Κάλαντα ναυτικών και κυκλαδίτικες ταινίες του 1970

Ενα πρόγραμμα που σκοπεύει στην ψηφιοποίηση περασμένης τεχνολογίας αρχείων ήχου και εικόνας πρόκειται να διασώσει ταινίες και αρχεία ήχου από τη φθορά και να ευαισθητοποιήσει ερευνητές και ειδικό κοινό γύρω από την εξαφάνιση του ερασιτεχνικού φιλμ και της περιφερειακής δημόσιας οπτικοακουστικής κληρονομιάς.

Ο Τζέικομπ Μο, επικεφαλής του Δικτύου Αρχιπέλαγος, εξηγεί πώς ομάδες εργασίας αρχειονόμων, σκηνοθετών, ερευνητών συναντιούνται στην Αθήνα και τη Σύρο με πρωτοβουλία του Δικτύου Αρχιπέλαγος για να δουν κινηματογραφικά καρέ, ταινίες βίντεο, φιλμ και μαγνητοταινίες περασμένων δεκαετιών προσκαλώντας το κοινό να συμμετάσχει στα εργαστήρια τεκμηρίωσης και διατήρησης δύο αρχειακών συλλογών.

APEX GREECE: ένα νέο ερευνητικό πρόγραμμα;

Το APEX είναι μια ερευνητική πρωτοβουλία του μεταπτυχιακού προγράμματος MA του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης για τη διατήρηση της κινούμενης εικόνας και της αρχειοθέτησης (MIAP), η οποία προωθεί τη διεθνή συνεργασία και τον ακαδημαϊκό διάλογο για τη διατήρηση ταινιών και μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να διαφυλαχθεί η παγκόσμια οπτικοακουστική κληρονομιά. Από το 2008, έχει φιλοξενήσει έργα σε ολόκληρη την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Η πρώτη ευρωπαϊκή έκδοση του APEX  πραγματοποιείται αυτές τις μέρες στην Ελλάδα, σε συνεργασία με το Δίκτυο Αρχιπέλαγος και με τη συμμετοχή δύο τοπικών αρχείων οπτικοακουστικής κληρονομιάς: του ερασιτεχνικού κινηματογραφικού αρχείου «Των Ανωνύμων» στην Αθήνα και του αρχείου του ραδιοφωνικού και τηλεοπτικού σταθμού Αιγαίο στη Σύρο.

Τι είναι το αρχείο «Των Ανωνύμων» και σε ποιο νησί εντοπίστηκε;

Το αρχείο «Των Ανωνύμων» είναι ένας οργανισμός με έδρα την Αθήνα, αφιερωμένος στην έρευνα, τη διατήρηση και την επικοινωνία της ερασιτεχνικής κινηματογραφικής κληρονομιάς στην Ελλάδα. Συλλέκτης του αρχείου είναι ο Νίκος Μητρογιαννόπουλος. Το αρχείο αυτό περιέχει μια πλούσια συλλογή ερασιτεχνικών ταινιών, αρχείων ήχου, φωτογραφιών και «ορφανών» υλικών (των οποίων οι δημιουργοί δεν είναι γνωστοί). Είναι αφιερωμένο σε υλικό από όλη την Ελλάδα και περιέχει κάποιες συλλογές με υλικό από τις Κυκλάδες και άλλα ελληνικά νησιά.

Το Αιγαίο Ραδιοτηλεόραση αφορά μόνο την περιοχή της Ανω Σύρου;

Είναι ένας περιφερειακός τηλεοπτικός και ραδιοφωνικός σταθμός που ιδρύθηκε στην Ανω Σύρο το 1988. Εκπέμπει από την Ανω Σύρο, με εμβέλεια εκπομπής σε όλες τις Κυκλάδες. Το πρόγραμμά του αφορούσε κυρίως τη Σύρο, αλλά και έκτακτες ειδήσεις και πολιτιστικά θέματα από τις Κυκλάδες.

