Η «μάχη για το μέλλον» της Γερμανίας μετά τις ευρωεκλογές

Το σοκ ήταν μεγάλο. Χρειάστηκαν σχεδόν 24 ώρες για να σχολιάσει ο καγκελάριος Σολτς την έκβαση των ευρωεκλογών με μία διαπίστωση που είχαν κάνει όλοι μόλις έκλεισαν οι κάλπες της Κυριακής: «Το αποτέλεσμα ήταν κακό και για τα τρία κυβερνητικά κόμματα», είπε ξερά ο Σολτς. Σοσιαλδημοκράτες, Πράσινοι και Φιλελεύθεροι συγκέντρωσαν αθροιστικά μικρότερο ποσοστό από εκείνο της συντηρητικής Χριστιανικής Ενωσης CDU/CSU που έμεινε μόνη στην κορυφή του 30%. Για όλους ήταν ανακούφιση ότι η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) ανέβηκε μεν αλλά έμεινε μακριά από το 20% και το 24% που είχε στις δημοσκοπήσεις μερικούς μήνες πριν.

Ο Σολτς έχει μπροστά του άλλους 15 μήνες κυβερνητικής θητείας, μία τελευταία ευκαιρία για τα τρία κόμματα του κοκκινο-πρασινο-κίτρινου συνασπισμού να αναστρέψουν την κακή εικόνα εσωτερικής φαγωμάρας που σφράγισε τα τρία χρόνια της διακυβέρνησης. Αν δεν το καταφέρουν, το πιθανότερο είναι να ξαναζήσουν το στραπάτσο της περασμένης Κυριακής και στις παγγερμανικές εκλογές τον Σεπτέμβριο του 2025.

Οι ευρωεκλογές δεν έφεραν στη Γερμανία τον πολιτικό σεισμό που βιώνει στην άλλη πλευρά του Ρήνου η Γαλλία. Ωστόσο επιβεβαίωσαν για μία ακόμα φορά ότι 35 χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, η διχοτόμηση της Γερμανίας παραμένει ζωντανή στην πολιτική συμπεριφορά Ανατολικογερμανών και Δυτικογερμανών. Στην Ανατολική Γερμανία τα δύο κόμματα του ακροδεξιού και ακροαριστερού εθνολαϊκισμού – το AfD και το νέο κόμμα της Σάρα Βάγκενκνεχτ BSW – έχουν πάνω από 40% και θα παίξουν καθοριστικό ρόλο μετά τις περιφερειακές εκλογές σε τρία ομόσπονδα κρατίδια τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.

Το εκλογικό αποτέλεσμα της Κυριακής ανέδειξε ταυτόχρονα και βαθύτερες διεργασίες που συντελούνται στο πολιτικό σύστημα της Γερμανίας. Οι αναλυτές και εκλογολόγοι διαπιστώνουν ότι το AfD δεν είναι πλέον μία δεξαμενή που μαζεύει απλά τους δυσαρεστημένους από τα παραδοσιακά, «συστημικά» κόμματα. Ξεκίνησε ως κόμμα ευρωσκεπτικιστικής διαμαρτυρίας, αλλά μετά την προσφυγική κρίση του 2015 μετεξελίχθηκε σε ακραίο ακροδεξιό σχηματισμό, που έχει πολλά εξτρεμιστικά στοιχεία στις γραμμές του, αλλά αποκτά και ρίζες στο εκλογικό σώμα. Δεν είναι μόνον η τιμωρητική διάθεση των ψηφοφόρων που τροφοδοτεί την άνοδο του AfD, αλλά η πολιτική και ιδεολογική διείσδυση του AfD στα μεσοστρώματα της γερμανικής κοινωνίας, την οποία καταγράφουν εδώ και καιρό κοινωνιολογικές έρευνες για την πολιτική συμπεριφορά του Κέντρου.

«Το εκλογικό αποτέλεσμα δεν είναι ένας απολογισμός με νεοφιλελεύθερες περικοπές κοινωνικών παροχών ή εξέγερση ενάντια σε μια μορφή νεοφεουδαρχικής διακυβέρνησης από τους πλούσιους και υπερπλούσιους», εξηγεί ο Χάιντς Μπούντε, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους κοινωνιολόγους της Γερμανίας. «Το κυρίαρχο θέμα της στροφής προς τα δεξιά είναι η μετανάστευση από κράτη εκτός του χώρου του ΟΟΣΑ προς τις φιλελεύθερες, με ισχυρό κράτος πρόνοιας, δημοκρατίες», σημειώνει. Το 2015 αποτελεί ορόσημο, στον βαθμό που το μεταναστευτικό κύμα εισπράχθηκε από ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ως «απώλεια του ελέγχου» από τα συντεταγμένα όργανα της πολιτείας. Ετσι εξηγείται, λέει ο Μπούντε, ότι στο AfD συστεγάζονται άτομα από εντελώς διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, «από τον κλασικό γερμανό επαγγελματία, τον έμπορο με μεταναστευτική καταγωγή, τον ανατολικογερμανό δικηγόρο και τον δυτικογερμανό γιατρό».

Οι ευρωεκλογές έδειξαν ταυτόχρονα τη μεγάλη διείσδυση της Ακροδεξιάς στους νέους. Στους ψηφοφόρους μέχρι 24 ετών το SPD πήρε μόλις 9%, ενώ δραματική πτώση είχαν οι Πράσινοι, έχασαν 23 μονάδες και είναι τρίτο κόμμα με 11%, με πρώτο τη συντηρητική Χριστιανική Ενωση με 17% και δεύτερο το ακροδεξιό AfD με 16%.

Ειδικά το AfD έχει ρίξει από καιρό το βάρος της πολιτικής του καμπάνιας στο TikTok και τα κοινωνικά δίκτυα. Αλλά δεν είναι η μόνη εξήγηση γιατί οι νέοι γυρίζουν την πλάτη στα αριστερά κόμματα. Το γεγονός ότι στις ευρωεκλογές ήταν αυξημένη η υποστήριξη των νέων ψηφοφόρων σε δεξιά και ριζοσπαστικά ακροδεξιά κόμματα υποδηλώνει μία βαθύτερη αλλαγή στην πρόσληψη των πολιτικών προταγμάτων από τους νέους, εκτιμά ο κοινωνιολόγος Μπούντε. Και αυτό αποτελεί τον πυρήνα της «μάχης για το μέλλον», που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.