Ομορφιά ίσον μοναξιά

Γιασουνάρι Καουαμπάτα

Η χώρα
του χιονιού

Μετάφραση
από τα ιαπωνικά και επίμετρο Παναγιώτης Ευαγγελίδης,
Αγρα, 2024
σελ. 232

Τιμή 16,50 ευρώ

Το αριστούργημα του βραβευμένου το 1968 με το Νομπέλ Λογοτεχνίας ιάπωνα συγγραφέα Γιασουνάρι Καουαμπάτα (Οσάκα 1899 – αυτοκτονεί στο Τόκιο το 1972) Η χώρα του χιονιού ευτύχησε να κυκλοφορήσει πρόσφατα μεταφρασμένο από τα ιαπωνικά, και μάλιστα συνοδευόμενο από το διαφωτιστικό για τον συγγραφέα και το συγκεκριμένο μυθιστόρημα επίμετρο. Το ίδιο έργο είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά το 1968, σε μετάφραση Πολύβιου Βοβολίνη, από τις εκδόσεις Δ. Μιχαλόπουλου και σε μετάφραση του Γιώργου Λεωτσάκου το 1968 και το 2006 από τον Κέδρο.

Το μυθιστόρημα αυτό, που γράφτηκε κατά την περίοδο του ιαπωνικού μιλιταρισμού και συνενώνει τα παραδοσιακά ιαπωνικά στοιχεία με τις καινούργιες εφευρέσεις, άρχισε να δημοσιεύεται σε συνέχειες, κάτω από διαφορετικούς τίτλους κάθε φορά, σε λογοτεχνικό περιοδικό το 1935, ενώ εκδόθηκε ολοκληρωμένο πια το 1948.

Η ιστορία του αναφέρεται στο ταξίδι με το τρένο ενός αστού από το Τόκιο, ο οποίος συναντάει σε μια λουτρόπολη, που δεν κατονομάζεται, την γκέισα Κόμακο, με την οποία είχε δημιουργήσει σχέση σε προηγούμενη επίσκεψή του στην περιοχή, όταν εκείνη δεν είχε γίνει γκέισα ακόμη. Το μυθιστόρημα ξεκινάει με τις περιγραφές των απόκοσμων εικόνων από το ταξίδι του Σιμάμουρα με το τρένο όπου προσέχει μια νεαρή γυναίκα, τη Γιόκο, η οποία συνοδεύει έναν άρρωστο άντρα, τον Γιούκιο. Χαρακτηριστική είναι η εικόνα από το μακρύ τούνελ το οποίο διαχωρίζει δύο εντελώς διαφορετικές περιοχές, δύο αντίθετους κόσμους, αυτόν του Τόκιο από τη «χώρα του χιονιού», που βρίσκεται στα βουνά της βορειοδυτικής Ιαπωνίας, όπου φυσούν άγριοι άνεμοι προερχόμενοι από τη Σιβηρία. Σε αυτό το τραχύ αλλά και ονειρικό τοπίο, ο Σιμάμουρα διαφεύγει από το πραγματικό στο εξωπραγματικό ή το παραμυθένιο, νιώθει ότι γίνεται ένα με το φυσικό στοιχείο: «Μόλις σήκωσε προς τα πάνω το κεφάλι κι ο Σιμάμουρα ήταν σαν ξαφνικά το σώμα του να αναλήφθηκε και να βρέθηκε να επιπλέει στον ουρανό. Ενιωσε τη λάμψη του γαλαξία τόσο κοντά που ήταν σαν να τον ρούφηξε μέσα της…» (σελ. 195).

Πρόκειται για μια ιστορία που δεν διαθέτει πλοκή, καθώς η δράση είναι περιορισμένη, ενώ αναπαριστώνται σκηνές, μερικές φορές χωρίς συνοχή, χωρίς χρονικό προσδιορισμό, απλές εικόνες που ενώνουν το παρελθόν με το παρόν, αλλά και το άτομο με τη φύση, η οποία είναι διαρκώς παρούσα. Οι διάλογοι μεταξύ της γκέισας και του Σιμάμουρα είναι έντονοι, ενώ ο έρωτάς της για τον άντρα είναι εκ των πραγμάτων καταδικασμένος, μια πραγματικότητα που στο τέλος την οδηγεί, πιθανόν, στην τρέλα. Η μεθυσμένη γυναίκα μιλάει για τον εαυτό της και για τους λόγους για τους οποίους έγινε γκέισα, ενώ παραπαίει από το ερωτικό της πάθος και γίνεται ο άλλος πόλος του ψυχρού απολύτως λευκού περιβάλλοντος. Πρόσωπα και πράγματα είναι μικρά μέσα στη φύση, η κάθε στιγμή μεταβάλλει τα πάντα μέχρι που τα εξαφανίζει, όπως συνέβη και με την περίπτωση της πυρκαγιάς, η οποία ξέσπασε σε μια αποθήκη κουκουλιών, που τη χρησιμοποιούσαν για κινηματογραφικές προβολές.

Ωστόσο η κορύφωση στην αφήγηση έρχεται στο τέλος, στη σκηνή της πτώσης της Γιόκο από το μπαλκόνι της φλεγόμενης αποθήκης, όταν ο Σιμάμουρα θα δει το άψυχο σώμα χωρίς όμως να έχει την «αίσθηση του θανάτου» καθώς «εκείνο που ένιωσε ήταν ότι η ζωή μέσα στη Γιόκο είχε υποστεί μεταμόρφωση και βρισκόταν σε ένα είδος μετάβασης…» (σελ. 206).

ΤΟ ΩΡΑΙΟ ΚΑΙ Η ΦΘΟΡΑ. Οι συνεχείς εναλλαγές των χρωμάτων, τα βλέμματα, η απόδοση των μεταβολών της φύσης, οι αντικατοπτρισμοί του φωτός στο «γυάλινο παράθυρο» του τρένου, το παγωμένο τοπίο, το κούνημα του δάχτυλου που φέρνει στον νου τη θύμηση της γυναίκας, την οποία πήγαινε να συναντήσει ο Σιμάμουρα, οι πότε θολές, πότε καθαρές εικόνες από φευγαλέες στιγμές αποτελούν τις ψηφίδες που συνθέτουν αυτή την ιστορία. Αν και η ομορφιά είναι το ζητούμενο, αυτή συνδέεται με τη θλίψη, τη μοναξιά και την αναγνώριση ότι το ωραίο μεταβάλλεται, φθείρεται, όπως όλα τα πράγματα, με το πέρασμα του χρόνου.

Η αοριστία στις περιγραφές καθώς και η απόδοση διαθέσεων, όπως και η προβολή της φύσης με όλες τις αντιθέσεις της, δημιουργούν μια σύνθεση από «πεζά χαϊκού», που προβάλλουν την απόλυτη ομορφιά εναρμονίζοντας το πραγματικό με το ονειρικό, τη ζωή με τον θάνατο, σε μια «κατάσταση» όπου οι επιθυμίες υπονοούνται και εκφέρονται με τον πιο διακριτικό τρόπο. Αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, άλλωστε, καθιστούν το μυθιστόρημα Η χώρα του χιονιού ένα από τα σπουδαιότερα έργα της ιαπωνικής λογοτεχνίας.