Τέσσερα πάνελ για το ψηφιακό μας μέλλον

Το μέλλον μάς προκαλεί αμηχανία. Καιρός να το συζητήσουμε. Αυτό και θα γίνει στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου 2024 με το «future perfect». Τον κύκλο τεσσάρων συζητήσεων σε επιμέλεια Δημήτρη Παπανικολάου, καθηγητή Νεοελληνικών και Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στους χώρους του ΕΜΣΤ και της Πειραιώς 260, Χώρο Β.

«Αισθανόμαστε την εποχή μας ως μεταιχμιακή, όχι τόσο λόγω της αβεβαιότητας ή του φόβου μπροστά στις τεράστιες ταχύτητες με τις οποίες αλλάζει ο κόσμος, αλλά γιατί φαίνεται σαν οι αλλαγές αυτές να είναι προδιαγεγραμμένες, η συμμετοχή μας σε αυτές να είναι μηδαμινή και, το κυριότερο, αυτό που “θα έχει συμβεί” τα επόμενα χρόνια να είναι μια σειρά εικόνων που έχουμε ήδη δει», επισημαίνει ο Δημήτρης Παπανικολάου. Το «τέλειο» αυτό «μέλλον» παρουσιάζεται, με άλλα λόγια, και ως ένα μέλλον ήδη συντελεσμένο – κάτι που αποδίδει το λογοπαίγνιο «future perfect», που στα αγγλικά σημαίνει ταυτόχρονα «τέλειο μέλλον» αλλά και «συντελεσμένος μέλλοντας».

Ο κύκλος των συζητήσεων, ανάμεσα σε καλλιτεχνικούς δημιουργούς, επιστήμονες, ερευνητές, συμπληρώνει τη θεματική των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου 2024, διερευνώντας το διάχυτο συναίσθημα της αμηχανίας και τους τρόπους κριτικής παρέμβασης και συμμετοχής.

Ζητήματα ταυτότητας, αρχείου, συμμετοχής, ψηφιακού πολιτισμού, αλλά και της καταστροφής του πλανήτη αναδύονται στα φετινά έργα του Φεστιβάλ. Αυτά και θα παρουσιάσουν στις ομιλίες τους οι συμμετέχοντες στο «future perfect».

Θα προσεγγίσουμε τον κόσμο της ψηφιακής εποχής, των μεγάλων δεδομένων (big data), του αλγοριθμικού ρεαλισμού και της τεχνητής νοημοσύνης. Θα ξανασκεφτούμε τη σχέση μας με την ιστορία και το αρχείο, και τους νέους τρόπους συμμετοχής στην ιστορική γνώση και το ιστορικό γίγνεσθαι. Θα εξετάσουμε τις προκλήσεις που θέτουν – μα και αντιμετωπίζουν – τα κινήματα της ταυτότητας. Θα ξανασκεφτούμε πώς σήμερα παράγεται και κυβερνάται η ζωή και ο θάνατος, ταυτόχρονα στο επίπεδο του σώματος αλλά και της κοινότητας και του πληθυσμού. Τέλος, θα επαναφέρουμε το παλιό ερώτημα «πώς θα ζήσουμε μαζί» στις βασικές του συνιστώσες: τη σχέση μας με το περιβάλλον και τον πλανήτη, τη διαμόρφωση της κοινότητας και της κατοικίας, τον σεβασμό της έννοιας του πολίτη, την ανάγκη για αλληλεγγύη, την αντίσταση στον ρατσισμό, τον αποκλεισμό και τη μισαλλοδοξία.

