«Δεν φοβήθηκες, ούτε και εμείς φοβόμαστε»

Αψηφώντας τις ευθείες απειλές του Κρεμλίνου και τον κίνδυνο να συλληφθούν, χιλιάδες άνθρωποι έσπευσαν χθες να πουν το ύστατο χαίρε στον Αλεξέι Ναβάλνι, τόσο έξω από την εκκλησία της Μόσχας όπου τελέστηκε η νεκρώσιμη ακολουθία, παρουσία της μητέρας του, Λιουντμίλα, και του πατέρα του, Ανατόλι, όσο και στο κοιμητήριο όπου ετάφη στη συνέχεια. Πολλοί φώναζαν ρυθμικά το όνομα του μεγαλύτερου αντιπάλου του Βλαντίμιρ Πούτιν, πολλοί πέταξαν λουλούδια στη νεκροφόρα που μετέφερε τη σορό του, ακούστηκαν όμως και αρκετά συνθήματα: «Οχι στον πόλεμο», «Η αγάπη είναι ισχυρότερη από τον φόβο», «Η Ρωσία θα είναι ελεύθερη», «Ρωσία χωρίς τον Πούτιν», «Δεν θα συγχωρέσουμε», «Ο Πούτιν είναι δολοφόνος», «Δεν φοβήθηκες, ούτε κι εμείς φοβόμαστε». Μία εντυπωσιακή επίδειξη διαφωνίας στη Ρωσία, σε καιρούς βαθιάς καταστολής. Και ουσιαστικά, η μεγαλύτερη συγκέντρωση της αντιπολίτευσης μετά τη φυλάκιση του Ναβάλνι, τον Ιανουάριο του 2021.   

Τα μέτρα ασφαλείας ήταν δρακόντεια και η παρουσία της αστυνομίας, τόσο γύρω από την Εκκλησία της Εικόνας της Θεοτόκου, στην περιοχή Μαρίινο της Μόσχας, όπου ζούσε άλλοτε ο Ναβάλνι, όσο και στο κοιμητήριο Μπορισόφσκογε, στην άλλη όχθη του ποταμού Μόσχοβα και σε απόσταση περίπου ενάμισι χιλιομέτρου από την εκκλησία, ήταν ισχυρή. Σύμφωνα με την οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα OVD-Info, τουλάχιστον έξι άτομα συνελήφθησαν χθες στη Μόσχα, ενώ δεκάδες ακόμα συλλήψεις ανθρώπων που θέλησαν να τιμήσουν τη μνήμη του Ναβάλνι πραγματοποιήθηκαν σε άλλες πόλεις, όπως το Γεκατερινμπούργκ και το Νοβοσιμπίρσκ. Παράλληλα, εκφράζονταν φόβοι πως όποιος είχε δώσει το «παρών» στην κηδεία θα μπορούσε να προστεθεί, χάρις στις φρεσκοεγκατεστημένες κάμερες ασφαλείας που παρατηρήθηκαν, σε μία βάση δεδομένων και να υποστεί πιθανόν κυρώσεις σε ύστερο χρόνο.

Μεταξύ των παρισταμένων, ήταν αρκετοί δυτικοί διπλωμάτες, συμπεριλαμβανομένων των πρεσβευτών των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Γαλλίας, αλλά και δύο ρώσοι πολιτικοί που έχουν ταχθεί κατά του πολέμου στην Ουκρανία, η Γεκατερίνα Ντούντσοβα και ο Μπόρις Ναντιέζντιν – αμφότεροι αποκλείστηκαν πρόσφατα από τις προεδρικές «εκλογές» που θα διεξαχθούν στα μέσα του Μαρτίου στη Ρωσία. «Ηρθαμε να πούμε αντίο σε έναν άνθρωπο που ήταν σύμβολο μιας εποχής. Υπάρχει ακόμα ελπίδα να φτιάξουν τα πράγματα και να είναι η Ρωσία ελεύθερη και ειρηνική όπως ονειρευόταν ο Αλεξέι» δήλωσε ο Ναντιέζντιν. Ανάμεσα στους πολίτες που έδωσαν το «παρών», κάποιοι δήλωναν πως διατηρούσαν την ελπίδα και άλλοι πως ο θάνατος του Αλεξέι Ναβάλνι τη διέγραψε.

Οι περισσότεροι από τους συνεργάτες του Ναβάλνι, όπως και η χήρα του, Γιούλια, και τα δύο παιδιά τους, αναγκάστηκαν να παρακολουθήσουν την κηδεία του από την εξορία, μέσα από το κανάλι του στο YouTube, όπως έκαναν και 270.000 ακόμα άνθρωποι. Στο συγκινητικό, αποχαιρετιστήριο μήνυμα που ανέβασε στο X, η Γιούλια Ναβάλναγια ευχαρίστησε τον σύζυγό της για «26 χρόνια απόλυτης ευτυχίας». «Δεν ξέρω πώς θα ζήσω χωρίς εσένα, αλλά θα προσπαθήσω να κάνω το παν ώστε να χαίρεσαι, εκεί ψηλά, για μένα, και να είσαι περήφανος για μένα. Δεν ξέρω αν θα το καταφέρω, αλλά θα προσπαθήσω» έγραψε. Το φέρετρο με τη σορό του Ναβάλνι κατέβηκε στο μνήμα ενώ μια μικρή ομάδα μουσικών έπαιζε το «One Way», του Φρανκ Σινάτρα, και τη μελωδία της ταινίας που ο ίδιος θεωρούσε ως «την καλύτερη στη γη», «Εξολοθρευτής 2».   

Οπως είναι γνωστό, ο 47χρονος ηγέτης της ρωσικής αντιπολίτευσης πέθανε «αιφνιδίως» πριν από δύο εβδομάδες στις φυλακές υψίστης ασφαλείας όπου είχε μεταφερθεί τα Χριστούγεννα, στον Αρκτικό Κύκλο, με τη Δύση και την οικογένεια και το επιτελείο του να κατηγορούν ευθέως τον ρώσο πρόεδρο. Από την πλευρά του, το Κρεμλίνο ισχυρίστηκε εξαρχής (χωρίς να πείσει…) πως δεν είχε καμία ανάμειξη – όπως επέμεινε ότι δεν είχε σχέση με το γεγονός ότι οι συνεργάτες του δεν μπόρεσαν να βρουν ούτε έναν χώρο όπου να εκτεθεί η σορός του σε λαϊκό προσκύνημα, και δυσκολεύτηκαν πολύ να πείσουν μία εκκλησία, ένα κοιμητήριο, ακόμα και μία νεκροφόρα, να λάβουν μέρος στην κηδεία.