Το τελευταίο θερινό σεμινάριο

Σαν να υψωνόταν ένας αόρατος γυάλινος τοίχος μπροστά του… Συνήθιζε να κατεβαίνει και να περιφέρεται στο ημικύκλιο που σχημάτιζαν τα ιδιόμορφα αναλόγια των μαθητών του της «δημιουργικής γραφής».

– Η καρέκλα και το τραπέζι μαζί, ένα έπιπλο, μικρό. Στο τραπεζάκι τα μολύβια και τα τετράδια, στο άνοιγμα της καρέκλας εκτιθέμενα και απροφύλακτα τα πόδια. –

Περνούσε και κοίταζε φευγαλέα τα κείμενά τους, διάβαζε τις δύο πρώτες σειρές, χτυπούσε ενθαρρυντικά στην πλάτη όποιον δεν έβρισκε ακόμα πώς ν’ αρχίσει, και συνέχιζε στον επόμενο. Δεκαπέντε μαθητές σχημάτιζαν το μισοφέγγαρο, μέσα στη μεγάλη αίθουσα, κάτω ακριβώς από την υπερυψωμένη έδρα του. Πολύ συχνά ένιωθε απίστευτα ανάλαφρος καθώς περπατούσε ανάμεσά τους, αστροναύτης που αιωρούνταν στο διάστημα, στο ξερό σεληνιακό τοπίο, χωρίς καθόλου σώμα. Μια ελαφράδα με την οποία αναγκάστηκε να συμφιλιωθεί. Κρεμασμένος ο συγγραφέας στις λέξεις, πάνω στον βαθύ γκρεμό τους, να κραυγάζει απελπισμένος κάποιος να τον ακούσει, κάποιος να τον σώσει.

Κατέβηκε, πιστός στη συνήθειά του και την πρώτη μέρα του νέου, θερινού σεμιναρίου, άφησε την έδρα και χαιρετούσε κάτω τον καθένα σπουδαστή που έγραφε προσηλωμένος, προσπαθώντας ν’ απαντήσει, να βρει τον λόγο που επέλεξε να παρακολουθήσει τα μαθήματα της «δημιουργικής γραφής», όπως απαιτούσε το εισαγωγικό κείμενο. Τους μιλούσε σαν να ήθελε, σκόπιμα, να τους αποσπάσει από το δύσκολο ερώτημα.

Απότομα σταμάτησε, δεν μπορούσε να προχωρήσει άλλο. Ενας αόρατος γυάλινος τοίχος υψωνόταν μπροστά του και τον εμπόδιζε.

Κοίταζε αμήχανος τους σπουδαστές, για μια εξήγηση, για μια βοήθεια, ήθελε να καταλάβει τι του γινόταν.

Τον παρατηρούσαν με περιέργεια. Αυτοί δεν είχαν δει τίποτε, δεν μπορούσαν να ξέρουν τι του συνέβαινε. Ανέβηκε τρομαγμένος στην έδρα του.

Λίγο πριν το τέλος του μαθήματος, ξεθάρρεψε. Κατέβηκε και περπάτησε ανάμεσά τους.

Μια φαντασίωση ήταν, κάποια ανεξήγητη φοβία του, μια ανυπότακτη ίσως σκέψη, παρηγόρησε τον εαυτό του. Προχώρησε μερικά βήματα και σταμάτησε πάλι απότομα. Επεσε πάνω στον αόρατο γυάλινο τοίχο. Επιασε και με τα δυο του χέρια το κεφάλι του, φάνηκε να ζαλίζεται από τη σύγκρουση, να παραπατάει, κάποτε συνήρθε και σκαρφάλωσε με μεγάλη δυσκολία στην έδρα. Δεν μετακινήθηκε από κει μέχρι να φύγει και ο τελευταίος, καθυστερούσε επίτηδες, έπρεπε να μείνει μόνος μέσα στην άδεια αίθουσα.

Οι σπουδαστές αποχώρησαν ευχαριστημένοι από το πρώτο τους μάθημα, μιλούσαν μεταξύ τους, γελούσαν, σχολίαζαν. Οι σπασμωδικές αντιδράσεις του συγγραφέα- δασκάλου τους μάλλον τους άρεσαν. Ετσι τον ήθελαν, έτσι τον είχαν φανταστεί. Αντισυμβατικό και απρόβλεπτο. Εναν ποιητή.

