Η πραγματική ιστορία πίσω από τον «Σογκούν»

Μπορεί η πραγματικότητα να είναι πιο συναρπαστική από το μυθιστόρημα που ενέπνευσε; Η αληθινή ιστορία του «Σογκούν» που οι παλαιότεροι γνώρισαν μέσα από την τηλεοπτική υπερπαραγωγή της δεκαετίας του 1980 (η οποία και καθήλωσε εκατομμύρια τηλεθεατές στον κόσμο με μόνο πέντε επεισόδια) και οι νεότεροι μέσα από την πρόσφατη μίνι επίσης σειρά της Disney+ έχει πολύ πιο πλούσια και ανατρεπτική πλοκή από εκείνη του βιβλίου του Τζέιμς Κλάβελ «Σογκούν, ο Μεγάλος Σαμουράι», του οποίου αποτέλεσε αρχική πηγή έμπνευσης.

Το νήμα της ιστορίας αρχίζει να ξετυλίγεται το καλοκαίρι του 1598 όταν ο έμπειρος αλλά φτωχός άγγλος ναυτικός Ουίλιαμ Ανταμς (πρόκειται για τον ήρωα του βιβλίου Τζον Μπλάκθορν) μπαρκάρει σε ένα ολλανδικό πλοίο με προορισμό τις Ανατολικές Ινδίες. Επειτα από πολλές αντιξοότητες το σκαρί έφτασε στον Ειρηνικό, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του πληρώματος δεν άντεξε τις κακουχίες και πέθανε. Οι εξουθενωμένοι από την πείνα επιζώντες ξεβράστηκαν τελικά στις ακτές της Ιαπωνίας.

Ο Ανταμς σε αθλία κατάσταση και με κουρελιασμένα ρούχα οδηγήθηκε στον Τοκουγκάουα Ιεγιάσου, τον κορυφαίο πολέμαρχο της Ιαπωνίας. Ο ξένος κίνησε το ενδιαφέρον του ισχυρού άνδρα για δύο λόγους: επειδή δεν έμοιαζε με τους ισπανούς ιησουίτες που είχαν ως τότε εγκατασταθεί στη χώρα του και επειδή εντυπωσιάστηκε από το μεγάλο κανόνι που είδε στο πλοίο του. Κατάλαβε γρήγορα ότι τούτος ο Βρετανός θα του ήταν περισσότερο χρήσιμος ζωντανός παρά νεκρός και αντί να τον εκτελέσει τον αντάμειψε με δώρα.

Ο ΑΣΟΣ ΣΤΟ ΜΑΝΙΚΙ. Και ενώ ο Ανταμς στον μικρόκοσμό του απολάμβανε την εύνοια, η Ιαπωνία βρισκόταν στην παραμονή της μεγαλύτερης μάχης της ιστορίας της. Στην τιτάνια σύγκρουση στη Σεκιγκαχάρα, 70 μίλια από την Οσάκα, ήρθαν αντιμέτωποι 70.000 στρατιώτες του Ιεγιάσου με έναν ακόμη ισχυρότερο εχθρό, τις δυνάμεις του πολέμαρχου Ισίντα Μιτσουνάρι. Στο τέλος της ημέρας είχε επικρατήσει ο τελευταίος. Ο πρώτος όμως δεν είχε βγάλει ακόμη τον άσο από το μανίκι του: το κανόνι από το πλοίο του βρετανού ναυτικού, το οποίο είχε μεταφερθεί στο πεδίο της μάχης και ξεκαθάρισε το αποτέλεσμα. Ο Ιεγιάσου αναδείχθηκε στον κυρίαρχο σογκούν, τον απόλυτο κύριο της Ιαπωνίας.

Και από τη νέα του θέση αξιοποίησε τον Ανταμς και τις γνώσεις του στη ναυπηγική, ζητώντας του να χτίσει ένα ίδιο σκαρί με το πλοίο που τον είχε φέρει ως την Ιαπωνία, όπερ και εγένετο.

