Ολα είναι ένδυμα

Τέσσερις ευρωπαϊκές εκθέσεις που συνδυάζουν τη μόδα, τη σύγχρονη τέχνη και τη χειροτεχνία μιλάνε για ιστορικά γεγονότα, αναζητούν ίχνη μνήμης στα ρούχα, τη σχέση τους με τα σώματα, τη δημοκρατία αλλά και την εξουσία παρουσιάζοντας τη γυναικεία σφαίρα της δημιουργικότητας. Μουσεία στο Παρίσι, την Αμβέρσα, το Λονδίνο και το Μάντσεστερ φιλοξενούν σχεδιαστικά οράματα για το μέλλον, επαναστατικές διακυρήξεις, συναισθηματικές αναμνήσεις και την ποιητική της φθοράς, παρουσιάζοντας τη γυναικεία σφαίρα της δημιουργικότητας

Συναισθηματική μνήμη και φθορά

Τα ρούχα παίζουν καθοριστικό ρόλο για τη βελγίδα χορογράφο Anne Teresa De Keersmaeker και την ομάδα χορού της, Rosas. Πολλές από τις χορογραφίες της που δημιουργεί εδώ και σαράντα χρόνια ξεκινούν από αυτά. Ενας χορός με ένα διάφανο φόρεμα ή ένα πουκάμισο με σηκωμένα μανίκια, για την De Keersmaeker σημαίνουν πολλά: «Η δομή, τα υλικά που χρησιμοποιούνται, το χρώμα, η διαφάνεια ενός ενδύματος, το πώς ανταποκρίνεται ή μεγεθύνει μια κίνηση του σώματος, τόσο πολλές διαφορετικές πτυχές του ενδύματος παίζουν ρόλο στην επιλογή των κοστουμιών. Το ένδυμα είναι μια προέκταση του σώματος», δηλώνει η χορογράφος της οποίας τα βίντεο χορού συμμετέχουν στην έκθεση του Μουσείου Μόδας της Αμβέρσας MoMu «Echo. Wrapped in memory», ανάμεσα στα υφασμάτινα γλυπτά της Louise Bourgeois και τα ρούχα της ιρλανδής σχεδιάστριας μόδας Simone Rocha. Η έκθεση αφορά τις αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας και της μητρότητας, περιστρέφεται γύρω από τη γήρανση και τη νοσταλγία, τη χειροτεχνία και την επιδιόρθωση, τη φυσική φθορά των ρούχων, τη συναισθηματική μνήμη που αποκτούν και τους προσδίδει συμβολική αξία.

Για την Bourgeois – η οποία περιέγραψε την τέχνη ως «την επανεμπειρία ενός τραύματος» – τα ρούχα αποτέλεσαν ιδιαίτερα σημαντικό μέρος της πρακτικής της κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής της, ενσωματώνοντας δικά της κομμάτια στα γλυπτικά της έργα. Τα υφάσματα ασκούσαν παντοτινή γοητεία στην καλλιτέχνιδα (οι γονείς της ήταν συντηρητές ταπισερί στη Γαλλία) και συχνά αποτελούσαν μέρος της ψυχαναλυτικής διαδικασίας που καθόριζε το έργο της.

Η έκθεση Echo προβάλλει επίσης μια άγνωστη πλευρά της αρχειακής συλλογής του MoMu με σκοπό να αναδείξει την εξειδικευμένη εργασία των συντηρητών υφασμάτων. Από την πλούσια συλλογή παρουσιάζεται μια επιλογή ενδυμάτων σε διαφορετικά στάδια αποσάθρωσης της ύλης τους, με τα ελαττώματα, τους αποχρωματισμούς και τα ίχνη της φθοράς τους. Οι μυρωδιές, οι λεκέδες και τα σκισίματα στα ρούχα ή ο τρόπος με τον οποίο ορισμένα ενδύματα τροποποιήθηκαν ή επισκευάστηκαν στο παρελθόν, αποτελούν πηγή ιστοριών και ενσαρκώνουν το πέρασμα του χρόνου.

Η Iris Van Herpen και οι απαρχές της ζωής

Η πρωτοπορία της σχεδιάστριας μόδας Iris van Herpen αναδείχτηκε μέσα από τη χρήση νέων τεχνολογιών τις οποίες συνδύασε με την παραδοσιακή δεξιοτεχνία της υψηλής ραπτικής και τις καινοτόμες τεχνικές. Η ίδια αμφισβητεί τον σύγχρονο κόσμο παγιδευμένο σε παράδοξα και πνιγμένο από κλιματικές και κοινωνικές κρίσεις. Και σε κάθε συλλογή της επιδιώκει συνέργειες με αρχιτέκτονες, σύγχρονους καλλιτέχνες και άλλους ντιζάινερ για να επεξεργαστούν ιδέες γύρω από θέματα που την ενδιαφέρουν: το νερό, ο αέρας, η έλλειψη βαρύτητας, ο σκελετός, η κρυστάλλωση, η μεταμόρφωση, ο υβριδισμός, η ύπνωση, η ψυχή, η συναισθησία, τα συνειδητά όνειρα, η αναγέννηση. Οι συλλογές της και το σύμπαν του εργαστηρίου της, μαζί με αντικείμενα από τον χώρο των φυσικών επιστημών, όπως σκελετοί και απολιθώματα, ανοίγουν διάλογο με σύγχρονα έργα καλλιτεχνών στην έκθεση «Iris van Herpen. Σμιλεύοντας τις αισθήσεις» στο Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών στο Παρίσι.