Καθυστερούσε επίσης κι έφυγε τελευταία, μετά από αρκετή ώρα, και μια μαθήτριά του. Γιατί στρίμωχνε βίαια μέσα στην υφασμάτινη κασετίνα της περισσότερα μολύβια από όσα μπορούσε να χωρέσει, και δεν τα κατάφερνε.

Χωρίς να γυρίσει να τον χαιρετήσει αποχώρησε κάποτε, πολύ θυμωμένη μαζί του, λες κι έφταιγε αυτός, αποκλειστικά, που δεν χώραγαν άλλα μολύβια στην κασετίνα της.

Περιέργως ούτε κι εκείνος κατέβηκε να περπατήσει ανάμεσα στους σπουδαστές, στα δύο επόμενα εβδομαδιαία μαθήματα του σεμιναρίου. Ηταν η πρώτη φορά που απίστησε στη συνήθειά του.

Στις δύο αυτές εβδομάδες απουσίαζε, την τρίτη έφτασε καθυστερημένη και προκλητικά ορμητική μέσα στην αίθουσα, τη στιγμή που ο δάσκαλος «σκάλιζε», όπως χαρακτήριζε την ερμηνεία του στα λογοτεχνικά κείμενα, το «Πίστωμα», το εμβληματικό διήγημα του Θεοτόκη.

Ενοχλήθηκε με τον τρόπο της, και σαν να τρόμαξε, πολύ γρήγορα όμως τον συνήθισε.

Ηταν σιωπηλή, κλειστή σαν στρείδι και σπάνια μιλούσε. Εδινε μόνο το γραφτό της στο δάσκαλο, άκουγε, ανεξήγητα έκπληκτη, τους διαλόγους των σπουδαστών και αποχωρούσε τελευταία από το μάθημα, πάντα θυμωμένη.

Επαιρνε, με υπέρμετρη ζέση, καθώς ανέλυε το κείμενο του Θεοτόκη, το μέρος του θύτη, ο δάσκαλος, έδειχνε μια περίεργη κατανόηση γι’ αυτόν. Επέμεινε πως ο θύτης είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής, ο θετικός ήρωας του διηγήματος, το πάσχον πρόσωπο, και όχι το θύμα, η γυναίκα. Ελεγε ακόμα πως μόνο οι ατάλαντοι ταυτίζονται με το θύμα, ο πραγματικός συγγραφέας στον θύτη βρίσκει το λογοτεχνικό ενδιαφέρον.

«Ο θύτης, αυτός έχει “το συγγραφικό ψωμί”» εξηγούσε στους μαθητές του και επίδοξους συγγραφείς. «Το θύμα είναι ασήμαντο και προβλέψιμες οι αντιδράσεις του, οι κοινωνικές συμβάσεις το ανάγουν σε περιωπή, με όρους διδακτικούς. Ο θύτης περνάει το μεγάλο μαρτύριο, άντρας ή γυναίκα, αυτός πληρώνει το φοβερό τίμημα, Σίσυφος που αναρριχάται, χωρίς ποτέ να φτάνει, στην κορυφή του Καυκάσου, μελλοθάνατος που πορεύεται τον Γολγοθά του, στον κρανίου τόπο του, γνωρίζοντας πως θα επιστρέψει και πάλι στη γη, ότι θα αναστηθεί, για να πληρώνει αιώνια».

Υπήρχε ένας απατημένος σύζυγος στο «Πίστωμα», ο οποίος πήρε την πιο φρικτή εκδίκηση από τη γυναίκα του. Την τιμώρησε αναγκάζοντάς την να θάψει ζωντανό το παιδί της, τον καρπό του παράνομου έρωτά της. «Γιατί η αγάπη είναι μόνο υπερβολική, γιατί η αγάπη δεν έχει μέτρο και όρια, γιατί η αγάπη όλα τα επιτρέπει, όλα τα δικαιολογεί, γιατί η αγάπη, άμα αναγνωριστεί και βιωθεί, δικαιώνει και την πλέον παράλογη πράξη, την καταξιώνει. Τέκνο της αγάπης, δικό της παιδί, είναι το μίσος».

Μιλούσε με έξαψη, ο συγγραφέας, είχε ξεχάσει κάθε μέτρο, χειρονομούσε, ήταν κατακόκκινος, έδειχνε εκτός εαυτού. Τον άκουγαν απορημένοι και αμήχανοι οι σπουδαστές.