Τα δώρα, μια παχυλή ετήσια αποζημίωση και ένα μεγάλο αρχοντικό με τα οποία φιλοφρόνησε τον Ανταμς ο Ιεγιάσου, δεν ήταν αρκετά για να σβήσουν τη νοσταλγία του Βρετανού για την πατρίδα του. Και η απογοήτευση από την απόρριψη της άδειας επαναπατρισμού επιχειρούνταν να διασκεδαστεί με επιπλέον παροχές ακινήτων, δουλοπαροίκων και τον τίτλο του αυλικού σαμουράι που δεν είχε ποτέ ως τότε παραχωρηθεί σε αλλοδαπό.

ΔΥΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Ενας από τους βασικούς λόγους που ο Ανταμς – ο οποίος ήταν μέλος της ιαπωνικής ελίτ πλέον – ήθελε να επιστρέψει στα πάτρια ήταν η οικογένειά του: η σύζυγός του Μαίρη και η κόρη του Ντελίβερανς. Οταν πλέον αποδέχθηκε πως δεν θα ήταν εύκολη η επιστροφή του, παντρεύτηκε την ντόπια Ογιούκι και απέκτησε δύο ακόμη παιδιά, τον Τζόζεφ και τη Σουζάνα. Καμία οικογένεια από τις δύο οικογένειές του δεν γνώριζε για την ύπαρξη της άλλης. Ωστόσο η νοσταλγία για τη χώρα του εξακολουθούσε να καίει κρυφά μέσα του. Οταν το 1611 έμαθε ότι ένα βρετανικό πλοίο κατευθυνόταν προς την Ιάβα, έγραψε μια επιστολή στους «άγνωστους φίλους και συμπατριώτες του» και τους παρακαλούσε να πλεύσουν στην Ιαπωνία.

Δύο χρόνια αργότερα οι βρετανοί έμποροι ανταποκρίθηκαν στο αίτημά του και έφτασαν στην Ιαπωνία με το πλοίο τους φορτωμένο με μαλλί πενιέ και μια επιστολή του βασιλιά Ιάκωβου Α΄ με την οποία ζητούσε φιλικές σχέσεις. Ο σογκούν έστειλε ως δώρο στον βασιλιά μια πανοπλία σαμουράι, η οποία εκτίθεται μέχρι σήμερα στον Πύργο του Λονδίνου.

Ο Ανταμς όμως δεν χάρηκε με την άφιξη των συμπατριωτών του. Αντιθέτως τρομοκρατήθηκε καθώς ήταν άβουλοι μέθυσοι, που βανδάλισαν μνημεία χαράσσοντας τα ονόματά τους – ανάμεσά τους και τον Μεγάλο Βούδα στην Καμακούρα. Κι εκείνοι με τη σειρά τους δεν έβλεπαν με καλό μάτι το γεγονός ότι ο Ανταμς είχε αφομοιωθεί στην τοπική κοινωνία. Στο μεταξύ, τα χοντροκομμένα μάλλινα εμπορεύματα των Βρετανών δεν κέρδισαν τους ιάπωνες καταναλωτές.

ΕΚΔΙΩΞΗ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΩΝ. Τον Ιεγιάσου στην εξουσία, μετά τον θάνατό του, διαδέχθηκαν ξενοφοβικοί ηγεμόνες, οι οποίοι και έθεσαν τέλος στην παραμονή των Βρετανών στη χώρα τους. Η δραματική αυτή αλλαγή συνέπεσε με τον θάνατο του Ανταμς τον Μάιο του 1620, ο οποίος είχε μεριμνήσει ώστε η περιουσία του να μοιραστεί ανάμεσα στις δύο άγνωστες μεταξύ τους οικογένειές του. Τάφηκε στο Χιράντο, κοντά στο Ναγκασάκι. Κι όταν αργότερα καταστράφηκαν τα ξένα νεκροταφεία, τα υποτιθέμενα οστά του Ανταμς απομακρύνθηκαν κρυφά, αποθηκεύτηκαν με ασφάλεια και αργότερα ενταφιάστηκαν σε νέα θέση. Το 2017 ανακαλύφθηκαν και υποβλήθηκαν σε επιστημονική ανάλυση: τα οστά ανήκαν πράγματι στον άγγλο σαμουράι Ουίλιαμ Ανταμς.