Η σκοτεινή πλευρά του επιθεωρητή Ρέμπους

Κι όμως, ο μοναδικός επιθεωρητής Τζον Ρέμπους ζει! Ζει και βασιλεύει, για την ακρίβεια… Απόδειξη η νέα κυκλοφορία του μεγάλου σύγχρονου σκωτσέζου συγγραφέα Ιαν Ράνκιν «Οσα δεν θέλω να πω» (εκδ. Μεταίχμιο, μτφ. Χίλντας Παπαδημητρίου). Αυτή τη φορά ο, εδώ και καιρό, συνταξιούχος Ρέμπους αντιμετωπίζει ίσως τον μεγαλύτερο προσωπικό κίνδυνο της πολύχρονης και πολυτάραχης καριέρας του, καθώς το ουσιαστικό διακύβευμα δεν είναι η εξιχνίαση ενός εγκλήματος ή η καταδίωξη και η σύλληψη ενός επικίνδυνου δολοφόνου, αλλά η ίδια η ηθική υπόσταση της ατσαλάκωτης αστυνομικής ταυτότητας του επιθεωρητή.

Το πρώτο κεφάλαιο της ιστορίας παρουσιάζει τον Ρέμπους στο δικαστήριο, ως κατηγορούμενο για μια υπόθεση, που θα αποκαλυφθεί αργότερα με την εξέλιξη της πλοκής. Και το τελευταίο κεφάλαιο έρχεται με την ανακοίνωση την απόφασης του δικαστηρίου. Ή μήπως όχι; Η αρχή και το τέλος βέβαια αναφέρονται χρονικά στο παρόν. Ομως η ενδιαφέρουσα σύγχρονη τεχνική του Rankin, ακολουθώντας την οπτική τηλεοπτικής σειράς, οδηγεί την εξέλιξη της πλοκής στα ενδιάμεσα κεφάλαια στη διάρκεια επτά ημερών, με την εξιστόρηση υποθέσεων από το παρελθόν και τη συμμετοχή κάποιων διεφθαρμένων αστυνομικών στα γεγονότα εκείνης της εποχής.

Δύο παράλληλες ιστορίες, φαινομενικά χωρίς ιδιαίτερη βαρύτητα και χωρίς ορατή σχέση ανάμεσά τους. Ο Ρέμπους συναντά τον μεγάλο Τζερ Κάφερτι, τον αρχιγκάνγκστερ που αποτελούσε τον αδιαφιλονίκητο βασιλιά των παράνομων δραστηριοτήτων στο Εδιμβούργο. Μόνο που τώρα ο Μπιγκ Τζερ βρίσκεται καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι, με έναν φιλόδοξο νεαρό κακοποιό να φροντίζει για τις «δουλειές» του. Οι δύο άντρες, παρά το ότι ήταν για πολλά χρόνια πολίτες διαφορετικών χωρών (ο Ρέμπους ζούσε στη Χώρα του Νόμου και ο Κάφερτι στη Χώρα της Παρανομίας), έβρισκαν τρόπους να συνεννοηθούν «επ’ αμοιβαία ωφελεία», ασχέτως αν αυτοί οι τρόποι δεν ήταν πάντα στο πλαίσιο της νομιμότητας. Αυτή τη φορά, ο Κάφερτι ζητάει από τον Ρέμπους να βρει κάποιον παλιό συνεργάτη του, τον οποίο αδίκησε στο παρελθόν και θέλει τώρα να επανορθώσει.

Παράλληλα, η επιθεωρήτρια Σιβόν Κλαρκ, καλύτερη μαθήτρια του Ρέμπους, αντιμετωπίζει μια υπόθεση ενδοοικογενειακής βίας με θύτη έναν αστυνομικό, τον Φράνσις Χάγκαρντ, ο οποίος κατηγορείται ότι κακοποίησε τη σύζυγό του Σέριλ. Το δυσάρεστο γεγονός είναι ότι όταν ο Χάγκαρντ καταλαβαίνει πως η υπόθεσή του μπορεί να έχει πολύ δυσάρεστες συνέπειες αρχίζει να αφήνει απειλές ότι αν καταδικαστεί θα ανοίξει το στόμα του. Κι αυτό σημαίνει ότι θα βγάλει στη φόρα τα άπλυτα των συναδέλφων του, που συμπεριλαμβάνουν από ξυλοδαρμούς υπόπτων μέχρι το «φύτεμα» στοιχείων, που οδηγούν στην καταδίκη αθώων. Πολλοί αστυνομικοί από το διαβόητο αστυνομικό Τμήμα του Τάινκασλ κινδυνεύουν να οδηγηθούν στην ατίμωση και πιθανόν στη φυλακή… Ανάμεσά τους ο αρχιφύλακας Φλεκ, αλλά και ο ίδιος ο Ρέμπους!

