Οταν η φύση εκδικείται

Ας είμαστε ρεαλιστές: από τότε που ο πλανήτης Γη υπάρχει, ο άνθρωπος κινδυνεύει. Oχι ότι δεν πάμε κι εμείς γυρεύοντας (αν και δεν φταίμε πάντα), πάντως κινδυνεύουμε αρκετά από τα τερτίπια της φύσης. Μια είναι το πολύ κρύο, μια η πολλή ζέστη. Σημεία του πλανήτη έχουν πληγεί αφάνταστα από καταστροφικά καιρικά φαινόμενα, ενώ μέσα σ’ όλα υπάρχουν και τα άγρια θηρία πάνω στο έδαφος, όπως και εκείνα κάτω από το νερό. Ανθρωπος και φύση μονομαχούν διαρκώς και είναι φυσικό αυτές οι ιστορίες να γίνονται κινηματογράφος. Προσφάτως είδαμε την περιπέτεια καταστροφής «Twisters» του Λι Αϊζακ Τσουνγκ που ασχολείται με τους ανεμοστρόβιλους της Οκλαχόμα, θέμα που είχε απασχολήσει το Χόλιγουντ και στα 90s με το παρόμοιο «Twister» (1996) του Γιαν ντε Μποντ. Και ιστορίες όπως αυτές του ανά χείρας κειμένου μάς βοηθούν να δούμε μια πλευρά της ανθρωπότητας που δεν βλέπουμε πάντα στη σύγχρονη εποχή.

Ο ναυαγός (Cast Away, ΗΠΑ, 2000)

O ναυαγός που επιζεί από την πτώση ενός αεροπλάνου στον Ειρηνικό καταλήγοντας μόνος σε ένα ερημικό νησί, γίνεται, κατά μία έννοια, ένας φορέας της λογικής και της ελπίδας για την επιβίωση μέσα στη μοναξιά, την απομόνωση και το όχι πάντα φιλικό περιβάλλον της φύσης με το οποίο για πρώτη φορά έρχεται σε τόσο στενή επαφή. Ομως ο Τσακ Χόλαντ, ο ήρωας που υποδύθηκε ο Τομ Χανκς στην ταινία του Μπάρι Λέβινσον, βαθιά μέσα του έχει πιστέψει ότι μια μέρα, ναι, μπορεί να γυρίσει στο σπίτι του, οπότε χρησιμοποιεί δημιουργικά, σαν εργαλείο, το φυσικό περιβάλλον, όσο και αν αυτό πολλές φορές μετατρέπεται σε σκληρό εχθρό του. Και με τη σειρά του ο Χόλαντ, χάρη στην πειστική ερμηνεία του Τομ Χανκς, καταφέρνει να πείσει εμάς ότι για να κάνει όλα όσα κάνει ώστε να μείνει ζωντανός, δεν είναι τελικά και τόσο περίεργο που φτάνει μια μέρα σπίτι του.

Στα σαγόνια του καρχαρία (Jaws, ΗΠΑ, 1975)

Η προσπάθεια τριών αντρών (Ρόι Σάιντερ, Ρίτσαρντ Ντρέιφους, Ρόμπερτ Σο) να εξοντώσουν μέσα σε ένα σκάφος – καρυδότσουφλο τον τεράστιο λευκό καρχαρία ο οποίος καταβροχθίζει λουόμενους στη μικρή παραθαλάσσια πόλη της Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ, έχει καταφέρει να διατηρηθεί θαυμάσια στον χρόνο και προκαλεί σήμερα την ίδια… όρεξη που είχε προκαλέσει στην εποχή της όταν «έσπαζε» ταμεία. Ομως ενώ ακόμα και σήμερα η ταινία που καθιέρωσε τον σκηνοθέτη Στίβεν Σπίλμπεργκ μπορεί να σε κάνει να αναπηδήσεις από φόβο στο κάθισμά σου, είναι επίσης μια ταινία που εκφράζει οικολογικές ανησυχίες, πολύ πιο σύνθετες όμως από όσο εκ πρώτης όψεως δείχνουν. Γιατί στον μεγάλο λευκό καρχαρία των «Σαγονιών του καρχαρία» κάποιος «διαβάζει» μια υπερβολικά ανεπτυγμένη θαλάσσια σκιά που συμβολίζει όλες τις καταπιεσμένες, οικολογικές φοβίες μας.