Αυτή τον παρατηρούσε επίμονα όσο μιλούσε, φανερά αγανακτισμένη με την ανοίκεια παράσταση και τις αμετροεπείς δηλώσεις του. Φαινόταν σαν να το ζούσε ο δάσκαλος το διήγημα, σαν να αναβίωνε την ιστορία και να εισέπραττε ο ίδιος τα ολέθρια αποτελέσματά της. Εκτίθονταν έτσι ανεπανόρθωτα και, πράγμα περίεργο, εκείνη τον κοίταζε σαν να μην του το επέτρεπε αυτό, σαν να ήθελε να τον προειδοποιήσει για κάτι φοβερό που απειλούσε και τους δυο τους, σαν να ήθελε να τον προστατέψει. Αλλά και οι άλλοι σπουδαστές διαφωνούσαν όσο συνέχιζε την οιστρήλατη διάλεξή του.

«Δικαιώνεις τη ζήλεια, το κατώτερο ανθρώπινο ένστικτο», διαμαρτυρήθηκαν, «επιδοκιμάζεις μια σχέση ιδιοκτησίας της γυναίκας; Υπερασπίζεσαι ένα φονιά;».

Ανέκτησε την ψυχραιμία του, συνήρθε, μπήκε στη θλιβερή πραγματικότητά του, αντίκρισε περίλυπος τους μαθητές του που δεν καταλάβαιναν, και κατέφυγε για σωτηρία στη βασανιστική ελαφράδα του.

«Μιλάμε για την ηθική της τέχνης, όχι για την κοινωνική ηθική», διευκρίνισε. «Αν δεχτούμε ότι η ζήλεια είναι για όλους το κατώτερο ανθρώπινο ένστικτο δεν κάνουμε λογοτεχνία. Να θυμάστε, ο ένας μάς ενδιαφέρει. Εν πάση περιπτώσει» διόρθωσε, για να αποκαταστήσει το κλίμα εμπιστοσύνης προς το πρόσωπό του, «ασφαλώς και δεν εγκρίνω κανένα απάνθρωπο έγκλημα. Αλλοίμονο» αναστέναξε.

Οι σπουδαστές αναστέναξαν κι αυτοί, ανακουφισμένοι. Ολα μπήκαν ξανά σε τάξη.

Εκείνη όμως εξοργίστηκε ακόμα πιο πολύ μαζί του. Μια οργή που για αμίλητες γυναίκες όπως αυτή, σημαίνει πράγματα επίφοβα.

Τη δεύτερη ώρα, βρέθηκε πάλι κάτω, ξεχάστηκε, ήταν ακόμα σε έξαψη, και όταν έφτασε κοντά στο ίδιο θρανίο, έπεσε πάνω στον γυάλινο τοίχο. Ανέβηκε, κατάπληκτος με τον εαυτό του, στην έδρα και δεν επιχείρησε άλλη φορά, όσο διαρκούσε το εξαμηνιαίο θερινό σεμινάριο, να βαδίσει ανάμεσα στους μαθητές του. Είχε καταλάβει τι του συνέβαινε. Τι του συνέβη.

Μερικούς μήνες αργότερα, στο τελευταίο μάθημα, όταν όλοι είχαν φύγει από την αίθουσα, τον πλησίασε. «Μένω κοντά», του είπε, χωρίς κανένα πρόλογο. Τον έβαλε στο αυτοκίνητό της και τον πήγε σπίτι της. Εζησαν ένα μήνα μαζί, τριάντα μέρες. Τη μία ομορφότερη από την άλλη. Τρώγανε στην κουζίνα. Γυμνοί κι οι δυο τους. Χορτασμένοι από πολύωρο έρωτα. Ηταν πολύ χαρούμενοι, γελούσαν ασταμάτητα. Στον ένα μήνα ακριβώς, «την έβαλε ο διάβολος», όπως λένε όσοι πιστεύουν πως εκείνος φταίει για όλα, και του ζήτησε, παίζοντας μαζί του, να της πει πόσες γυναίκες είχε αγαπήσει στη ζωή του.

Μπήκε στο παιγνίδι της, ο άπειρος άντρας, ενώ όφειλε να διακρίνει την απειλή, να γνωρίζει πως τέτοια παιγνίδια είναι επικίνδυνα και να μην πέσει στην παγίδα της.

Εκανε, τάχα, πως μετρούσε, πως έχανε τον λογαριασμό, ότι δεν μπορούσε να θυμηθεί.

Τον παρατηρούσε με μεγάλη προσοχή, καταμετρούσε και τον παραμικρό μορφασμό του.

