Το κολιέ της Πηνελόπης Δέλτα, η διαθήκη του Καραϊσκάκη

Μπορεί ένα κολιέ από κουκούτσια ελιάς, ένα κεραμικό πιάτο με παράσταση εξοχής κι ένα σπιρτόκουτο να αποτελούν πολύτιμα νήματα στην ύφανση του αφηγήματος της νεότερης ελληνικής Ιστορίας; Και να βρίσκονται σε πλαϊνές προθήκες με τη διαθήκη του Γεώργιου Καραϊσκάκη, μια παρτιτούρα με τη σύνθεση του Νικόλαου Μάντζαρου για τον Εθνικό Υμνο και το μπαστούνι του Ιωάννη Μεταξά;

Αν το κολιέ ανήκε στη συγγραφέα Πηνελόπη Δέλτα και έχει συνδεθεί με ένα από τα εμβληματικά φωτογραφικά της πορτρέτα, αν το πιάτο των αρχών του 19ου αι. βρισκόταν «ξεχασμένο» σε κάποια προθήκη μέχρι να αποδειχθεί ότι απεικόνιζε το εξοχικό κτήμα του Λάμπρου Κατσώνη στην Κριμαία, το οποίο είχε βαφτίσει «Λειβαδιά» κι αν το σπιρτόκουτο κοσμούνταν με το πορτρέτο του Ελευθέριου Βενιζέλου, τότε και δικαίως καταλαμβάνουν τη δική τους ξεχωριστή θέση στον τρίτο όροφο του Μουσείου Μπενάκη. Εκεί, όπου μετά την πανδημία, αλλά και την αποστολή πολλών από τα εκθέματά του στις δύο μεγάλες εκθέσεις που πραγματοποίησε το ίδρυμα για τις επετείους των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση και των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι υπεύθυνοι του μουσείου αποφάσισαν να ξαναδούν με φρέσκο βλέμμα τη μόνιμη έκθεση που αφορά τη Νεότερη Ελλάδα.

«Δυναμική αφήγηση»

Εκαναν βαθιές «βουτιές» στο αρχειακό υλικό, εντόπισαν έγγραφα και φωτογραφίες που δεν είχαν εκτεθεί, ανακάλυψαν θησαυρούς που περνούσαν απαρατήρητοι σε άλλες συλλογές του μουσείου, πρόσθεσαν νέα αντικείμενα που δέχτηκαν από δωρεές, αραίωσαν την τοποθέτησή τους ώστε να «ανασαίνουν», επέλεξαν πιο φωτεινά χρώματα στους τοίχους, και δημιούργησαν μικρές ιστορίες μέσα από έργα τέχνης, ώστε το αποτέλεσμα να δίνει «μια δυναμική αφήγηση» όπως λέει χαρακτηριστικά ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργης Μαγγίνης, υπό την επίβλεψη του οποίου πραγματοποιήθηκε η επανέκθεση.

Ανάμεσα στα εκθέματα που δεν έχουν ξαναδεί οι επισκέπτες δεν είναι μόνο η νέα προθήκη, αριστερά της εισόδου στον τρίτο όροφο, γεμάτη από σπάνια ιταλικά πιάτα με πορτρέτα ηρώων τα οποία δωρίσθηκαν στο μουσείο μετά τη μεγάλη έκθεση για το 1821. Ούτε μερικά από τα καλύτερα έργα της συλλογής ζωγραφικής του μουσείου, τα οποία συγκεντρώθηκαν στην πρώτη αίθουσα για να αναδείξουν τον τρόπο που έβλεπαν την Ελλάδα και τον αγώνα της οι φιλέλληνες ρομαντικοί ευρωπαίοι ζωγράφοι. Είναι το ακρόπρωρο της βάρκας του πλοίου «Ελένη» με το οποίο ο Καποδίστριας έφτασε στην Αίγινα και το οποίο του χάρισε ο πλοίαρχος επειδή ο κυβερνήτης το θαύμασε, δωρεά του Διονύση Φωτόπουλου. Είναι η διαθήκη που υπαγόρευσε στους συμπολεμιστές του στις 22 Απριλίου 1827 ο Γεώργιος Καραϊσκάκης. Οι τέσσερις γελοιογραφίες του Ονορέ Ντομιέ που σχετίζονται με την περίοδο της βασιλείας του Οθωνα. Το υφαντό με την άφιξη του πρίγκιπα Γεωργίου ως ύπατου αρμοστή στην Κρήτη, που θεωρείται μοναδικό, καθώς έχουν αντιγραφεί στο ύφασμα γνωστά χαρακτικά με θέμα την «Ανάσταση της Κρήτης». Το ξύλινο κουτί με σκαλισμένα τα ονόματα των φυλακισθέντων οπαδών του Βενιζέλου μετά το αποτυχημένο κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935.

Τα περισσότερα δε από τα κειμήλια και τα έργα τέχνης της προηγούμενης έκθεσης, που φέτος συμπληρώνει 25 χρόνια ζωής, έχουν παρουσιαστεί με νέο τρόπο, όπως το πορτρέτο του αγωνιστή Θανασούλα Βαλτινού – σώζεται και η φορεσιά του – το πρόσωπο του οποίου κατά πολλούς έχει μεγάλη ομοιότητα με τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Στις εκπλήξεις της επανέκθεσης του τρίτου ορόφου είναι η πιλοτική χρήση τεχνητής νοημοσύνης μέσω ειδικής εφαρμογής που θα απαντά στις ερωτήσεις των επισκεπτών σχετικά με θέματα που αφορούν το περιεχόμενο των τεσσάρων αιθουσών που καλύπτουν την περίοδο από την Επανάσταση έως και τη γερμανική κατοχή.