«Νεωτερικοί θεσμοί {LF}της Επανάστασης»

«Με ευθύνες και αρμοδιότητες που δεν είχαν επακριβώς προβλεφθεί και δεν καταγράφονταν πουθενά, αλλά που εκ των πραγμάτων γνωρίζουμε ότι είχαν αποδεχτεί οι συμμετέχοντες ως έργο τους, είναι προφανές ότι οι μικροσκοπικοί πολιτικοί και δυνάμει πολιτειακοί θεσμοί των πρώτων ημερών της Επανάστασης, είναι προϊόντα καταφανούς, ομοιόμορφης και καθοδηγούμενης προετοιμασίας. Συναφώς, είναι δείγμα μιας πολιτικής ζύμωσης, περιορισμένης ασφαλώς ευρύτητας, αλλά με ισχυρά τα χαρακτηριστικά ενός καινοτόμου θεσμού. Οι νέοι και βραχύβιοι τοπικοί θεσμοί, παρά την εξωτερική τους ομοιότητα, ενίοτε και ταύτιση με τους συνήθεις κοινοτικούς θεσμούς, συνιστούν νεωτερικούς θεσμούς της Επανάστασης, με ό,τι κι αν αυτό σημαίνει. Δεν είναι, δηλαδή, ούτε συνέχεια, ούτε μετωνυμία των κοινοτικών θεσμών της Τουρκοκρατίας, όπως σχολιάζεται σε άλλο σημείο αυτού του μελετήματος. Εκείνοι είχαν να διαχειριστούν την υποταγή, οι διάδοχοί τους τον αγώνα για την απελευθέρωση.

Το γεγονός ότι μερικές φορές τα πρόσωπα των νέων θεσμών είναι τα ίδια με εκείνα που υπηρέτησαν τους θεσμούς του καταλυθέντος καθεστώτος, δεν μειώνει με κανέναν τρόπο το νόημα της επελθούσας αλλαγής. Είναι λαθεμένη άποψη εκείνον των μελετητών, που βλέπουν στο φαινόμενο αυτό το συμβιβασμό και την συνέχεια και όχι τη ρήξη. Τα ίδια πρόσωπα των κοινοτικών θεσμών, εν μέρει πάντως, γιατί προστέθηκαν και νέοι συντελεστές στις τοπικές δομές οργάνωσης του Αγώνα, είναι πρόσωπα «αναγεννημένα», που καλούνται τώρα και προσέρχονται με την ελεύθερη βούλησή τους, να υπηρετήσουν νέα πολιτικά σχέδια και εν τέλει κάτι πρωτόγνωρο: νέα ιδανικά. Ασφαλώς το πνεύμα μιας προυχοντικής συμπεριφοράς με ό,τι αυτό συνεπάγεται ως κοινωνική διεκδίκηση που είχε καλλιεργηθεί στο πλαίσιο των εκκλησιαστικών και κοινοτικών λειτουργιών και είχε εμποτίσει τις αντίστοιχες οικογενειακές ταυτότητες, δεν εκκρεμούσε να εξαερωθεί με την πρώτη ριπή του επαναστατικού ανέμου, αλλά το ουσιωδέστερο, η στροφή προς την αλλαγή, είχε συντελεστεί.

Μιλώντας για τις πρώτες μέρες της εξέγερσης στην Πελοπόννησο και με αφορμή τη γενικευμένη αναχώρηση των Τούρκων από τις κατοικίες τους και τον εγκλεισμό τους στα ισχυρότερα φρούρια της χώρας, ο Αναγνώστης Κοντάκης, προεστός, Φιλικός και οπλαρχηγός του Πραστού, να πώς περιγράφει τα γεγονότα που έπεφταν στην αντίληψη του, εκείνες τις μοναδικές μέρες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: «Από τοιούτον λοιπόν θάρρος εμπνευσθέντες, έλαβον απαξάπαντες τα όπλα εναντίον των εχθρών, νομίζοντες ότι τοιουτοτρόπως εκινήθησαν συγχρόνως καθ’ όλα τα μέρη, κατά την παράστασιν των αποστόλων […]. Η γλωσσικά αδέξια φράση του «κατά την παράστασιν των αποστόλων», δηλαδή όπως το παρίσταναν οι απόστολοι, είναι η πιο εύγλωττη περιγραφή της έναρξης του Αγώνα. Οι διοργανωτές – Φιλικοί, οι απόστολοι, υποκινούσαν τον ξεσηκωμό και διέδιδαν ότι ξεσηκώνεται ταυτοχρόνως ολόκληρη η χώρα· η Πελοπόννησος οπωσδήποτε. Χωρίς αποθήκες πυρομαχικών και τροφίμων και χωρίς επιτελικούς αξιωματικούς οργανωτές του πολέμου. Μια όψη της τεχνολογίας της εξέγερσης…”