«Με τσάκιζε όταν μου έλεγαν ότι δεν κάνω για όπερα»

Ηταν στα σχέδιά σας ν’ αναλάβετε μια τέτοια θέση;

Περπατούσα σε έναν δρόμο κοντά στο σπίτι μου στις 15 Νοεμβρίου, γλιστράω και βρίσκομαι στο πεζοδρόμιο με το πόδι μου γυρισμένο ανάποδα. Εχει κοπεί ο τετρακέφαλος και το γόνατό μου έχει γίνει σμπαράλια. Μέχρι εκείνη τη στιγμή στη ζωή μου προχωρούσα με έναν συγκεκριμένο βηματισμό. Την ώρα που έπεσα είπα «Θεέ, κάτι ξέρεις και το κάνεις». Σαν κάτι να ήθελε να μου πει, «το πού πας και πώς πρέπει να σταματήσει άμεσα». Είχα σημάδια ότι δεν «βάδιζα» καλά.

Ποια ήταν αυτά;

Ενδείξεις, πώς αισθανόμουν από τις καταστάσεις που ζούσα. Προβλήματα στην επαγγελματική ζωή δεν είχα. Αρκετά χρόνια τώρα τα πράγματα έχουν μια συγκεκριμένη ροή, με ωραία αίσθηση για το πώς θα εξελιχθούν. Οσο θυμάμαι τον εαυτό μου, η επικοινωνία με το θείο είναι παρούσα, ζωντανή και υποστηρικτική.

Δεν διεκόπη ποτέ;

Με το «θείο» όχι, με την εκκλησία ναι – για ένα διάστημα. Οταν λέμε τη λέξη «εκκλησία», εννοούμε πολλά διαφορετικά πράγματα. Είναι σαφώς ένας κοσμικός οργανισμός, αλλά και ένας τρόπος ζωής χωρίς «πρέπει». Ενας τρόπος του «σχετίζεσθαι», της αγάπης. Αυτή ήταν η σωτηρία μου, η σχέση μου με τον Θεό, η οποία πραγματώνεται με το τραγούδι. Για μένα το τραγούδι είναι μια ιερή πράξη. Γι’ αυτό και δεν με εξέπληξε καθόλου που ένας αγαπημένος μου ιερωμένος, ο Νικαίας Αλέξιος, όταν του είπα πρόσφατα ότι θέλω να γίνω παπάς, μου απάντησε «γιατί, παιδί μου, αφού την ίδια δουλειά κάνεις, μεσιτεύεις».

Γιατί σας γεννήθηκε αυτή η επιθυμία;

Την είχα από παιδί. Ημουν παπαδάκι και όταν επέστρεφα σπίτι φορούσα ξανά το ράσο και έκανα όλη τη λειτουργία από την αρχή. Στην εφηβεία η σχέση μου με την εκκλησία διεκόπη, αλλά όχι με τον Θεό. Στα 17 μου έπρεπε ν’ αποφασίσω τι θα κάνω στη ζωή και οι επιλογές μου ήταν οι εξής: ιερωμένος, αθλητής – έπαιζα βόλεϊ στον Ολυμπιακό –, υποκριτική, τραγούδι. Εκανα ήδη πιάνο από 9 ετών. Ο πατέρας μου επίσης ήταν διευθυντής στον διοικητικό τομέα και συνταξιοδοτήθηκε το 1972. Ολοι οι φίλοι της οικογένειας ήταν καλλιτέχνες. Εξαιτίας του αδελφού του πατέρα μου Λιάκου Χριστογιαννόπουλου, ο οποίος ήταν ηθοποιός, είχα έρθει σε επαφή με την υποκριτική. Πρωτίστως όμως τα καλλιτεχνικά ερεθίσματα ήταν η όπερα και το τραγούδι. Αισθάνθηκα ότι το ιερό, το σωματικό, το θεατρικό, τη μουσική τα εμπεριέχει όλα ο τραγουδιστής της όπερας.

Ηταν εύκολη η επιλογή, όπως το αφηγείστε.

