Η κλιματική αλλαγή και η ενεργειακή κρίση έγιναν κόμικ

^«Ενέργεια δεν είναι μόνο ο λογαριασμός του ρεύματος, που μας φαίνεται πάντα φουσκωμένος. Είναι οι μηχανές που κινούν την παραγωγή και την οικονομία, οι πόλεις, οι μεταφορές, η εργασία, ο ελεύθερος χρόνος. Με άλλα λόγια, είναι ολόκληρος ο κόσμος στον οποίο ζούμε. Το σύστημα που φτιάξαμε τα τελευταία περίπου διακόσια χρόνια βασίζεται στην ενεργειακή αφθονία και στην απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Ωστόσο, οι ορυκτοί ενεργειακοί πόροι όχι μόνο συνεχώς λιγοστεύουν αλλά και ρυπαίνουν. Σήμερα έχει γίνει αληθινός ο κόσμος του “Εξολοθρευτή”» λέει ο Ζαν – Μαρκ Γιανκοβισί, ο οποίος ως ειδικός της κλιματικής αλλαγής και των συνεπειών της προσπαθεί εδώ και 25 χρόνια να ενημερώσει όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο εκλαϊκεύοντας θέματα που αφορούν την ενέργεια και το περιβάλλον. Και το έκανε συνυπογράφοντας με τον σκιτσογράφο Κριστόφ Μπλεν ένα γκράφικ νόβελ με τίτλο «Ενας κόσμος χωρίς τέλος» (από τις εκδόσεις Επίκεντρο).

Το βιβλίο περιέχει τη συζήτησή τους για θέματα όπως το νέφος του διοξειδίου του άνθρακα, την υπερθέρμανση του πλανήτη, τις συνέπειες από την άνοδο της στάθμης των ωκεανών. Μιλάνε για την εξάρτηση του σύγχρονου ανθρώπου από τα ορυκτά καύσιμα, για τις βαθιές αλλαγές που επιφέρει η ανθρώπινη δραστηριότητα στο φυσικό περιβάλλον και ειδικότερα στο κλίμα, καθώς και για το τι συνεπάγεται αυτό για την κοινωνία στο σύνολό της. Υποδυόμενοι άλλοτε τον εαυτό τους και άλλοτε φανταστικούς ρόλους, οι δύο ήρωες ανασυνθέτουν με ευφάνταστο τρόπο τη μεγάλη περιπέτεια της ανθρωπότητας, μέσα από το πρίσμα της ενέργειας και του κλίματος.

«Γκάτζετ για πλούσιους»

Το πρώτο μέρος της συζήτησής τους αφορά το αφήγημα της σύγχρονης εξέλιξης. Για τον μετρ του περιβάλλοντος υπάρχουν δραστικές αλλαγές νοοτροπίας και όχι ημίμετρα. Στην περίπτωση των μετακινήσεων στις πόλεις η θεωρία του αρχίζει ως εξής: «Για να αντικαταστήσεις όλα τα οδικά καύσιμα σε μία βιομηχανοποιημένη χώρα με υδρογόνο πρέπει να διπλασιάσεις την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το κάνεις είτε με 54 νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες, είτε με 80.000 ανεμογεννήτριες ή τοποθετώντας στη μισή έκταση της Κορσικής φωτοβολταϊκά πάνελ. Στη συζήτηση, σχέδια από φορτηγά με φορτίο συμπιεσμένου υδρογόνου, οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις, τα ακινητοποιημένα αυτοκίνητα σε μία εξοχή εικονοποιούν το πρόβλημα στο οποίο αναφέρεται: ότι τα αυτοκίνητα υδρογόνου έχουν λιγότερη αυτονομία. «Τα αυτοκίνητα υδρογόνου είναι σαν τα ηλιακά αεροπλάνα. Υπάρχουν γιατί στους πλούσιους αρέσουν τα γκάτζετ» είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει.