«Είσαι εξήντα τόσο, είναι φυσικό να ξεχάσεις», τον καθησύχασε, πολύ λυπημένη.

«Πες μου μόνο την πρώτη σου αγάπη, τ’ όνομά της, ή το ‘χεις ξεχάσει κι αυτό; δυνάμωσε ξαφνικά τη φωνή της, σαν να προσβλήθηκε σ’ αυτό το ενδεχόμενο, και απόδιωξε αμέσως τη λύπη της.

Πήγε τότε να βγει – πολύ αργά το διαισθάνθηκε το παιγνίδι της – δεν πρόλαβε. Ετσι αποφάσισε να τα παίξει όλα για όλα.

«Θέλω να θυμηθείς τ’ όνομά της», επέμεινε εκείνη με ανεξήγητη τώρα κακία. Βρισκόταν σε ανεξέλεγκτη κατάσταση, περίμενε με αγωνία την απάντησή του, κρεμόταν από τα χείλη του. Τον έβλεπε να ντύνεται αργά, να φοράει τη γραβάτα του, να δένει τα κορδόνια των παπουτσιών του, το ένα μετά το άλλο, να ισιάζει με τα δάχτυλα πιρούνια τα μακριά γκρίζα μαλλιά του. Στάθηκε μπροστά της: «Δεν θυμάμαι καμία γυναίκα, εσύ είσαι η πρώτη μου αγάπη». Ενας γέρος σχεδόν άντρας με χοντρά δάκρυα, αυλάκια πάνω στα μάγουλά του.

Δεν τον πίστεψε, όπως δεν πίστεψε ποτέ όσα έλεγε στο μάθημά του. Ούτε μια του λέξη.

Δεν ήταν αυτή για τέτοια. Η ζωή δεν είναι λογοτεχνία.

Σηκώθηκε, ήπιε με μια γουλιά το υπόλοιπο κόκκινο κρασί απ’ το ποτήρι της, έχυσε το δικό του, μισοπιωμένο, στον νεροχύτη.

Γυμνή πήγε κι άνοιξε διάπλατα την πόρτα του διαμερίσματός της. Φύγε του έδειξε.

Ενας μήνας μαζί του ήτανε αρκετός. Ενας μήνας τής έφτανε. Ενας μήνας υπό δοκιμή.

Ποιος ήταν ο θύτης, αυτός που την έκανε να βλέπει τις λέξεις σαν φίδια, που τη δηλητηρίασε, και δεν τις πιστεύει, και τις μισεί, δεν πρόκειται να το μάθει, όσο και να βασανίζεται. Δεν μπορεί.

Ούτε πως εκείνος πλήρωσε για το έγκλημά του, πόσο σκληρή ήταν η τιμωρία του, ή, κι αν ακόμα γλίτωσε, αν ξέφυγε αβρόχοις ποσί. Δεν τρέφει καμία συμπόνοια τώρα, καμία κατανόηση, κανένα δέος γι’ αυτόν.

Για ένα πράγμα όμως είναι σίγουρος. Πως εκείνος ανήκε στο δικό του σινάφι, πως ήταν από την ίδια στόφα, από την ίδια μαγιά. Πίστευε, τόσα χρόνια με τις λέξεις, ο αφελής πως ο ίδιος είχε το αντίδοτο στο δηλητήριό τους. Γι’ αυτό τις εμπιστεύοταν, γι’ αυτό δεν τις φοβόταν. Αλλά γελάστηκε.

Αφού η γυναίκα που αγάπησε δεν τον πίστεψε.

***

Φοβήθηκε να πάρει το ασανσέρ. Από τον πέμπτο όροφο κατέβηκε με τα πόδια. Στην πρασιά της πολυκατοικίας ένιωσε ελαφρύς, ίδια όπως παλιά. Ητανε πάλι ο αστροναύτης πάνω στο κατάξερο σεληνιακό τοπίο, αιωρούνταν στην εξωγήινη ατμόσφαιρα. Χωρίς καθόλου βάρος, χωρίς καθόλου σώμα.

Θέλησε να σηκώσει ψηλά το κεφάλι, να δει αν εκείνη είχε βγει στο μπαλκόνι, αλλά δεν τόλμησε. Εφευγε και άκουγε τα σπασίματα από τον αόρατο τοίχο που κατέρρεε.

Γυάλινα συντρίμμια πίσω του, όσο ξεμάκραινε.

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Ανδρέα Μήτσου με τίτλο
«Ο καουμπόης του Αλίμου» κυκλοφορεί από τον Καστανιώτη.