Καθόλου. Υπήρξε κατανόηση από την οικογένειά μου, αλλά υπό τον φόβο πάντα της ανασφάλειας που βιώνουν οι καλλιτέχνες με ώθησαν, παράλληλα με τη μουσική, να κάνω και άλλες σπουδές. Εκεί αντιστάθηκα. Ο πατέρας μου με έστειλε στον φίλο του Μενέλαο Παλλάντιο, ο οποίος τότε ήταν διευθυντής στο Ωδείο Αθηνών, για να πάρει τη διαβεβαίωση ότι βλέπει κάτι σε μένα και να συνεχίσω τις σπουδές μου. Ετσι πήγα και τον συνάντησα και του τραγούδησα ένα δικό μου τραγούδι – σαν αυτά που γράφει η ερωτευμένη εφηβεία. Η φωνή μου ήταν άγουρη τότε και δεν μπορούσε να εκφράσει με βεβαιότητα κάποια άποψη. Με παρότρυνε όμως να σπουδάσω στο Ωδείο. Ετσι έγινε. Ημουν από το πρωί μέχρι το βράδυ. Χρόνια αργότερα, έμαθα ότι είχε πει στον πατέρα μου ότι δεν είναι βέβαιος αν μπορώ ν’ ακολουθήσω την πορεία ενός τραγουδιστή, «θα ήταν όμως έγκλημα, με το μουσικό ταλέντο που έχει, να μην ασχοληθεί με τη μουσική». Στα 18 μου γνώρισα τον Μάνο Χατζιδάκι, με τον οποίο μίλησε ο πατέρας μου και ησύχασε, κατά κάποιον τρόπο, ότι η επιλογή μου ήταν τελικά καλή. Ευτυχώς γιατί έναν χρόνο μετά έφυγε από τη ζωή.

Ενα χτύπημα τη στιγμή που ανοίγατε τα φτερά σας.

Ενα κομμάτι μου ελευθερώθηκε, γιατί υπήρχε πάντα ο δισταγμός και η κριτική σε ό,τι έκανα από τη δική του πλευρά. Οταν έφυγε αυτή η φωνή που έλεγε «ναι, αλλά δεν είμαστε και σίγουροι ότι μπορείς… και μάλλον δεν μπορείς, αλλά κάν’ το», ένιωσα ελεύθερος. Σήμερα λέω φυσικά ότι θα ήθελα να είχαμε μοιραστεί εμπειρίες και από τη δική του οπτική, αλλά και από τη δική μου.

Αυτή η πρώιμη έλλειψη του πατέρα σας πώς καλύφθηκε;

Από ανθρώπους που γνώρισα μετέπειτα οι οποίοι έπαιξαν σαφώς ρόλο πατρικής φιγούρας και ήταν όλοι μουσικοί. Ο δάσκαλός μου στο πιάνο, ο Γιώργος Μάνεσης, ο Νίκος Μαγκακάκης και ο σπουδαίος βαρύτονος Αλντο Πρότι, με τον οποίο έμαθα το τραγούδι όπως το ονειρευόμουν. Αγαπούσα επίσης υπέρμετρα τον Τζουζέπε Βέρντι. Στην πορεία ανακάλυψα ότι αυτή η αγάπη εκπορευόταν από την ανάγκη μου ότι εγώ μπορώ να τραγουδήσω. Οταν ήμουν παιδί με μια άγουρη φωνή και μου έλεγαν «ναι, αλλά εσύ δεν έχεις φωνή για την όπερα», πείσμωνα.

Δεν σας πλήγωνε αυτό;

Με τσάκιζε. Μου έλεγαν ότι δεν κάνω για τραγουδιστής και κυρίως για την όπερα. Η φωνή μου ήταν ανώριμη και μικρή. Τώρα που ακούω παλιές μου ηχογραφήσεις, μ’ εκείνη τη φωνή που είχα θα αμφέβαλλα αν θα κατάφερνα να τραγουδήσω όπερα. Το πάθος μου και η ανάγκη όμως ήταν να βρω τη δύναμη να τραγουδήσω το απαιτητικό ρεπερτόριο του Βέρντι. Συνειδητοποίησα πως η δύναμή μου να βρεθώ κοντά σε αυτό που ήθελα με έκανε να προσπαθώ με όλο μου το είναι. Σκεφτόμουν ότι δεν μπορεί να έχω ένα τέτοιο πάθος και να μην είμαι γι’ αυτό. Αφού καίγεται το είναι μου, μπορώ να το κάνω. Θα βρω τον τρόπο.

