Η εικαστική «περιπέτεια» του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τον αγγίζει το βλέμμα μας καθημερινά καθώς στέκει πάνω στο άλογό του κάτω από τα καλώδια του τρόλεϊ και πλάι στις ράγες του τραμ στη συμβολή των λεωφόρων Αμαλίας και Βασιλίσσης Ολγας. Και τόσο βιαστικά, όμως, που σχεδόν κανένας δεν θα μπορούσε να απαντήσει με σιγουριά στο ερώτημα τι κρατάει στο χέρι του ή σε ποια ράτσα ανήκει το άλογό του.

Είναι ο Μέγας Αλέξανδρος. Το εμβληματικό γλυπτό που «γεννήθηκε» στο μυαλό του Γιάννη Παππά τον Νοέμβριο του 1941, μέσα στον σκληρό χειμώνα της Κατοχής και ενώ μόλις είχε επιστρέψει στην Αθήνα πεζός από το μέτωπο. Ενας έφιππος ανδριάντας που δεν ολοκληρώθηκε παρά μόνο 32 χρόνια αργότερα, ενώ ύστερα από πολλές περιπέτειες κατάφερε τελικά να βρει τη θέση του στον δημόσιο χώρο.

Τι κράτησε ζωντανή τη λαχτάρα του σπουδαίου γλύπτη, ακαδημαϊκού και δασκάλου επί τρεις δεκαετίες έως ότου δώσει τη μορφή που ο ίδιος επιθυμούσε στον μακεδόνα στρατηλάτη; Πόσα έργα δούλεψε με τα χέρια του στον γύψο; Ποια εργαλεία χρησιμοποίησε; Πόσα σημάδια από μολύβια και καρφιά, ακόμα κι από τα δάχτυλά του, διηγούνται τη μεγάλη αυτή περιπέτεια δημιουργίας του έφιππου ανδριάντα;

Την πολυετή, πολύπλοκη και άκρως ενδιαφέρουσα ιστορία που βρίσκεται πίσω από το εμβληματικό γλυπτό υπόσχεται να παρουσιάσει στο ευρύ κοινό η έκθεση «Γιάννης Παππάς, αναζητώντας τον Αλέξανδρο» που διοργανώνει το δραστήριο Φουγάρο του Ναυπλίου στην πρώτη του συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, επιτρέποντας στους επισκέπτες να ιχνηλατήσουν κάθε βήμα δημιουργίας του χάλκινου έργου, από τη στιγμή της σύλληψης έως την ώρα της υλοποίησης.

Σημειώσεις πάνω σε σχέδια και γρήγορα σκίτσα, φωτογραφίες και αυτοσχέδια κόμικς με διαλόγους ανάμεσα σε αναβάτες και τα άλογά τους, βίντεο από τη χύτευση του αγάλματος, αλλά και από δοκιμές με τη βοήθεια χαρτονένιου μοντέλου για την τοποθέτησή του στην πλατεία Κοτζιά που δεν πραγματοποιήθηκε – περί τα 40 γλυπτά, 300 σχέδια και 200 φωτογραφίες, με τον μεγαλύτερο όγκο εκθεμάτων να παρουσιάζεται για πρώτη φορά –, είναι μερικά μόνο από τα υλικά της «κουζίνας» του Γιάννη Παππά. Υλικά που θα πλαισιώσουν το εντυπωσιακό και ιδιαίτερα ευπαθές γύψινο πρόπλασμα διαστάσεων 3,9 Χ3,3 μ. του διάσημου χάλκινου αγάλματος το οποίο θα βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης, την οποία συνεπιμελούνται ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φουγάρου, Αντώνης Ι. Κοντρογιάννης, και ο διευθυντής Εργαστηρίου Γιάννη Παππά – Μουσείο Μπενάκη, Θοδωρής Μπαργιώτας.

Αγνωστες ιστορίες

Δεν είναι όμως μόνο οι τεχνικές λεπτομέρειες που αποκαλύπτονται σε αυτή την πρωτότυπη παρουσίαση. Είναι οι πληροφορίες ότι ο Γιάννης Παππάς επισκεπτόταν τον ιππόδρομο και ιππικούς ομίλους για να εντοπίσει το κατάλληλο άλογο για τη σύνθεσή του. Και αφού απέρριψε το Αττικό ως μικρό, αλλά και μια ράτσα της Βόρειας Ελλάδας ως ιδιαίτερα μεγαλόσωμο, κατέληξε σε ένα πολύ ιδιαίτερο άλογο που εντόπισε σε ιππικό όμιλο της Αττικής.

Το ένδυμα του στρατηλάτη σχεδίασε ο  ενδυματολόγος του Εθνικού Θεάτρου Αντώνης Φωκάς, μετά την επίσκεψή του με τον Γιάννη Παππά στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολι, με σκοπό να μελετήσουν το ψηφιδωτό με τη Μάχη της Ισσού από την Πομπηία. Και το φόρεσε ο μαθητής του Παππά, γλύπτης Κώστας Οικονόμου, ο οποίος πόζαρε για τον δάσκαλό του.

«Ο Γιάννης Παππάς επέλεξε να  απεικονίσει τον Αλέξανδρο όχι ως ένοπλο στρατηλάτη αλλά ως πρεσβευτή της ελληνικότητας στις εσχατιές του τότε γνωστού κόσμου» λένε οι επιμελητές, οι οποίοι επισημαίνουν ότι ο γλύπτης «θέλησε να αποδομήσει γλυκά την περσόνα του Αλεξάνδρου», γι’ αυτό και τον απεικόνισε άοπλο.