Ως ερευνητής οπτικοακουστικών αρχείων πώς εκτιμάτε το πληροφοριακό υλικό αυτών των δύο αρχείων;

Πριν από τα κινητά τηλέφωνα και τις ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές, και πολύ πριν από το TikTok, το Instagram και τις selfies, δημιουργήθηκαν διάφορες μορφές ερασιτεχνικού οπτικοακουστικού περιεχομένου αποτυπώνοντας δεκαετίες της καθημερινής ιστορίας. Οι προσωπικές και οικογενειακές ταινίες αποτύπωναν φευγαλέες στιγμές της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής, ενώ η τηλεόραση και το ραδιόφωνο δημόσιας πρόσβασης παρείχαν πλατφόρμες για τοπικές ειδήσεις, δημιουργικά ενδιαφέροντα και πολιτιστική ζωή. Ακολούθησαν οι ψηφιακές τεχνολογίες με δυνατότητα άμεσης πρόσβασης σε πλατφόρμες ροής και λήψης. Οπότε αυτές οι αναμνήσεις αναλογικά καταγεγραμμένες στο σελιλόιντ μαρτυρούν ένα πρόσφατο παρελθόν στο οποίο πιο αργές και απτικές μορφές παραγωγής εικόνας παρουσιάζονται ως ζωτικές μαρτυρίες και έκφραση του βίου όπως συνέβαινε. Το υλικό που θα ψηφιοποιήσουμε, θα διατηρήσουμε και θα ερευνήσουμε από αυτές τις δύο συλλογές περασμένο – ταινίες 8mm και 16mm, κασέτες VHS και μπομπίνες ήχου – επικεντρώνεται σε πρακτικές ερασιτεχνικής κινηματογραφικής παραγωγής και δημόσιας τηλεόρασης αντίστοιχα. Τα αρχεία αυτά αποτελούν ένα ευαίσθητο αρχείο της τοπικής μνήμης και κουλτούρας

Ποιο είναι το περιεχόμενό τους; Δώστε μας μερικά παραδείγματα από τα θέματα στα οποία αναφέρονται

Οι συλλογές αυτές περιέχουν χιλιάδες ώρες κινηματογραφικού, βιντεοσκοπημένου και ηχητικού υλικού. Βρισκόμαστε τώρα στα πρώτα στάδια της τεκμηρίωσης και της οργάνωσής τους, δεδομένου ότι καμία από τις δύο δεν είναι πλήρως καταλογογραφημένη. Ωστόσο έχουμε ήδη ξεχωρίσει από το αρχείο «Των Ανωνύμων» μια μπομπίνα ήχου που ηχογραφήθηκε από μια ομάδα ναυτικών στη Νάξο γύρω στα Χριστούγεννα, σε άγνωστη ημερομηνία. Τραγουδούν παραδοσιακά ναυτικά τραγούδια και «καλαντάκια». Υπάρχει επίσης ορφανό υλικό (ταινίες χωρίς γνωστούς συγγραφείς) που αποτελείται από ερασιτεχνικές / οικογενειακές ταινίες από κυκλαδίτικα νησιά που γυρίστηκαν τη δεκαετία του 1970 και απεικονίζουν τοπία που φαίνονται πολύ διαφορετικά από ό,τι σήμερα, 50 χρόνια αργότερα. Επίσης οι τηλεοπτικές εκπομπές του ραδιοτηλεοπτικού αρχείου Αιγαίου από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και μετά αποτυπώνουν μια ποικίλη εικόνα του νησιού: τεκμηρίωση τοπικών εκδηλώσεων όπως τα πανηγύρια, οι συναυλίες και οι δημόσιες συζητήσεις, εκλογές, δελτία καιρού και εκπομπές έργων τοπικών κινηματογραφιστών όπως ο Teo Romvos. Μόλις ολοκληρωθεί το APEX, το Δίκτυο Αρχιπέλαγος θα δημοσιεύσει επιλεγμένο υλικό από το έργο στο διαδικτυακό του αρχείο για δημόσια πρόσβαση και χρήση.

Πώς συμβάλλουν οι πανεπιστημιακοί φορείς που συνεργάζονται με το Archipelagos Network για το πρόγραμμα APEX;

Η συμμετοχή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης NYU είναι καθοριστική για την πρωτοβουλία αυτή. Το τμήμα MIAP και οι φοιτητές παρέχουν επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη στα καθήκοντα της οργάνωσης οπτικοακουστικών συλλογών, της ψηφιοποίησης μαγνητικών μέσων και της διαχείρισης της συλλογής μετά το τέλος του προγράμματος APEX. Είναι σημαντικό ότι το πρόγραμμα εστιάζει στην ανάπτυξη τοπικών ικανοτήτων, με στόχο την ανταλλαγή γνώσεων με τρόπο που να επιτρέπει τη συνέχιση των δραστηριοτήτων του προγράμματος σε τοπικό επίπεδο στο μέλλον. Αλλοι οργανισμοί, όπως η Elías Querejeta Zine Eskola στην Ισπανία, θα παρέχουν επίσης υποστήριξη.