Ποιος ήταν αυτός;

Σπούδασα σε πολλούς και διαφορετικούς τραγουδιστές για να εντοπίσω τον ιδανικό. Οταν ήμουν ήδη στη Λυρική, 25 ετών, ερμηνεύοντας όχι απαιτητικούς φωνητικά ρόλους, έκανα μαθήματα με τον Κώστα Πασχάλη. Προχωρήσαμε και κάποια στιγμή αντιληφθήκαμε ότι δεν υπήρχε εξέλιξη. Θυμάμαι χαρακτηριστικά να μου λέει «μην παιδεύεσαι, δεν πρόκειται να τα τραγουδήσεις ποτέ αυτά. Ας τα μάθεις να σου φύγει το άχτι!». Μου είπε επίσης να κάνω και άλλη δουλειά. Εφυγα από εκείνο το μάθημα καταρρακωμένος.

Είναι θαυμαστό το τι έχετε καταφέρει ενώ βιώνατε τόση απόρριψη. Τι κάνατε ύστερα από αυτό το κρίσιμο μάθημα;

Σερνάμενος πήγα σε μια συναυλία της Λυρικής στο Μέγαρο Μουσικής που διηύθυνε ο σπουδαίος μαέστρος Μιλτιάδης Καρύδης – κοντσερτάντε Βάγκνερ. Το ίδιο βράδυ ο καλός Θεός μού στέλνει ένα ακόμη σημάδι. Μετά τη συναυλία πήγαμε για φαγητό με τον βαρύτονο Θέμη Σερμιέ και μου είπε – ενώ είχα ακούσει ότι δεν μπορώ να τραγουδήσω ποτέ Βέρντι – ότι μου λείπει η τεχνική και αυτό θα πρέπει ν’ αποκτήσω. Ετσι δοκιμάσαμε μαζί να κάνουμε κάποια μαθήματα, αλλά ήμουν τελείως απογοητευμένος. Ξεκινήσαμε από το μείον και έτσι άρχισα με τη βοήθειά του ν’ ανακτώ ξανά την εμπιστοσύνη ως προς τον εαυτό μου. Επειτα με παρότρυνε να πάω στην Ιταλία.

Είχατε δοκιμάσει να σπουδάσετε και στη Γερμανία.

Ναι, αλλά δεν μου ταίριαξε καθόλου το κλίμα και επέστρεψα. Ο Θέμης με ξανάβαλε στο παιχνίδι. Πάλι έπειτα από καραμπόλες, που μόνο ο Θεός μπορεί να κάνει, βρέθηκα να κάνω Leone Magiera (διά βίου πιανίστας και δάσκαλος του Παβαρότι). Οταν κάθισε στο πιάνο και τραγούδησα, μου είπε τη φράση «βλέπω σε σένα να σε νοιάζει περισσότερο η φωνή σου και όχι να κάνεις μουσική». Εκεί με παρότρυνε να τραγουδήσω Βέρντι. Οταν έφτασα στις υψηλές νότες και «έσπασε» γιατί δεν ήξερα να το κάνω, μου έδειξε τον τρόπο. Μου είπε να μη βιάζομαι να πάρω ανάσα και έτσι η νότα βγήκε. Μου έδειξε τα βασικά και μετά μου σύστησε τον σπουδαίο βαρύτονο Αλντο Πρότι. Ετσι μελέτησα σε βάθος το ρεπερτόριο που ήθελα. Οταν του εξήγησα ότι στην Ελλάδα μού είπαν ότι δεν μπορώ να τραγουδήσω Βέρντι, μου απάντησε «και πού ξέρουν στην Ελλάδα τι είναι ο Βέρντι και ποιος πρέπει να τον λέει;».

Υπέροχο, θα το κρατήσω – και – αυτό.