Μεγαλώνοντας πάνω και κάτω από τη σκηνή

^«Πρέπει να σταματήσουμε να θεωρούμε ντροπή να μεγαλώνουμε, απεναντίας, είναι μια νίκη. Κάτι ανεκτίμητο κερδίζεται μέσα από την ωρίμανση». Η καίρια αναφορά της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Θεάτρου Τέχνης Μαριάννας Κάλμπαρη δεν ήταν η μοναδική που ακούστηκε την περασμένη Πέμπτη στον κύκλο συζητήσεων «Ηλικία και διακρίσεις» που διοργάνωσε το Εθνικό Θέατρο. Ενα θέμα που δεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του δημόσιου διαλόγου και συνήθως γίνεται ορατό με αφορμή μια ανάρτηση όπου θα σχολιάζεται η εμφάνιση μιας σταρ. Οπως συμπλήρωσε η κυρία Κάλμπαρη «στην αγορά εξακολουθεί να υπάρχει μια πίεση πως ακόμα και ο μεγάλος άνθρωπος πρέπει να δείχνει νεανικός».

Μέσα από τις ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις αναδύθηκαν οι βασικοί παράγοντες του αποκλεισμού και της απομόνωσης, όπως είναι η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας αλλά και τα πολύ χαμηλά ποσοστά ψηφιακού εγγραμματισμού στις μεγαλύτερες ηλικίες. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: η Ελλάδα είναι η 26η στην ψηφιακή πρόοδο, ανάμεσα στις 28 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οπως τόνισε η πρόεδρος της Action Aid Hellas και διευθύνουσα σύμβουλος της εταιρείας κοινωνικής και εμπορικής έρευνας Qed Χριστίνα Καράμπελα, «υποκύπτουμε στη γοητεία της νεανικότητας, και αυτό αφήνει στη σκιά τους ηλικιωμένους. Αφήνουμε, δηλαδή, μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού αθέατη ενώ βρισκόμαστε σε μια φάση που η Ελλάδα γηράσκει. Αγνοούμε, έτσι, ένα μεγάλο τμήμα του ελληνικού πληθυσμού».

Αιχμηρό το ερώτημα που έθεσε η κοινωνιολόγος-γεροντολόγος και μέλος του ΔΣ «50+ Hellas» Ελίζαμπεθ Μεσθεναίου: «Αλήθεια, ποιος υπερασπίζεται τα δικαιώματα των εργαζομένων μετά τα 50; Εκεί παρατηρούμε υψηλά ποσοστά ανεργίας τα οποία αυξάνονται περισσότερο όταν μιλάμε για τις γυναίκες. Οι γυναίκες δουλεύουν άτυπα, σε μη πληρωμένες δουλειές, είναι ας πούμε φροντίστριες των γονιών τους, αλλά θεσμικά είναι εκτός της αγοράς εργασίας».

Ενας ακόμη προβληματισμός αναδύθηκε από την αντίφαση των επιστημονικών στοιχείων. Τη στιγμή που οι έρευνες δείχνουν ότι ως το 2050 το προσδόκιμο της ανθρώπινης ζωής θα αυξηθεί κατά μια πενταετία, η βιομηχανία διατήρησης της νεότητας επενδύει δισεκατομμύρια. Οπως ανέφερε η Κλαίρη Οικονομίδου, καθηγήτρια Οικονομικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, το άτομο απαξιώνεται με ηλικιακό κριτήριο – μετά τα 70 έτη – ενώ στην πραγματικότητα ο συγκεκριμένος ηλικιακός πληθυσμός – της μέσης και της τρίτης ηλικίας – βρίσκεται στα κέντρα των αποφάσεων. «Αυτοί οι πληθυσμοί έχουν τη μεγαλύτερη δύναμη. Αποτελούν την πελατειακή βάση των περισσότερων εταιρειών και είναι οι άνθρωποι που καταναλώνουν περισσότερο. Στα άτομα μέσης ηλικίας και πάνω ανήκουν ακόμα και εκείνοι που κρατούν τον πλούτο στα χέρια τους. Στην Αμερική τα άτομα 75+ θεωρούνται η πιο δυναμικά ανερχόμενη ηλικιακή κατηγορία».

Στην τέχνη

Ο χώρος της τέχνης είναι το πεδίο που οι ηλικιακές διακρίσεις στην πλειονότητα κυριαρχούν. Ο ύμνος της αιώνιας νεότητας βρίσκει τον ιδανικό χώρο του. Και μέσα από την τοποθέτησή του ο ηθοποιός Θέμης Πάνου φώτισε άλλη μια αντίφαση: «Η πλήρης υποκριτική ωριμότητα έρχεται στην τρίτη ηλικία. Οσοι φυσικά κατορθώσουν να φτάσουν εκεί και να βρίσκονται συνάμα ενεργοί στο επάγγελμα σημαίνει πως έχουν διανύσει όλη την επικράτεια της αποτυχίας και των συμβιβασμών από όνειρα και επιθυμίες. Με λίγα λόγια, συμβαίνει το εξής παράδοξο στο επάγγελμα του ηθοποιού. Σου ζητούν να έχεις αθλητική ψυχή και μαζί ωριμότητα. Κι όλα αυτά όχι για κάποια μεγάλη δόξα, αλλά για να βγάλεις το μεροκάματο. Γιατί, για να είμαστε ειλικρινείς, στο θέατρο οι μεγαλύτερες ηλικίες δεν προσλαμβάνονται λόγω της εμπειρίας τους, αλλά απλώς γιατί ανταποκρίνονται στην ηλικία των ρόλων που τους ανατίθενται».

Η σπουδαία ηθοποιός Αλίκη Αλεξανδράκη εξήγησε ότι δεν είναι τυπικό δείγμα του επαγγελματία που έχει αποκλειστεί από την αγορά του χώρου λόγω ηλικίας: «Και μετά το δεύτερα -ήντα μου οι θεατρικές μου συναντήσεις είχαν τον ίδιο ρυθμό με τα πρώτα -ήντα μου. Ισως από τύχη ή από την αλλαγή της νοοτροπίας των ανθρώπων στο θέατρο, οι οποίοι έχουν δει τη χρησιμότητα της πραγματικής ηλικίας των ηθοποιών». Η κυρία Αλεξανδράκη έβαλε ένα ακόμη ζήτημα στο τραπέζι: «Εχουμε κι εμείς ευθύνη, βάζουμε δηλαδή κι εμείς το χέρι μας σε αυτό το χάσμα που δημιουργείται. Το πείσμα που δείχνουμε λόγω ηλικίας, το ότι συμπεριφερόμαστε ως παντογνώστες ενώ τα νέα παιδιά δεν ξέρουν τίποτα. Παρ’ όλα αυτά ανήκω σε εκείνη την κατηγορία που περνάω πολύ καλά με τους νέους συναδέλφους και περνάνε και αυτοί πολύ καλά μαζί μου!».