πεζόδρομο ή σε ένα αδιέξοδο, αν κατέβεις μερικά σκαλιά και βρεθείς σε μια στοά με μικρά μαγαζιά και ταμπέλες νέον. Ο λόγος για να συναντηθούμε στο πλαίσιο του Noisy Words, όμως, είναι όλα όσα διαφεύγουν την παραπάνω βιαστική ακρόαση και καταγραφή. Είναι η κατανόηση των ήχων, των θορύβων και των λέξεων που συχνά αποκλίνουν της κανονικότητας και των κανονικοποιημένων μορφών και τρόπων ήχησης και ακρόασης. Ηχοι, λέξεις και θόρυβοι διαπεραστικοί, ανεπαίσθητοι, εφήμεροι, διαρκείς, γνώριμοι και άγνωστοι αντηχούν και αφηγούνται κόσμους συμβιωτικούς και πολυφωνικούς.

Σε τι διαφέρουν οι ήχοι της ημέρας από εκείνους της νύχτας σε ένα πολύβουο αστικό κέντρο;

Οι ήχοι στο κατώφλι μιας πολυκατοικίας στην Κυψέλη όπου αράζουν μέχρι νωρίς το πρωί καμιά δεκαριά άτομα θυμίζουν, μεταξύ ύπνου και ξύπνιου, μαρσαρίσματα μηχανών, γυάλινα μπουκάλια που γλιστράνε, γέλια, φωνές, ειδοποιήσεις από εφαρμογές στο κινητό. Ηχοι από κάδους που αδειάζουν σε ένα σκουπιδιάρικο κατά τη 1 τη νύχτα και στις 7 το πρωί ο ήχος της περιστρεφόμενης βούρτσας του καθαριστικού οχήματος του δήμου. Καμπάνες εκκλησίας, η βουή της Πατησίων, αυτοκίνητα που φεύγουν βιαστικά για να σταματήσουν λίγα λεπτά μετά και για πολλή ώρα στον Κηφισό, στην άνοδο της Συγγρού ή στη Μεσογείων. Οι ώρες περνάνε και μαζί περνάνε από τα αφτιά μας ήχοι οικείοι και διαφορετικοί. Τα πλάσματα μιας πόλης, ανθρώπινα και μη, νυκτόβια ή ημερόβια, αναπαράγουν ήχους και θορύβους, κάνουν φασαρία και ησυχία σε στιγμές που δεν μπορείς να προβλέψεις, και γι’ αυτό η ακρόασή τους είναι μια διαδικασία μοναδική και ανατρεπτική.

Σε ένα θορυβώδες περιβάλλον υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας και διάδρασης;

Ο θόρυβος είναι ήχος, είναι γλώσσα και μέσο επικοινωνίας. Είναι ένας κοινός τόπος συμβίωσης, διάδρασης και συνύπαρξης. Ο θόρυβος συχνά «χωράει» περισσότερα από εμάς, ιδίως όσα συχνά οι λέξεις αποκλείουν.

Πώς μαθαίνουμε να ακούμε τον άλλον μέσα σε μία πολύβουη συνθήκη;

Μέσα από την περιέργεια και το ενδιαφέρον μας να γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε τη θεσιακότητα του άλλου, να «στήσουμε» σώμα ή/και «αφτί» για να αντιληφθούμε και να νιώσουμε τη μοναδική δόνηση που κάθε σώμα φέρει, τη μοναδική αφήγηση που θέλει να μοιραστεί μαζί μας, τη μέρα ή τη νύχτα, σε χώρους ιδιωτικούς ή/και δημόσιους. Συχνά χρειάζεται να ξεμάθουμε τους τρόπους μέσα από τους οποίους συνηθίσαμε να ακούμε και να αντιλαμβανόμαστε μια φωνή, έναν ήχο. Συχνότητες που είτε διαγράψαμε είτε ξεφεύγουν από το ακουστικό μας φάσμα τις αξιολογούμε συχνά ως ανάξιες της προσοχής μας. Αν, όπως λέει και μια αγαπημένη φίλη, καταφέρουμε μια μέρα να ακούσουμε σαν νυχτερίδες και αγαπήσουμε όπως οι σκύλες, ίσως να ζήσουμε με αλληλεγγύη και δικαιοσύνη.

Μπορεί η μουσική να βγει μέσα από θορύβους;

Το Noisy Words προσκαλεί μέσα στον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο καλλιτέχνες και κοινό από την Αθήνα και το εξωτερικό να μοιραστούν σκέψεις και εργαλεία αναπαραγωγής και ακρόασης του θορύβου και της μουσικής των λέξεων και των ήχων στις κοινές μας ζωές στον δημόσιο χώρο και στο αστικό τοπίο. Αποτελεί μια συγκυρία να αποφύγουμε να αξιολογήσουμε τη μουσική ως πιο σημαντική από τον θόρυβο και άρα τα σώματα που τον παράγουν ως λιγότερο άξια της προσοχής μας.

Info Το Noisy Words ξεκινά σήμερα με την
επιτελεστική συζήτηση μεταξύ της συγγραφέως
Salome Voegelin και της καθηγήτριας Αθηνάς
Αθανασίου με θέμα την ενεργητική ακρόαση
του θορύβου. Στις 20.00 στο Αμφιθέατρο
του Ινστιτούτου Γκαίτε, Ομήρου 14-16
(www.goethe.de/ins/gr/el/kul/kue/nwf.html)