Wild (HΠΑ, 2014)

Η ταινία του Ζαν Μαρκ Βαλέ μάς θυμίζει ότι η φύση είναι ένα μοναδικό «χωνευτήρι» που στις κατάλληλες συνθήκες ή στο σωστό timing μπορεί πραγματικά να μεταμορφώσει έναν άνθρωπο. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει με τη Σέριλ Στρέιντ (Ρις Γουίδερσπουν), η οποία δεν αισθάνεται καλά με την εσωτερική της ταυτότητα και αναζητεί ένα δικό της «χωνευτήρι», αποφασίζοντας να περπατήσει το μακρύ και δύσκολο μονοπάτι Pacific Crest, χωρίς καμία προηγούμενη εμπειρία και χωρίς κανέναν στο πλευρό της για να τη βοηθήσει. Το «να βρεις τον εαυτό σου» μόνος μέσα στην έρημο, πολύ πιθανόν να σημαίνει κάτι διαφορετικό για τον καθένα μας και σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό συμβαίνει όταν κάποιος είναι έτοιμος να κάνει μια ριζική αλλαγή στη ζωή του ή όταν έχει ζήσει μια κατάσταση σοκ που τον έχει φέρει μπροστά σε δραστικές αποφάσεις.

Η επιστροφή (The Revenant, HΠΑ / Ταϊβάν / Χονγκ Κονγκ, 2015)

Μια ιστορία εκδίκησης, σε συνάρτηση με την αυτογνωσία και κυρίως μια απίστευτη δοκιμασία με τη φύση, στην οποία κεντρικό πρόσωπο είναι ο Χιου Γκλας (Λεονάρντο ντι Κάπριο) σε ρόλο ιχνηλάτη που αναζητεί τον δολοφόνο (Τομ Χάρντι) του γιου του στον παγωμένο Καναδά του 19ου αιώνα. Ενώ όμως πλησιάζει στον προορισμό του, ο Γκλας θα βρεθεί μπροστά σε ένα τεράστιο δίλημμα: να υποκύψει στη δίψα για εκδίκηση ή να «επιστρέψει στην ανθρωπότητα» έχοντας δαμάσει το ζώο στο οποίο έπρεπε να μετατραπεί μέσα στην παγωνιά της άγριας φύσης; Ο μεξικανός σκηνοθέτης Αλεχάντρο Γκονζάλεθ Ινιαρίτου επιστρέφει στα βασικά υλικά του κινηματογράφου και μας θυμίζει ότι το σινεμά που αξίζει (και μένει) είναι εκείνο που φτιάχνεται με ιδρώτα και αίμα. Σε αυτό το συναρπαστικό ταξίδι στην άγρια φύση ο Ντι Κάπριο ξεπερνά τα όριά του (η σκηνή με την αρκούδα έχει μείνει στην Ιστορία), λόγος για τον οποίο κέρδισε το Οσκαρ πρώτου ρόλου.

Σε ρηχά νερά (The Shallows, ΗΠΑ, 2016)

Για πρώτη φορά στην καριέρα της, η Μπλέικ Λάιβλι «μεταφέρει» μια ταινία εξ ολοκλήρου στις πλάτες της παίζοντας τη νεαρή σέρφερ που απειλείται από έναν λευκό καρχαρία σε κάποια ειδυλλιακή παραλία του Μεξικού. Το γεγονός ότι η ηρωίδα της Λάιβλι είναι γιατρός βοηθά το σενάριο να αναπτύξει έξυπνες ιδέες ως προς το πώς η γυναίκα θα αντιμετωπίσει το υδρόβιο τέρας (για παράδειγμα, σαν θηλυκός Ράμπο ράβει την πληγή της με την αλυσίδα του λαιμού της), ενώ η σχέση της με έναν πληγωμένο γλάρο έχει αντίστοιχη ευαισθησία με εκείνη που είχε αναπτύξει ο Τομ Χανκς με μια μπάλα την οποία ονόμασε Wilson στον «Ναυαγό». Ο σκηνοθέτης Χάουμε Κολέ Σερά δουλεύει με οικονομία τις καταστάσεις, χωρίς να σε αφήνει ποτέ σε ησυχία, και αυτό για μια τέτοια ταινία είναι πλεονέκτημα.

