«Το πιο οδυνηρό είναι η πρώτη {LF}λέξη που ξετυλίγει τον μίτο»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… πέρυσι, όταν εργαζόμουν πάνω στο χειρόγραφο του «Ανήφορου», το ανέκδοτο μέχρι πρότινος έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Θα τολμούσα να πω ότι πρόκειται για ένα μυθιστόρημα επίκαιρο από κάθε άποψη για τον σημερινό αναγνώστη. Πρόκειται για την ανάβαση, την εξύψωση, την πάλη προς τον εξευγενισμό του ανθρώπου, απορρίπτοντας τις συμβάσεις, περιφρονώντας το όριο του θανάτου, σπάζοντας τις φυλετικές διακρίσεις, αγαπώντας τη ζωή πάνω από όλα. Για τον Καζαντζάκη δεν υπάρχει άλλος δρόμος πέρα από την εξέλιξη. Εξάλλου η δαρβινική εξέλιξη αλλά και η Élan vital του Ανρί Μπερξόν διατρέχουν όλα του τα έργα. Τα ίδια προβλήματα μας βασανίζουν και τώρα, και αναζητούμε απαντήσεις.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα… τραγούδια που είναι διασκευές παραμυθιών λόγω της ατμοσφαιρικότητας που δημιουργούν, όπως το The wolf song της Σουηδής Jonna Jinton. Πρόκειται για ένα υπέροχο τραγούδι, εικονοποιία που σε στοιχειώνει, υποδηλώνοντας την ομορφιά της φύσης, των δασών, που κατοικούνται από λύκους, ανθρώπους και όλα τα πλάσματα, δημιουργώντας ένα ολόκληρο οικοσύστημα. Ολοι οι άνθρωποι κι όλα τα έμβια όντα είμαστε ολόκληρα ζωντανά πλάσματα που ποθούμε μια ειρηνική συνύπαρξη. Vargen σημαίνει λύκος, και πρόκειται για τη μετάπλαση ενός παραμυθιού, όπου η μητέρα λυπάται τον πεινασμένο λύκο και του προσφέρει φαγητό.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι… η στιγμή που ξέρεις ότι θες να γράψεις. Για μένα υπάρχει ένα μετέωρο βήμα τη στιγμή που ακουμπάω το «μολύβι» στο χαρτί. Ποια ακριβώς θα είναι η πρώτη λέξη που θα ξετυλίξει τον μίτο ώστε να προσπελαστεί ο λαβύρινθος;

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν… «Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς» του Μιχάλη Αλμπάτη, «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» και «Αδερφοφάδες» του Νίκου Καζαντζάκη, με την προοπτική οι μαθητές να συναισθανθούν την ορμή της ζωής, την αξία της ειλικρίνειας, την αξία της αγάπης, της αλληλεγγύης, της αδελφοσύνης.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά… το ότι δεν φοβάμαι να φανώ ευάλωτη και να προτάξω τη γυναικεία μου ταυτότητα στη γραφή μου. Και στα τρία μου ποιητικά έργα υπάρχει ένας κοινός τόπος: Η νέα γυναίκα συνσταυρούται με την Παλαιά Γυναίκα, την ishah, την σάρκα εκ της σαρκός του Αρσενικού, και ανασταίνεται στα γράμματα ως Νέα Εύα, που εκφωνεί το ανακαινιστικό, αγαπητικό μήνυμα ενός καινούργιου ανθρώπου απολυτρωμένου από τον πρωτογενή, παλαιό εαυτό του. Η Νέα Γυναίκα κατακεραυνώνει τους καταπιεστές της, αγαπά με οργή, απελπίζεται ερωτικά, αλλά δεν παύει να αναζητά την ένωση.

Η αυτοκριτική ξεκινάει… από την ανάληψη ευθύνης. Αναλαμβάνω την ευθύνη σημαίνει ότι έχω τη δύναμη να αλλάξω τα πράγματα. Κάθε απόφαση έχει ένα κέρδος και ένα κόστος, κι εκεί γίνεται το ζύγισμα. Μακριά από την απόφαση, αποφεύγοντας το κόστος, χάνουμε και το κέρδος, διατηρώντας μια ψευδαίσθηση αθανασίας, παντοδυναμίας, που καταλήγει σε ζωή μη αυθεντικά βιωμένη.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι… από την «Αννα Καρένινα» του Τολστόι: «Ολες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της μοναδικό τρόπο».

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι… τη λογοτεχνία εκείνη που, ναι μεν απλώνεται αθόρυβα, αλλά κυριαρχεί ραγδαία, πειραματίζεται με τη γλώσσα, και υποκινεί επαναστάσεις. Με μια πρώτη ματιά, πρόκειται για μια γραφή αλυτρωτική, που έχει θυμό, αναζητά να αποδώσει ευθύνες, αναζητά διέξοδο, προσλαμβάνει, αποδομεί και μεταπλάθει την πραγματικότητα. Ανήκω στη γενιά αυτή, στη λογοτεχνία της κρίσης, αναγνωρίζω ότι η γενιά μου χρησιμοποιεί τη λογοτεχνία και ως ιστορική καταγραφή, ως ακτιβιστική στάση, και προσπαθεί να επανενώσει την κατακερματισμένη ταυτότητά της, αυτή τη φορά με σκοπό τη λύτρωση και τη χειραφέτηση, καθώς η τέχνη προσλαμβάνεται ως υπέρβαση της πραγματικότητας και εξέγερση. Ποιος είπε ότι οι ποιητές είναι αποτυχημένοι επαναστάτες;

H τελευταία ποιητική συλλογή της Βίκυς Κατσαρού «Χαρακίδες» κυκλοφορεί από το Ενύπνιο.