Οι συζητήσεις

Το «future perfect» ξεκινά στις 10 Ιουνίου στο ΕΜΣΤ με τη δυναμική συζήτηση για την «επιστροφή στο αρχείο», τη συλλογική διαχείριση του ιστορικού γίγνεσθαι και την άποψη ότι η ιστορία δεν είναι πια πεδίο μόνο των ειδικών. Για τις προκλήσεις του αρχείου σε μια εποχή διασποράς των fake news συνομιλούν οι Τζένη Αργυρίου – χορογράφος, Σεμπένε Ισέτε – πολιτική επιστήμων και δημιουργός της πλατφόρμας Our Stories, Ιλιρίντα Μουσαράι – συντονίστρια Αρχείου Αλβανικής Μετανάστευσης (ΑΣΚΙ), Μάριο Μπανούσι – σκηνοθέτης και ηθοποιός, Νάνσυ Παπαθανασίου – κλινική ψυχολόγος, επιστημονικά συνυπεύθυνη στο Orlando LGBTQ+, διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Πηνελόπη Πετσίνη – ιστορικός της φωτογραφίας, Μενέλαος Χαραλαμπίδης – ιστορικός.

Στον ίδιο χώρο στις 28 Ιουνίου η συζήτηση ξεκινά με μία φράση του Γιάννη Ρίτσου («κοινά θαύματα») και στοχεύει εκτός των άλλων να διερωτηθεί πόσο «κοινά» και πόσο «θαυματουργά» είναι αυτά που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη στις ζωές μας. Με τους Δέσποινα Καταπότη – αν. καθηγήτρια Πολιτισμικής Θεωρίας και Ψηφιακού Πολιτισμού, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Στέφανο Λεβίδη – οπτικό και χωρικό ερευνητή, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Forensic Architecture, Γιολάντα Μαρκοπούλου – σκηνοθέτρια, Πέτρο Πετρίδη – επ. καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ψηφιακής Εκπαίδευσης, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Ελένη Τσατσαρώνη – ανθρωπολόγο της επιστήμης και της τεχνολογίας, υποψ. διδ. στο Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Θοδωρή Χιώτη – φιλόλογο και ποιητή, διδάσκοντα στο Oxford Brookes University.

Στις 4 Ιουλίου, στον Χώρο Β της Πειραιώς 260 τίθενται τα ερωτήματα για το σώμα και την πολιτική της φροντίδας: Τι σημαίνει βιοπολιτική και νεκροπολιτική σε μια εποχή έντονης «διαχείρισης πληθυσμών»; Ποια σημασία παίρνουν οι όροι «φροντίδα» και «αλληλεγγύη»; Η συζήτησή τους γίνεται μεταξύ των Κασσάνδρας ελ Ναζάρ – ηθοποιού, Νέλλης Καμπούρη – πολιτικής επιστήμονος, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Πάντειο Πανεπιστήμιο, Μαρίας Λούκα – ντοκιμαντερίστριας, Σούλας Μαρινούδη – κοινωνικής ανθρωπολόγου και φιλολόγου ειδικής αγωγής, Γιώργου Σαμπατακάκη – αν. καθηγητή Θεατρολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών, Λίνας Χορδάκη – μεταδιδακτορικής ερευνήτριας Ιστορίας της Επιστήμης, Princeton University.

Στον ίδιο χώρο και η καταληκτική συζήτηση στις 15 Ιουλίου. Η γνωστή διερώτηση στα τελευταία σεμινάρια του Ρολάν Μπαρτ (Comment vivre ensemble?) και η επιρροή της στον χώρο της τέχνης και της αρχιτεκτονικής θα απασχολήσουν την ομάδα των συνομιλητών γύρω από την τέχνη της συνύπαρξης, ειδικά σήμερα που το «μαζί» συχνά υιοθετείται από μισαλλόδοξες και ακραίες πολιτικές πλατφόρμες. Για το μέλλον συνύπαρξης, όταν ο αλγοριθμικός πολιτισμός μάς προετοιμάζει όλο και περισσότερο για έναν κόσμο αμήχανης μοναξιάς, θα συζητήσουν οι Αλκηστη Ευθυμίου – υποψ. διδ. Ανθρωπολογίας και Σπουδών Φύλου, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αρης Καλαντίδης – μελετητής αστικής ανάπτυξης και πολιτισμικών σπουδών, NYU Berlin, Ιρις Λυκουριώτη – αρχιτέκτονας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Λουκάς Τριάντης – επ. καθηγητής Πολεοδομικού και Αστικού Σχεδιασμού, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Αργυρώ Χιώτη – σκηνοθέτρια.