Ο Ιαν Ράνκιν είναι αναμφίβολα ο κυριότερος εκπρόσωπος του σύγχρονης σχολής της βρετανικής αστυνομικής λογοτεχνίας, κατευθείαν απόγονος του κλασικού british noir. Πράγμα άλλωστε που αντανακλάται στις επιρροές των κλασικών του είδους, με κυριότερο τον συμπατριώτη του William McIlvanney, κάποια ημιτελή έργα του οποίου έχει ολοκληρώσει ο Rankin. Οπως σε όλα τα μυθιστορήματά του, έτσι και στο «Οσα δεν θέλω να πω» ο συγγραφέας περιγράφει με τον ίδιο εξαιρετικό τρόπο τον υπόκοσμο του Εδιμβούργου και τις σχέσεις διαπλοκής με δημόσιους λειτουργούς, ιδιαίτερα στελέχη της αστυνομίας. Κι αν η διαφθορά αποτελεί πλέον σύνηθες φαινόμενο, εκείνο που έχει μεγάλο ενδιαφέρον είναι η σχέση ενός υπεύθυνου και κατά βάση έντιμου αστυνομικού όπως ο επιθεωρητής Ρέμπους με τους βαρόνους του εγκλήματος, όπως ο Μπιγκ Τζερ Κάφερτι.

Ο Ράνκιν σκιαγραφεί ένα ιδιαίτερο χαρακτήρα, τον Ρέμπους, ο οποίος στην προσπάθεια να εκπληρώσει το καθήκον του, την εξιχνίαση δηλαδή κάποιων εγκλημάτων, είναι αναγκασμένος να έρχεται σε επαφή με τον Κάφερτι, να αλιεύει πληροφορίες που μπορεί να φανούν χρήσιμες, αλλά να χρειαστεί να ανταποδώσει στον αρχιγκάνγκστερ αυτές τις «μικρές χάρες». Κι αυτή η ιδιόρρυθμη σχέση ανάμεσά τους θα προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στον Ρέμπους. Τα πράγματα βέβαια θα γίνουν ακόμα χειρότερα και η απειλή θα πάρει συγκεκριμένη μορφή όταν ο κατηγορούμενος για κακοποιητική συμπεριφορά Φράνσις Χάγκαρντ απειλεί να αποκαλύψει όλες τις βρώμικες μεθόδους των αστυνομικών συναδέλφων του.

Απομυθοποίηση τωρα

Το μυθιστόρημα κινείται σε σκοτεινά, ζοφερά μονοπάτια. Είναι αληθινά πολύ σκληρό να παρακολουθεί ο αναγνώστης την απομυθοποίηση του επιθεωρητή Ρέμπους και την αποκάλυψη της συμμετοχής του σε συγκεκριμένες παράνομες δραστηριότητες. Σαν, έστω και μερικής απασχόλησης, μέλος της «Παρέας» του Τμήματος του Τάινκασλ, ο επιθεωρητής μαζί με τον αρχιφύλακα Φλεκ έχουν υπερβεί αρκετές φορές τα όρια του νόμου. Αλλες φορές λιγότερο και άλλες περισσότερο. Κι ο συγγραφέας καταγράφει με λιτό, σκληρό και ρεαλιστικό τρόπο την πορεία του ήρωά του προς την ατίμωση.

Ο Rankin διαθέτει την τόλμη να βάλει το μαχαίρι βαθιά στην πληγή. Να δοκιμάσει να στριμώξει τον ατσαλάκωτο ήρωά του στις συμπληγάδες των ενοχών του για το παρελθόν. Να ανοίξει τα μαύρα κελιά του εγκεφάλου και να απελευθερώσει τους προσωπικούς του δαίμονες του παρελθόντος, που θα πάρουν μορφή στοιχειωμένων φαντασμάτων και θα τον κυνηγήσουν ανελέητα. Κι όλα αυτά με μάρτυρες την αγαπημένη του επιθεωρήτρια Κλαρκ και τον φιλόδοξο καριερίστα Μάλκολμ Φοξ.

Η πλοκή αργοσέρνεται σαν επικίνδυνο μονοπάτι, που ανεβαίνει σε απόκρημνο βουνό. Είναι όμως απόλυτα ταιριαστή με τον ρυθμό που εκτυλίσσεται το προσωπικό δράμα του πρωταγωνιστή. Και το επιβάλλει η προσήλωση του συγγραφέα στο αγαπημένο του είδος του police procedural. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους πολυάριθμους θαυμαστές του Rankin εδράζεται στην ψυχολογική σκιαγράφηση του Ρέμπους, ενός από τους επιφανέστερους ήρωες της σύγχρονης αστυνομικής λογοτεχνίας. Οσο περνούν τα χρόνια, ο συνταξιούχος επιθεωρητής φαίνεται να βαδίζει όλο και περισσότερο στα χνάρια του Κουρτ Βαλάντερ, του εμβληματικού ήρωα του Henning Mankell. Αν και ο Rankin αποτολμά να ρίξει σκοτεινές σκιές στον ήρωά του, στο όνομα της καταπολέμησης της διαφθοράς στην αστυνομία.

Εξαιρετική, για μία ακόμα φορά, η μετάφραση της πολυσχιδούς Χίλντας Παπαδημητρίου.