Καθημερινές απλές {LF}αλλά δηκτικές ιστορίες

Η σπουδαία καναδή συγγραφέας Αλις Μονρό (Οντάριο του Καναδά, 1931-2024) εξέδωσε πολλές συλλογές διηγημάτων και χαρακτηρίστηκε «τεχνίτρια του λόγου στη διηγηματογραφία» από τη Σουηδική Ακαδημία, όταν τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ το 2013. Το έργο της περιγράφει μέσω της μινιμαλιστικής γραφής, με σαφήνεια, ακρίβεια και τη σωστή χρήση των λεπτομερειών ωστόσο, τις διαθέσεις και τις συγκρούσεις, τόσο τις εσωτερικές όσο και εκείνες των ηρώων της με τους άλλους. Παράλληλα αυτό δίνει μια πανοραμική περιγραφή των ανθρώπινων τύπων, χαρακτηριστικά τα οποία θυμίζουν τη γραφή μιας άλλης σημαντικής καναδής διηγηματογράφου, της γαλλόφωνης Γκαμπριέλ Ρουά, γνωστής στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό από τη συλλογή διηγημάτων της με τον τίτλο Ιστορίες από την οδό Ντεσαμπώ (μετάφραση Φοίβος Πιομπίνος, Μαΐστρος, 2008). Μόνο που η Αλις Μονρό διευρύνει περισσότερο τη θεματική της, αλλά και την τεχνική της, με τις διακλαδώσεις και το βάθος που δημιουργεί μέσα στις ιστορίες της. Δεν προσπερνάει τα αφανή, τα ταπεινά υλικά που συνιστούν την πραγματικότητα, αντιθέτως τα τοποθετεί στο κέντρο της ζωής των χαρακτήρων και δημιουργεί εκείνες τις συνθήκες που φέρνουν στο προσκήνιο την ανατροπή και το απροσδόκητο.

Οι ήρωες και οι ηρωίδες της δεν είναι παρά απλοί καθημερινοί τύποι, χωρίς ιδιαίτερες φιλοδοξίες, νοικοκυρές που ζουν σε κάποια γωνιά στην ενδοχώρα του Καναδά, κινούνται, ενίοτε, με ρυθμούς νωθρούς, ενώ κατά βάθος αναζητούν την ευτυχία, αν και δεν γνωρίζουν το περιεχόμενό της. Συχνά ξεκινάει η ιστορία από ένα επεισόδιο και αφού περιπλανηθεί ο/η αφηγητής/αφηγήτρια σε άλλα θέματα που συνδέονται μεταξύ τους, έστω και επιφανειακά, επιστρέφει στο αρχικό σκηνικό και τότε οι υπόγειες, αδιαφανείς αλληλεξαρτήσεις αποκαλύπτονται, αφήνοντας το τέλος, μερικές φορές, μετέωρο και ασαφές.

Οι ιστορίες ξεδιπλώνονται και ξεπηδούν η μία μέσα από την άλλη, ενώ δημιουργούνται παράλληλοι αλλά και εφαπτόμενοι κόσμοι. Η απουσία δράσης, ενίοτε, εξισορροπείται από την εξαντλητική αναπαράσταση των καθημερινών ασχολιών των χαρακτήρων. Γίνονται, εξάλλου, θέμα οι απλές χειρονομίες, οι σκέψεις και τα όνειρα, οι εφιάλτες, οι προσδοκίες ή οι αποτυχίες, ενώ ο/η αφηγητής/αφηγήτρια δεν συμμετέχει, παρατηρεί και εξιστορεί όσα βλέπει και θυμάται. Αντίθετα ο αναγνώστης συνθέτει και συνδυάζει τα γεγονότα και τις στάσεις ζωής για να δώσει εκείνος τη δική του ερμηνεία σε αυτά.

Ηρεμη, σταθερή και οριζόντια είναι η «φωνή της αφήγησης», ενώ παραμένουν υπόγειες, άδηλες και συγκρατημένες μερικές πτυχές, ακόμα και όταν αυτές αποτελούν την κορύφωση της ιστορίας. Οι παρεμβάσεις άλλων γεγονότων, φαινομενικά άσχετων μεταξύ τους, καθώς και τα φλασμπάκ διακόπτουν την ευθύγραμμη αφήγηση και ενδυναμώνουν τις υποδόριες εντάσεις, όπως συμβαίνει στο εξαίρετο διήγημα Ντόλι, στο οποίο με απλό τρόπο γίνεται έμμεσα λόγος για τα γηρατειά, τον φόβο του θανάτου, αλλά και τις αμφιβολίες που μπορεί να έχει κάποιος για τον σύντροφό του, ακόμα και αν αυτοί βρίσκονται σε προχωρημένη ηλικία. Το όνειρο αλλού, στο διήγημα Με θέα στη λίμνη, μπορεί να μεταβληθεί σε εφιάλτη όταν ο φόβος για την αρρώστια, εν προκειμένω την άνοια, και την απομόνωση που επιφέρουν τα γηρατειά έχει στηρίγματα στην ίδια την πραγματικότητα. Μια ανικανοποίητη γυναίκα αναζητεί τον έρωτα ακόμα και σε ένα κουπέ τρένου, ενώ μπορεί να είναι δίπλα το παιδί της, ή σε μια μακρινή και αβέβαιη γνωριμία, όπως στο πρώτο διήγημα της συλλογής με τον τίτλο Να φτάσει στην Ιαπωνία. Ο πρώην στρατιώτης που επιστρέφει στην πατρίδα από τον πόλεμο, στο Τρένο, βρίσκει το «λιμάνι» του στους πιο απίθανους τόπους, αλλά οι συνεχείς μετακινήσεις του, η απόμακρη στάση του και οι ξαφνικές αποδράσεις του από τις σχέσεις, που μπορεί να μετατραπούν σε συναισθηματικές και ερωτικές, μόνο αναίτιες δεν είναι.

Κάθε διήγημα της συλλογής είναι ένα διαμαντάκι, ένα μέρος του κόσμου αλλά και ένας ολόκληρος κόσμος, μια απροσδόκητη εμφάνιση των ανείπωτων και αδιαμόρφωτων εικόνων που προέρχονται από τις πιο σκοτεινές και ανεξερεύνητες πλευρές της ύπαρξης και οι οποίες μετατρέπονται σε δηκτικές συνθέσεις. Οι τέσσερις αυτοβιογραφικές ιστορίες, στο τέλος της συλλογής, συνθέτουν τέσσερα επεισόδια από την παιδική ηλικία της συγγραφέως, «τα πρώτα και τελευταία – και τα κοντινότερα πράγματα που έχω να πω για τη δική μου ζωή», όπως σημειώνει η ίδια.

Alice Munro
Ακριβή μου ζωή
Μτφ. Σοφία Σκουλικάρη
Εκδ. Μεταίχμιο, 2024, σελ. 328
Τιμή 14,40 ευρώ