Τα θέματα που θίγονται στο βιβλίο είναι εξαιρετικώς επίκαιρα, επισημαίνει ο επιμελητής της ελληνικής έκδοσης, Γιάννης Ζηρίνης, προσθέτοντας ότι ο Γιανκοβισί είναι μάστορας στις προσεγγίσεις των μεγάλων μεγεθών. Για να χτίσει για παράδειγμα το αφήγημα πάνω στη σύγχρονη εξέλιξη και στην κατανάλωση ενέργειας μέσω των μηχανών, ο Γιανκοβισί αναφέρει ότι «κάθε άνθρωπος καταναλώνει μέσω των μηχανών 22.000 κιλοβατώρες κατά μέσο όρο τον χρόνο… Είναι λες και κάθε άνθρωπος πάνω στη Γη έχει περίπου 200 δούλους να δουλεύουν ασταμάτητα γι’ αυτόν». Γραμμένο σε ύφος χαλαρής κουβέντας δύο Γάλλων που τους απασχολεί η σύγχρονη συνθήκη ζωής στη χώρα τους αλλά και οι οποίοι αντιλαμβάνονται τη διασύνδεση των επιπτώσεων ως μία αλυσίδα προβλημάτων που αφορά το σύνολο των κατοίκων του πλανήτη, το «Ενας κόσμος χωρίς τέλος» απευθύνεται σε νέους αναγνώστες, φοιτητές και εργαζόμενους που δεν είναι απαραίτητα επιστήμονες. Τα ευρήματα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας του, συμπληρώνει ο Γιάννης Ζηρίνης, απηχούν στους νέους που ταυτόχρονα είναι και αναγνώστες ιστοριών κόμικ. Γι’ αυτό και η στολή του υπερήρωα Iron Man της Marvel στις σελίδες του γκράφικ νόβελ ντύνει τον σύγχρονο άνθρωπο που στην καθημερινή του ζωή η ενέργεια που χρησιμοποιεί για να πετάξει (με αεροπλάνο), να επικοινωνήσει άμεσα (με κινητό τηλέφωνο), να ελέγξει (με τεχνητό κλιματισμό) το κρύο και τη ζέστη ισοδυναμεί με το γαλάζιο φως που ενεργοποιεί τον Iron Man κοστίζοντας το 5% του ετήσιου εισοδήματός του.

Κατάρριψη μύθων

Στην πορεία της κουβέντας, ο Γιανκοβισί καταρρίπτει μύθους, στηλιτεύει την οικειοποίηση της οικολογίας από τις επιχειρήσεις, προτείνει λύσεις που θα μπορούσαν να διαμορφώσουν το ενεργειακό αύριο των καπιταλιστικών κοινωνιών και το κλιματικό μέλλον του πλανήτη: «Στις μέρες μας η παραγωγή τροφίμων περιλαμβάνει επεξεργασία και μεσάζοντες σε μεγαλύτερο βαθμό συγκριτικά με εκατό χρόνια πριν. Δεν πληρώνεις για τα τρόφιμα, αλλά για τις υπηρεσίες» λένε στο δεύτερο μέρος του βιβλίου οι συνομιλητές κουβεντιάζοντας για το κλίμα, τις διατροφικές συνήθειες και πώς επηρεάζουν τις εκπομπές αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου. «Ελπίζω ότι το “μάθημα για τη σχέση οικονομίας και φυσικού κόσμου”, το οποίο επιχειρεί να παραδώσει αυτό το βιβλίο, θα φανεί ενδιαφέρον στους έλληνες αναγνώστες, δεδομένου ότι η Ελλάδα βιώνει και αυτή όλο και περισσότερο τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη, καθώς και της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών, η οποία έχει πυροδοτηθεί από ταραχές οφειλόμενες μεταξύ άλλων και στην κλιματική κρίση» σημειώνει ο συγγραφέας για την ελληνική έκδοση του βιβλίου του. Το οποίο έχει μεγάλη απήχηση, με πωλήσεις τα τελευταία δύο χρόνια πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα στις γαλλόφωνες χώρες.

Θα είναι εύκολο το μέλλον; «Δυστυχώς όχι» είναι η απάντηση του ειδικού της κλιματικής αλλαγής. «Ο πλανήτης δεν άλλαξε μέγεθος και κάποια στιγμή η τούρτα δεν φτάνει για όλους, ώστε να έρχονται συνεχώς και άλλοι στο τραπέζι. Στο μέλλον πρέπει να φανούμε πιο προνοητικοί και να αξιοποιούμε τα πάντα, γιατί δεν θα έχουμε περιθώριο για αυτοσχεδιασμούς».