Το θέμα του νερού και των απαρχών της ζωής, κυρίαρχο στο έργο της σχεδιάστριας, ανοίγει την έκθεση. «Η Iris van Herpen έχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της μόδας. Η έρευνά της για τις συλλογές της στοχεύει στην αποκάλυψη των μυστηρίων του ανθρώπινου σώματος», γράφει η επιμελήτρια της έκθεσης Κλοέ Πιτιό, παρατηρώντας ότι τα φορέματα της ολλανδής ντιζάινερ – μείγμα εκτυπώσεων 3D, συναρμογές λεπτών υλικών ραπτικής, πειραματισμών με βιοτεχνολογικούς οργανισμούς, επισκέψεων στο ευρωπαϊκό κέντρο ερευνών CERN – προσκαλούν να βιώσουμε αισθητηριακές εμπειρίες από έναν κόσμο που δείχνει προς το μέλλον.

Κεντητά φορέματα από την Παλαιστίνη

Η έκθεση «Υλική δύναμη: παλαιστινιακά κεντήματα», στην Whitworth Art Gallery του Πανεπιστημίου Μάντσεστερ, ακολουθεί ιστορίες της γυναικείας ύπαρξης, του εκτοπισμού, του πολέμου και της αντίστασης. Καταγράφει την εξέλιξη του κεντήματος από γυναικεία χειροτεχνική πρακτική σε σύμβολο αντίστασης, προβάλλοντας τόσο τη σημασία του στην παραδοσιακή αγροτική ενδυμασία όσο και την πολιτική του διάσταση στη δεκαετία του 1970. Περισσότερο από μια απλή έκθεση με παλιά και φθαρμένα – αλλά πανέμορφα – αγροτικά φορέματα, το πιο παλιό χρονολογείται στα 1880, η επιμελήτρια Ρέιτσελ Ντέντμαν έχει συμπεριλάβει διαφορετικά αντικείμενα που συμπληρώνουν την εκθεσιακή αφήγηση.

«Το κέντημα είναι ένα παγκόσμιο τεχνούργημα», δηλώνει η επιμελήτρια «και στην Παλαιστίνη παρά το γεγονός ότι είναι μια μικρή χώρα, υπάρχουν πολλά είδη σε διάφορες περιοχές». Και εξηγεί ότι στη Γάζα, οι γυναίκες εξασκούν την τεχνική οφθαλμαπάτης (Trompe – l’œil), ράβοντας τα κολιέ τους – που φοριούνται σαν φυλαχτό – πάνω στα ενδύματά τους στην περιοχή του στήθους. Ενώ στην Ιερουσαλήμ και τη Βηθλεέμ, «όπου πιθανόν οι περισσότερες είναι χριστιανές και επομένως πιο πλούσιες, χρησιμοποιούσαν ριζικά διαφορετικό είδος ραφής και κεντήματος στα πολυτελή χρυσά μεταξωτά κεντήματα που στόλιζαν τα φορέματά τους» συμπεραίνει η Ντέντμαν. Ωστόσο στις περιοχές αυτές όπου συμβίωναν μουσουλμανικές, εβραϊκές και χριστιανικές οικογένειες η θρησκεία δεν επηρέασε τα ενδύματά τους. «Η ταυτότητα του τόπου είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία. Πολύ περισσότερη από τη θρησκεία».

Η κλωστοϋφαντουργία ως μέσο πολιτικής

Οταν σκεφτόμαστε την προπαγάνδα, στο μυαλό μας έρχονται κυρίως οι στερεοτυπικές μορφές φυλλαδίων, αφισών, έργων τέχνης. Η έκθεση «The Fabric of Democracy» στο Μουσείο Κλωστοϋφαντουργίας και Μόδας του Λονδίνου διερευνά αυτό το θέμα στις απεικονίσεις κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων προσεγγίζοντας τις πολιτικές αναταραχές και τις δυνατότητες της κλωστοϋφαντουργίας ως μέσου πολιτικής. Η προσκεκλημένη επιμελήτρια και ιστορικός μόδας Amber Butchart αναζήτησε τα αντικείμενα της έκθεσης σε όλον τον κόσμο για να παρουσιάσει μία ιστορία της ύφανσης των τελευταίων 250 ετών από την Γαλλική Επανάσταση μέχρι σήμερα.

Από τη Γαλλική Επανάσταση, τα εκθέματα περιλαμβάνουν το ύφασμα La fete de la Federation (Η γιορτή της Ομοσπονδίας) του 1790 που σχεδιάστηκε για να τιμήσει την κατάληψη της Βαστίλλης. Ενα κιμονό από την Κορέα που κοσμείται με τανκς και μαχητικά αεροπλάνα αναδεικνύει τη χρήση των τυπωμένων υφασμάτων ως θεσμικό εργαλείο στην εξάπλωση της εθνικής ταυτότητας και της ενίσχυσης πολιτικών πεποιθήσεων σε περιόδους συγκρούσεων. Πιο πρόσφατα παραδείγματα παρουσιάζουν ένα ύφασμα kanga από την Τανζανία με την εικόνα του Μπαράκ Ομπάμα απηχώντας την εποχή της προεδρίας του στις ΗΠΑ. Το οποίο συνδυάζεται με ένα ισραηλινό κάλυμμα κεφαλής yarmulke που φέρει την εικόνα του Ντόναλντ Τραμπ, πιθανώς ως απάντηση στην υποστήριξή του να είναι η Ιερουσαλήμ πρωτεύουσα του Ισραήλ.