Σίντι Σέρμαν: μοντέλο για τον εαυτό της

Χαμαιλέων. Αυτός και μόνο ο χαρακτηρισμός θα ήταν αρκετός δίπλα στο όνομά της για να περιγράψει τη δυναμική της παρουσία στο διεθνές εικαστικό στερέωμα. Μια διαδρομή που πλησιάζει τον μισό αιώνα και απέχει από τον όρο καριέρα, καθώς η δουλειά της μπορεί να είναι κατά κύριο λόγο εικαστική, το στίγμα της ωστόσο είναι έντονα κοινωνικό, συχνά αιχμηρό, διεισδυτικό και αδιαμφισβήτητα επιδραστικό.

Ο λόγος βεβαίως για τη Σίντι Σέρμαν. Την Αμερικανίδα που έχει χρησιμοποιήσει τον εαυτό της, σχεδόν αποκλειστικά, ως μοντέλο για τα έργα της, τις διάσημες φωτογραφικές αυτοπροσωπογραφίες της, κι όμως παραμένει μια γνωστή-άγνωστη. Αν και το πρόσωπό της πρωταγωνιστεί στα έργα της, η ίδια παραδέχεται ότι περνά απαρατήρητη στους δρόμους της Νέας Υόρκης.

Και πώς θα μπορούσαν να την αναγνωρίσουν οι περαστικοί όταν το εργαστήριό της, στην Τραϊμπέκα, μοιάζει με τη σπηλιά του Αλί Μπαμπά, όπου οι φωτογραφικές μηχανές της βρίσκονται ανάμεσα σε εκατοντάδες περούκες, κοστούμια, υφάσματα, πρόσθετες μύτες, πλαστικά φυτά και έναν σωρό ακόμα αλλόκοτα αξεσουάρ, που έχει συγκεντρώσει από υπαίθριες αγορές, πολλές από τις οποίες δεν υπάρχουν πλέον.

Ολα αυτά τα «περίεργα» αντικείμενα είναι που χρησιμοποιεί για να μεταμορφώνεται. Από τότε που έκανε τα πρώτα της δυναμικά βήματα στα τέλη της δεκαετίας του 1970 με μια εκτεταμένη σειρά ασπρόμαυρων φωτογραφικών πορτρέτων υπό τον τίτλο «Untitled Film Stills» (Ατιτλα κινηματογραφικά καρέ). Εργα που όμως δεν ήταν αυτοπροσωπογραφίες, καθώς με τα ρούχα και το μακιγιάζ της υποδήλωνε σαφώς πως δεν πόζαρε η ίδια στον φακό αλλά μια (φανταστική) σταρ μιας (φανταστικής) ταινίας νουάρ, επιχειρώντας να σχολιάσει το γεγονός πως η γυναικεία εικόνα δεν ήταν παρά μια «κατασκευή» και πως είχε φτάσει η στιγμή να ανατραπεί το συγκεκριμένο στερεότυπο.

Το πρόσωπο και το σώμα της εν συνεχεία μετατράπηκαν σε έναν καμβά όπου βρήκαν θέση φανταστικές μορφές που κάλυπταν μια ευρύτατη γκάμα: από πρόσωπα που απεικονίζονταν σε έργα ζωγραφικής της Αναγέννησης έως κατά τη διάρκεια της επιδημίας του AIDS αφηγήσεις που σχετίζονται με την αποσύνθεση του ανθρώπινου σώματος.

Η ΕΚΘΕΣΗ. Αδιάκοπα έως σήμερα, στα 70 της πλέον, «ξαναχτυπά» με πολλαπλούς τρόπους. Σε μια έκθεση που «τρέχει» ως τις 6 Μαρτίου στην γκαλερί Hauser & Wirth στη Νέα Υόρκη συγκεντρώνει έργα δύο ταχυτήτων. Τα μικρότερα, που είναι φωτογραφίες 14 ετών. Και τα μεγαλύτερα, ολοκαίνουργα, με κάμερα υψηλότατης ανάλυσης, που της επέτρεψε να αποδώσει τη μορφή της άλλοτε πιο σκληρή και άλλοτε πιο ήπια τροποποιώντας απλώς τις αντιθέσεις.