Γκοτζίλα, το τέρας του αιώνος (Godzilla, Ιαπωνία, 1954)

Κινγκ Κονγκ (King Kong, ΗΠΑ, 1933)

Ο Γκοτζίλα (φωτογραφία), το γιγαντιαίο δημιούργημα των αποβλήτων της Χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου, έγινε σημείο κινηματογραφικής αναφοράς τόσο για τη μυθική παρουσία του όσο και για τον συμβολισμό της καταστροφικής πλευράς της ανθρωπότητας, σε μια Ιαπωνία η οποία ακόμη υπέφερε από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. Οπως συνέβη και με τον τεράστιο γορίλα Κινγκ Κονγκ της ταινίας του Τοντ Μπράουνινγκ, στην οποία σαφώς υπάρχει επίσης το στοιχείο της εκδίκησης της φύσης προς τον άνθρωπο, η υπερβολή ήταν ο μοχλός που κινητοποιούσε την ιστορία των περιπετειών του Γκοτζίλα αφού η επιτυχία της ταινίας σήμανε δεκάδες συνέχειες. Ανάμεσά τους και η «συνάντησή» του με τον Κινγκ Κονγκ, με τον οποίο ο Γκοτζίλα συμπρωταγωνιστεί και στο πρόσφατο franchise ταινιών που εξετάζουν εκ νέου τον μύθο του.

Μετά την επόμενη μέρα (The Day After Tomorrow, ΗΠΑ, 2004)

2012 (2009, ΗΠΑ) του Ρόλαντ Εμεριχ

Εμπνευσμένος από το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας «The Coming Global Superstorm» των Αρτ Μπελ και Γουίτλεϊ Στράιμπερ, ο Ρόλαντ Εμεριχ σκηνοθέτησε την περιπέτεια οικολογικής καταστροφής του σκεπτόμενου θεατή, της οποίας το σενάριο πατά στην κάθε άλλο παρά αβάσιμη θεωρία που λέει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα μπορούσε να προκαλέσει μια απότομη κλιματολογική αλλαγή που θα μας έφερνε προ των πυλών μιας νέας Εποχής των Παγετώνων (φωτογραφία). Στο δε «2012» του ίδιου σκηνοθέτη, από την αρχή κιόλας της ταινίας γίνεται γνωστό ότι ελπίδα σωτηρίας της Γης δεν υπάρχει: ο φλοιός του πλανήτη μας έχει αποσταθεροποιηθεί και στόχος όσων καταφέρνουν να επιβιώσουν είναι τα ειδικά καταφύγια που έχουν προληπτικώς κατασκευαστεί. Πάνω σε αυτό το μοτίβο η ταινία ακολουθεί πιστά τα γνώριμα κλισέ: αρκετές μικρές ιστορίες και πολλά πρόσωπα συγκροτούν ένα τεράστιο πάνελ καταστροφολαγνείας, με χιούμορ, αφελή διδακτισμό και καταιγιστικά εφέ.

Τζουράσικ Παρκ (Jurassic Park, ΗΠΑ, 1993)

Ο χαμένος κόσμος: Τζουράσικ Παρκ (The Lost World: Jurassic Park, HΠΑ, 1997) του Στίβεν Σπίλμπεργκ

Στην ταινία – φαινόμενο της χρονιάς της, η ύπαρξη ενός ιδιόκτητου νησιού που έγινε τεράστιο πάρκο «αναγεννημένων δεινοσαύρων», ενώ έχει πράγματι τα στοιχεία ενός πανάκριβου κινηματογραφικού παραμυθιού, σε ένα δεύτερο επίπεδο στηρίζει την άποψη ότι όταν ο άνθρωπος αντιστέκεται στους νόμους της φύσης, εκείνη αναπόφευκτα θα στραφεί εναντίον του. Στη δεύτερη μάλιστα ταινία του «Πάρκου», τον «Χαμένο κόσμο», που ακολούθησε το «Τζουράσικ Παρκ» λόγω της τεράστιας επιτυχίας του, ο Σπίλμπεργκ χώνει ακόμα πιο βαθιά το νυστέρι του υποστηρίζοντας ότι τα εξαιρετικά ισορροπημένα οικοσυστήματα, πρώτον, μπορούν εύκολα να βγουν από τον συγχρονισμό τους (ακόμη και από τον ήχο μιας κάμερας), και δεύτερον, όταν αυτό γίνεται, η καταστροφή μπορεί να είναι τεράστια. Ενώ λοιπόν η φιλανθρωπική και οικολογικά υπεύθυνη ομάδα παρέμβασης στην ιστορία της ταινίας θέλει απλώς να παρατηρήσει και να αναλύσει επιστημονικά τα μοναδικά είδη δεινοσαύρων του νησιού, η αλτρουιστική παρέμβασή της προκαλεί τελικά το οικοσύστημα, το οποίο όντως αποσταθεροποιείται επικίνδυνα.