Περίεργες εκφράσεις, που κυμαίνονται στα όρια μεταξύ γκροτέσκου και αποκρουστικού, και έντονες ρυτίδες «πρωταγωνιστούν» στα έργα αυτά, για τη δημιουργία των οποίων η Σέρμαν φωτογράφισε χωριστά διάφορα χαρακτηριστικά του προσώπου της σε ασπρόμαυρους τόνους, τα ένωσε ψηφιακά και εν συνεχεία προσέθεσε τα έγχρωμα στοιχεία που ήθελε να τονίσει. Προέκυψαν δε, όπως η ίδια αποκάλυψε σε συνέντευξή της στους «New York Times», σε μια φάση δημιουργικής ύφεσης, κατά τη διάρκεια ενός «δημιουργικού μπλοκαρίσματος κατά τη διάρκεια του COVID», διατηρώντας το κύριο χαρακτηριστικό του εικαστικού της λεξιλογίου: την παραμόρφωση.

Και ενώ το πρόσωπο της Σίντι Σέρμαν – την οποία περιμένουμε την άνοιξη στην Αθήνα και στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης με περισσότερα από 100 έργα της από την πρώιμη σειρά της «Untitled Film Stills», αλλά και εμβληματικές φωτογραφίες από τη δεκαετία του 1980, οπότε και καθιερώθηκε – «κυκλοφορεί» παραμορφωμένο στο Σόχο, και μάλιστα σε μια εποχή όπου ο ναρκισσισμός έχει φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη και ο αγώνας για μια βελτιωμένη εικόνα του εαυτού μας έχει μετατραπεί σε αυτοσκοπό –, «συνελήφθη» και σε ένα άλλο σημείο της αμερικανικής μητρόπολης, στην ίδια περίπου γειτονιά, προσφάτως να ποζάρει – και πάλι μεταμορφωμένη, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Οχι όμως στον δικό της φακό, αλλά σε εκείνον του πολυβραβευμένου γερμανού φωτογράφου Γιούργκεν Τέλερ.

Η ΜΟΔΑ. Στη μία πόζα ξανθιά με κοντά μαλλιά κομψή κυρία που ισορροπεί πάνω σε μπότες κοθόρνους. Στην άλλη καθιστή, χαλαρή, με μακριά καστανά κατσαρά μαλλιά και δερμάτινο παντελόνι. Το νήμα που συνδέει και τις δύο εικόνες είναι ότι έχουν ως φόντο τα γραφεία του Μαρκ Τζέικομπς στη Νέα Υόρκη και πως η Σέρμαν κρατά και στα δύο καρέ από μια τσάντα του οίκου καθώς οι φωτογραφίες προορίζονται για τη διαφημιστική καμπάνια Ανοιξη/Καλοκαίρι 2024 και την επέτειο των 40 ετών του εν λόγω σχεδιαστή, 18 χρόνια μετά την πρώτη τους συνεργασία.

Τα δύο αυτά καρέ που έχουν ήδη κάνει τον γύρο του Διαδικτύου επιβεβαιώνουν τη σχέση της με τη μόδα, όπως και η έκθεση που πραγματοποιείται αυτή την περίοδο στο Ντάιχτορχάλεν του Αμβούργου – ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα στην Ευρώπη για τη σύγχρονη τέχνη και τη φωτογραφία – υπό τον τίτλο «Αντι-Μόδα» (ως τις 3 Μαρτίου). Στην έκθεση αυτή μέσα από 50 έργα της που καλύπτουν πέντε δεκαετίες εξετάζεται ο συναρπαστικός διάλογος που διατηρεί με τον κόσμο της μόδας και ο τρόπος που επηρεάζει και διεγείρει την αισθητική μιας ολόκληρης γενιάς φωτογράφων.

Ιστορικοί της Τέχνης μελετώντας τα πορτρέτα της Σίντι Σέρμαν έχουν διατυπώσει την άποψη ότι ο κόσμος των σέλφις τής οφείλει πολλά. Εκείνη ωστόσο έχει αντίθετη άποψη και θεωρεί πως ίσως αυτή η προσέγγιση προκύπτει από τις δημοφιλείς αναρτήσεις της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Ξεκίνησα με εφαρμογές που χρησιμοποιούνται για τις σέλφις και μετά βρήκα τρόπους να τις ανατρέψω» υποστηρίζει, ενώ παραδέχεται πως έχει χρησιμοποιήσει και προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης. «Προσπάθησα να δω αν θα μπορούσε να αναπαραγάγει κάτι στο ύφος Σίντι Σέρμαν». Το αποτέλεσμα, όπως λέει, ήταν «λυπηρό». Αλλά παραδέχεται ότι αυτό δεν σημαίνει πως αποκλείεται στο μέλλον να «απειληθεί» από τις τεχνολογικές εξελίξεις.